Bilgi Türleri ve Güvenliğin Üç İlkesi

BGT 201 — Bilgi Güvenliği Yönetimi I · Hafta 2

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-11-18

Güvenlik ilkeleri: gizlilik, bütünlük, erişilebilirlik

Bir soru, üç ayrı koşul

Doğru içerik, doğru bağlamla, gerektiğinde, onu kullanacak kişiye ulaşabiliyor mu?

  • Onu kullanacak kişiye (başkasına değil) → kim görebiliyor?
  • Doğru içerik, doğru bağlam → kayıt gerçeği doğru anlatıyor mu?
  • Gerektiğinde → ihtiyaç anında kullanılabiliyor mu?

Hangi bilgiler kapsamdadır?

Bilgi güvenliği kapsamında değerlendirilebilecek bilgiler nelerdir?

  • Bilgisayarda tutulan her veri
  • Müşteri ve personel verisi
  • İşlem verisi
  • Anlaşmalar
  • Arama geçmişi
  • Arşiv bilgileri
  • Şahsi bilgiler
  • Resmî belgeler
  • Adli tıp verileri
  • Fikrî mülkiyetler, patent
  • İletişim güvenliği

Kayıt ve Başvuru Birimi

  • 1 sorumlu + 3 başvuru görevlisi
  • İlk başvuru listesinde 12 aday
  • Başvuru dönemi: 1–30 Eylül
  • Arşivde 40 kâğıt dosya

Görevlilerden biri arşiv dolaplarını yönetir; dış BT desteği çevrim içi formu ve paylaşılan dosya alanını işletir.

Korunan şey yalnız gizli dosya değildir

Bilgi Tür Ortam Kimler görmeli?
Başvuru formu Aday bilgisi Form + paylaşılan alan Görevli, sorumlu
Başvuru takvimi Tarih ve belge duyurusu Web + pano Herkes
İzin çizelgesi İzin günü ve nedeni İç e-posta eki Sorumlu; çalışan kendi satırını
Kabul listesi taslağı Onay bekleyen sonuç Paylaşılan alan Sorumlu, görevliler

Bilgi güvenliği kimlerle ilgilidir?

  • Bilginin sahibi
  • Bilgiyi kullanan
  • Bilgiyi yöneten

Aynı bilgi, dört farklı ilişki

Başvuru formu

  • Sahibi: birim sorumlusu → amacı ve yetkiyi belirler
  • Kullananı: başvuru görevlisi → işi için okur, günceller
  • Yöneteni: dış BT desteği → formu ve saklama ortamını işletir
  • Konusu olan: aday → kayıt onun hakkındadır

Rolü kişiye değil, bilgiyle ilişkisine yazın

İzin çizelgesi

  • Sahibi: sorumlu
  • Kullananı: sorumlu; çalışan kendi satırı için
  • Yöneteni: e-posta sistemini işleten birim
  • Konusu olan: çalışanlar

Eski başvuru dosyası

  • Sahibi: sorumlu
  • Kullananı: gerektiğinde görevli ve denetçi
  • Yöneteni: arşiv görevlisi
  • Konusu olan: eski aday

Hizmet talep kaydı: dört rolü yazın

Veri: “Adayın talebi, başvuru görevlisinin yanıt tarihi ve yanıtı” bir talep tablosunda tutuluyor.

  • Sahibi: ?
  • Kullananı: ?
  • Yöneteni: ?
  • Konusu olan: ?

Hizmet talep kaydı: gerekçeli eşleme

  • Sahibi: birim sorumlusu
  • Kullananı: başvuru görevlileri
  • Yöneteni: paylaşılan alansa dış BT desteği
  • Konusu olan: talepte bulunan aday

Üç temel ilke

  • Gizlilik (confidentiality): bilginin yalnız yetkili kişilerce ulaşılabilir olması
  • Bütünlük (integrity): bilginin kaynaktan çıktığı hâliyle, değişmeden korunması
  • Erişilebilirlik (availability): ihtiyaç hâlinde bilgiye ulaşabilme

Kayıt tutma, kimlik tespiti, güvenilirlik ve inkâr edememe bu üç ilkeyi destekler.

Üç koşulun adı

  • Görmemesi gereken biri gördü mü? → Gizlilik
  • İçerik, değişiklik ve bağlam doğru mu? → Bütünlük
  • Yetkili kişi gerektiğinde kullanabildi mi? → Erişilebilirlik

G + B + E = CIA (İngilizce baş harfleri)

Gizlilik ihlali örnekleri

  • Kayıtların ve bilgilerin çalınması
  • Mesajların okunması
  • Şirket bilgilerinin sızdırılması
  • Şirket içi bilgi sızması
  • Kişisel verilerin paylaşımı
  • Şifrelenmiş verilerin şifrelerinin kırılması
  • Ağ trafiğinin izlenmesi
  • Fotoğraf veya belgelerde meta data paylaşılması

Gizlilik: görme hakkı kime ait?

Bilgiyi yalnız görmeye veya öğrenmeye yetkili kişiler görebilir.

