Bilgi Türleri ve Güvenliğin Üç İlkesi
BGT 201 — Bilgi Güvenliği Yönetimi I · Hafta 2
2026-11-18
Güvenlik ilkeleri: gizlilik, bütünlük, erişilebilirlik
Bir soru, üç ayrı koşul
Doğru içerik, doğru bağlamla, gerektiğinde, onu kullanacak kişiye ulaşabiliyor mu?
- Onu kullanacak kişiye (başkasına değil) → kim görebiliyor?
- Doğru içerik, doğru bağlam → kayıt gerçeği doğru anlatıyor mu?
- Gerektiğinde → ihtiyaç anında kullanılabiliyor mu?
Hangi bilgiler kapsamdadır?
Bilgi güvenliği kapsamında değerlendirilebilecek bilgiler nelerdir?
- Bilgisayarda tutulan her veri
- Müşteri ve personel verisi
- İşlem verisi
- Anlaşmalar
- Arama geçmişi
- Arşiv bilgileri
- Şahsi bilgiler
- Resmî belgeler
- Adli tıp verileri
- Fikrî mülkiyetler, patent
- İletişim güvenliği
Kayıt ve Başvuru Birimi
- 1 sorumlu + 3 başvuru görevlisi
- İlk başvuru listesinde 12 aday
- Başvuru dönemi: 1–30 Eylül
- Arşivde 40 kâğıt dosya
Görevlilerden biri arşiv dolaplarını yönetir; dış BT desteği çevrim içi formu ve paylaşılan dosya alanını işletir.
Korunan şey yalnız gizli dosya değildir
| Başvuru formu |
Aday bilgisi |
Form + paylaşılan alan |
Görevli, sorumlu |
| Başvuru takvimi |
Tarih ve belge duyurusu |
Web + pano |
Herkes |
| İzin çizelgesi |
İzin günü ve nedeni |
İç e-posta eki |
Sorumlu; çalışan kendi satırını |
| Kabul listesi taslağı |
Onay bekleyen sonuç |
Paylaşılan alan |
Sorumlu, görevliler |
Bilgi güvenliği kimlerle ilgilidir?
- Bilginin sahibi
- Bilgiyi kullanan
- Bilgiyi yöneten
Aynı bilgi, dört farklı ilişki
Başvuru formu
- Sahibi: birim sorumlusu → amacı ve yetkiyi belirler
- Kullananı: başvuru görevlisi → işi için okur, günceller
- Yöneteni: dış BT desteği → formu ve saklama ortamını işletir
- Konusu olan: aday → kayıt onun hakkındadır
Rolü kişiye değil, bilgiyle ilişkisine yazın
İzin çizelgesi
- Sahibi: sorumlu
- Kullananı: sorumlu; çalışan kendi satırı için
- Yöneteni: e-posta sistemini işleten birim
- Konusu olan: çalışanlar
Eski başvuru dosyası
- Sahibi: sorumlu
- Kullananı: gerektiğinde görevli ve denetçi
- Yöneteni: arşiv görevlisi
- Konusu olan: eski aday
Hizmet talep kaydı: dört rolü yazın
Veri: “Adayın talebi, başvuru görevlisinin yanıt tarihi ve yanıtı” bir talep tablosunda tutuluyor.
- Sahibi: ?
- Kullananı: ?
- Yöneteni: ?
- Konusu olan: ?
Hizmet talep kaydı: gerekçeli eşleme
- Sahibi: birim sorumlusu
- Kullananı: başvuru görevlileri
- Yöneteni: paylaşılan alansa dış BT desteği
- Konusu olan: talepte bulunan aday
Üç temel ilke
- Gizlilik (confidentiality): bilginin yalnız yetkili kişilerce ulaşılabilir olması
- Bütünlük (integrity): bilginin kaynaktan çıktığı hâliyle, değişmeden korunması
- Erişilebilirlik (availability): ihtiyaç hâlinde bilgiye ulaşabilme
Kayıt tutma, kimlik tespiti, güvenilirlik ve inkâr edememe bu üç ilkeyi destekler.
Üç koşulun adı
- Görmemesi gereken biri gördü mü? → Gizlilik
- İçerik, değişiklik ve bağlam doğru mu? → Bütünlük
- Yetkili kişi gerektiğinde kullanabildi mi? → Erişilebilirlik
G + B + E = CIA (İngilizce baş harfleri)
Gizlilik ihlali örnekleri
- Kayıtların ve bilgilerin çalınması
- Mesajların okunması
- Şirket bilgilerinin sızdırılması
- Şirket içi bilgi sızması
- Kişisel verilerin paylaşımı
- Şifrelenmiş verilerin şifrelerinin kırılması
- Ağ trafiğinin izlenmesi
- Fotoğraf veya belgelerde meta data paylaşılması
Gizlilik: görme hakkı kime ait?
Bilgiyi yalnız görmeye veya öğrenmeye yetkili kişiler görebilir.
- Açık web duyurusunu aday okudu → yetkili görme
- Onaysız aday listesini dış kişi açtı → yetkisiz görme
- Dış kişi açık ekrana bakabilecek yerdeydi → görme olası; gördüğü bilinmiyor
Bütünlük ihlali örnekleri
- Veri tabanında değişiklik
- Sitedeki bilgilerin saldırı sonucu değiştirilmesi
- Kurum içinden birinin bilgileri değiştirmesi
- Verilerin silinmesi
- Evrak dolabının olduğu odada su baskını
- Sunucuda yüklü bir programın verileri bozması (fidye saldırısı)
- Hatalı veri girişleri yapılması
- Belleklerin bozulması
Bütünlük: değişiklik her zaman bozulma mı?
Başvuru telefon kaydı
- Aday yeni numarasını bildirdi; görevli doğru girdi → korunur
- Görevli başka adayın numarasını girdi → bozulur
- Doğru belge yanlış aday dosyasına eklendi → bozulur: bağlam yanlış
Bütünlük: sayı doğru, bağlam yanlış
| Laboratuvar sonucu |
Doğru |
Yanlış hasta |
Yanlış bilgi |
| Mars görüntüsü |
Pikseller doğru |
Yanlış görev/tarih |
Yanlış bilgi |
| Başvuru belgesi |
Belge doğru |
Yanlış aday |
Yanlış bilgi |
Erişilebilirlik ihlali örnekleri
- Uzaktan erişimin tanımlanmaması
- Kullanıcı hesabının gerekli veriye ulaşım izni sağlamaması
- Fidye yazılımları
- Hesabın bloklanması
- Parolayı unutmak
- Önemli bir evrağın yanlışlıkla başka bir yere aktarılması
- Kasa anahtarının kaybolması
Erişilebilirlik: var olması yetmez
Yetkili kişi, ihtiyaç anında bilgiyi kullanılabilir biçimde alabilmelidir.
- Anahtarı olmayan yetkili denetçi, sağlam dosyayı açamıyor → engelli
- Son başvuru günü form 3 saat açılmıyor → engelli
- Dosya açılıyor; gereken sayfa okunmuyor → o sayfa kullanılamıyor
İlke ve sonuç ayrı kayıtlardır
Olay: Başvuru tarihi yanlış yazıldığı için iki adayın başvurusu reddedildi. Liste açık ve kullanılıyor.
- Bilgiye ne oldu? Tarih gerçeği yanlış anlatıyor → bütünlük
- Kişiye ne oldu? Başvurular reddedildi → sonuç
Bir olay için üç ayrı hüküm
- Olay metni bozulan koşulu açıkça gösteriyor → Olgu
- Bozulma mümkün, gerçekleştiği bilinmiyor → Olası + bilinmeyen şey
- Bozulmaya dair veri yok → Yok
Gerekçe = ilke + bozulan koşul + olay olgusu
Aynı kilit iki koşulu etkiler
Yetkisiz görmeyi sınırlandıran kilit → anahtar kaybolursa yetkili kullanım da kesilir.
- Dolap kilitli; dışarıdan biri belgeyi göremiyor → gizlilik korunuyor
- Tek anahtar kayıp; denetçi dosyayı alamıyor → erişilebilirlik bozuluyor
Tanpınar: dört olay, dört gerekçe
| Metin değiştirilip yazara atfedildi |
Yok |
Olgu |
Yok |
| Belge başka evrakla karıştı, bulunamıyor |
Yok |
Olgu |
Olgu |
| Taslak izinsiz yayımlandı |
Olgu |
Olası |
Yok |
| Aidiyeti gösteren kayıt kayboldu |
Yok |
Olgu |
Yok |
Olası: yayımlanan metnin değiştirilip değiştirilmediği olayda yok. Kaynak: BGT 201 ders sunumu 1, s. 19–20.
Tanpınar: diğer satırları eşleyin
| Nüsha zarar gördü; bazı satırlar okunamıyor |
? |
? |
? |
| Belge arşivden çalındı |
? |
? |
? |
| Müsvedde hiç bulunamadı |
? |
? |
? |
| Yazı okunamaz hâle geldi |
? |
? |
? |
| Osmanlıca metni okuyacak beceri yok |
? |
? |
? |
Her işaret için metindeki olguyu yazın. Kaynak: BGT 201 ders sunumu 1, s. 19–20.
Mars: iletimde üç farklı durum
| Sinyal Dünya’ya ulaşmadı |
Yok |
Yok |
Olgu |
| Yalnız ilk parça alındı |
Yok |
Olgu |
Olgu |
| Görüntü doğru, görev/tarih etiketi yanlış |
Yok |
Olgu |
Yok |
Görüntü: NASA/JPL, PIA00381
Aynı iki örnek, ortak sorular
| İçerik |
Metin ve fiziksel sayfa |
Sinyalden kurulan görüntü |
| Bağlam |
Yazar, tarih, taslak sırası |
Görev ve çekim tarihi |
| Kullanım |
Belgeyi bulup okuyabilme |
Görüntünün Dünya’ya ulaşması |
Hangi satırda G, B veya E bozulabilir?
Olay kaydı: hükmü kanıta bağlayın
- Bilgi: dosyanın adı değil, etkilenen bilgi
- Olgu: kesin olarak bilinen olay
- G / B / E: her biri için olgu, olası veya yok
- Gerekçe: ilke + bozulan koşul + olgu
- Sonuç: kişiye veya kuruma etkisi
- Olası etki: bilinmeyen etki ve eksik bilgi
Kart A — Duyurunun ikinci sayfası
Kurgusal olay
- 10.00: Görevli takvim PDF’sini açık web sitesine yükledi.
- Eski taslaktan kalan ikinci sayfada 12 adayın adı, soyadı ve telefonu vardı.
- 13.00: Bir aday arayıp listeyi gördüğünü bildirdi.
- 13.10: Dosya kaldırıldı; sayaç 27 indirme gösteriyor.
Soru: Etkilenen bilgi hangisi? G / B / E için olgu, olası veya yok yazın.
Kaynak uyarlaması: BGT 201 ders sunumu 1, s. 22.
Kart B — Toplu tarih düzeltmesi
Kurgusal olay
- Sorumlu, 12 başvurunun tarih biçimini düzeltme işini görevliye verdi.
- Görevli 2 adayın 14.09 tarihini 14.10 olarak kaydetti.
- Son tarih 30 Eylül olduğundan liste bu iki başvuruyu geç saydı.
- Hata, itiraz üzerine 3 gün sonra bulundu; liste bu sürede açıktı ve kullanıldı.
Soru: Bilgideki bozulma ile adaylara olan sonucu ayırın.
Kaynak uyarlaması: BGT 201 ders sunumu 1, s. 23–24.
Kart C — Arşiv odasında su
Kurgusal olay
- 40 kâğıt dosyadan 9’u ıslandı; bunların 3’ünde imza ve tarih okunmuyor.
- Oda 2 gün kapalı kaldı; planlanan 6 belge kontrolü yapılamadı.
- Islanan 9 dosya kuruması için 4 saat koridordaki açık masalarda kaldı.
- Koridordan birim dışı kişiler de geçiyor.
Soru: G / B / E’yi ayrı işaretleyin; 3, 6, 9 ve 40 sayılarının neyi anlattığını koruyun.
Kaynak uyarlaması: BGT 201 ders sunumu 1, s. 24, 26.
Beş kurum olayı
Her olay için: bilgi ve roller → G/B/E → dayanak olgu → sonuç.
- Bilgiyi ve dört ilişkiyi (sahip, kullanan, yöneten, konusu olan) yazın.
- G, B ve E için olgu, olası veya yok işaretleyin.
- Her olgu işaretinin dayandığı olay cümlesini gösterin.
- Kişinin veya birim işinin nasıl etkilendiğini yazın.
Olay 1 — Son gün kesintisi
30 Eylül 10.00–13.40
- Çevrim içi başvuru formu açılmadı.
- Dış BT desteği sunucu güncellemesini bu saate planladı; birime haber vermedi.
- 18 aday telefonla aradı; 7’si formu 13.40’tan sonra gönderdi.
- Diğer 11 adayın sonradan başvurup başvurmadığı bilinmiyor.
Soru: Hangi bilgi veya hizmet, kimin için hangi anda kullanılamadı?
Olay 2 — Benzer adres
- Birim sorumlusu, 4 çalışanın izin günlerini ve nedenlerini içeren çizelgeyi iç adres yerine benzer adlı dış adrese gönderdi.
- Bir satırda “sağlık raporu” yazıyor.
- Alıcı ertesi gün “Yanlışlıkla bana geldi, açtım, sildim” diye yanıt verdi.
- Birimdeki özgün çizelge değişmedi.
Soru: Açma, silme ve özgün çizelgenin durumunu ayrı değerlendirin.
Olay 3 — Eksik ek
- Aday 3 sayfalık diploma belgesi yükledi.
- Görevli sistemde dosyayı açınca yalnız 2 sayfa gördü ve başvuruyu “belge eksik” diye bekletti.
- Aday, kendi bilgisayarındaki yüklediği dosyanın 3 sayfa olduğunu gösterdi.
Soru: Eksik üçüncü sayfa, bilgiye ve işleme ne yaptı?
Olay 4 — Yanlış klasör
- Bir personel dosyası geçen ay yanlış klasör numarasıyla dolaba kaldırıldı.
- Katalog kaydı da bu yanlış numarayı gösteriyor.
- Dış denetçi dosyayı istedi; dosya 2 gün bulunamadı.
- Bulunduğunda dosya eksiksizdi.
Soru: Dosya ile katalog kaydını iki ayrı bilgi olarak değerlendirin.
Olay 5 — Onaysız liste
- Görevli, kabul listesi taslağını sorumlu onaylamadan birimin sosyal medya hesabında “taslak” notuyla paylaştı.
- Listede bir aday yanlış bölümle yazılıydı.
- Paylaşım 50 dakika sonra kaldırıldı; bu sürede 140 kez görüntülendi.
Soru: Onay durumu ve yanlış bölüm bilgisini ayrı olgularla gerekçelendirin.
Kart D — Açılmayan klasör
Kurgusal olay
- Paylaşılan başvuru dosyaları açılmıyor; adlarına tanımsız uzantı eklenmiş ve klasörde ödeme isteyen metin var.
- Dış BT, klasörü önceki günün kopyasından geri getirdi.
- O sabah girilen 5 kayıt kopyada yok; yeniden girilecek.
- Verinin dışarı kopyalanıp kopyalanmadığı bilinmiyor.
Soru: Etkilenen bilgi hangisi? G / B / E için olgu, olası veya yok yazın.
Kaynak uyarlaması: BGT 201 ders sunumu 1, s. 24, 26.
Sonuç aynıysa ilkeler de aynı mı?
- Olay 1: Son gün form 3 saat 40 dakika açılmadı; veride değişiklik verilmedi.
- Kart D: Paylaşılan başvuru dosyaları açılmadı; dosyalar değişti ve 5 kayıt kopyada yok.
Görev: Ortak ve farklı ilkeleri 4–6 cümlede, ayrı olgularla gerekçelendirin.
Üç soruyla olay hükmü
- Kim gördü veya görebilir oldu? → yetki ve açılma bilgisi
- İçerik, değişiklik, bağlam doğru mu? → kaynak kayıtla karşılaştırma
- Yetkili kişi gerektiğinde kullanabildi mi? → kullanım anı ve kullanılabilirlik
Bir olayda her işaretin kendi gerekçesi vardır.
Kaynaklar