  • Açık web duyurusunu aday okudu → yetkili görme
  • Onaysız aday listesini dış kişi açtı → yetkisiz görme
  • Dış kişi açık ekrana bakabilecek yerdeydi → görme olası; gördüğü bilinmiyor

Bütünlük ihlali örnekleri

  • Veri tabanında değişiklik
  • Sitedeki bilgilerin saldırı sonucu değiştirilmesi
  • Kurum içinden birinin bilgileri değiştirmesi
  • Verilerin silinmesi
  • Evrak dolabının olduğu odada su baskını
  • Sunucuda yüklü bir programın verileri bozması (fidye saldırısı)
  • Hatalı veri girişleri yapılması
  • Belleklerin bozulması

Bütünlük: değişiklik her zaman bozulma mı?

Başvuru telefon kaydı

  • Aday yeni numarasını bildirdi; görevli doğru girdi → korunur
  • Görevli başka adayın numarasını girdi → bozulur
  • Doğru belge yanlış aday dosyasına eklendi → bozulur: bağlam yanlış

Bütünlük: sayı doğru, bağlam yanlış

Kayıt Sayı / içerik Bağlam Sonuç
Laboratuvar sonucu Doğru Yanlış hasta Yanlış bilgi
Mars görüntüsü Pikseller doğru Yanlış görev/tarih Yanlış bilgi
Başvuru belgesi Belge doğru Yanlış aday Yanlış bilgi

Erişilebilirlik ihlali örnekleri

  • Uzaktan erişimin tanımlanmaması
  • Kullanıcı hesabının gerekli veriye ulaşım izni sağlamaması
  • Fidye yazılımları
  • Hesabın bloklanması
  • Parolayı unutmak
  • Önemli bir evrağın yanlışlıkla başka bir yere aktarılması
  • Kasa anahtarının kaybolması

Erişilebilirlik: var olması yetmez

Yetkili kişi, ihtiyaç anında bilgiyi kullanılabilir biçimde alabilmelidir.

  • Anahtarı olmayan yetkili denetçi, sağlam dosyayı açamıyor → engelli
  • Son başvuru günü form 3 saat açılmıyor → engelli
  • Dosya açılıyor; gereken sayfa okunmuyor → o sayfa kullanılamıyor

İlke ve sonuç ayrı kayıtlardır

Olay: Başvuru tarihi yanlış yazıldığı için iki adayın başvurusu reddedildi. Liste açık ve kullanılıyor.

  • Bilgiye ne oldu? Tarih gerçeği yanlış anlatıyor → bütünlük
  • Kişiye ne oldu? Başvurular reddedildi → sonuç

Bir olay için üç ayrı hüküm

  • Olay metni bozulan koşulu açıkça gösteriyor → Olgu
  • Bozulma mümkün, gerçekleştiği bilinmiyor → Olası + bilinmeyen şey
  • Bozulmaya dair veri yok → Yok

Gerekçe = ilke + bozulan koşul + olay olgusu

Aynı kilit iki koşulu etkiler

Yetkisiz görmeyi sınırlandıran kilit → anahtar kaybolursa yetkili kullanım da kesilir.

  • Dolap kilitli; dışarıdan biri belgeyi göremiyor → gizlilik korunuyor
  • Tek anahtar kayıp; denetçi dosyayı alamıyor → erişilebilirlik bozuluyor

Tanpınar: dört olay, dört gerekçe

Olay G B E
Metin değiştirilip yazara atfedildi Yok Olgu Yok
Belge başka evrakla karıştı, bulunamıyor Yok Olgu Olgu
Taslak izinsiz yayımlandı Olgu Olası Yok
Aidiyeti gösteren kayıt kayboldu Yok Olgu Yok

Olası: yayımlanan metnin değiştirilip değiştirilmediği olayda yok. Kaynak: BGT 201 ders sunumu 1, s. 19–20.

Tanpınar: diğer satırları eşleyin

Olay G B E
Nüsha zarar gördü; bazı satırlar okunamıyor ? ? ?
Belge arşivden çalındı ? ? ?
Müsvedde hiç bulunamadı ? ? ?
Yazı okunamaz hâle geldi ? ? ?
Osmanlıca metni okuyacak beceri yok ? ? ?

Her işaret için metindeki olguyu yazın. Kaynak: BGT 201 ders sunumu 1, s. 19–20.

Mars: iletimde üç farklı durum

Durum G B E
Sinyal Dünya’ya ulaşmadı Yok Yok Olgu
Yalnız ilk parça alındı Yok Olgu Olgu
Görüntü doğru, görev/tarih etiketi yanlış Yok Olgu Yok

Görüntü: NASA/JPL, PIA00381

Aynı iki örnek, ortak sorular

Korunacak ilişki Tanpınar evrakı Mars fotoğrafı
İçerik Metin ve fiziksel sayfa Sinyalden kurulan görüntü
Bağlam Yazar, tarih, taslak sırası Görev ve çekim tarihi
Kullanım Belgeyi bulup okuyabilme Görüntünün Dünya’ya ulaşması

Hangi satırda G, B veya E bozulabilir?

Olay kaydı: hükmü kanıta bağlayın

  • Bilgi: dosyanın adı değil, etkilenen bilgi
  • Olgu: kesin olarak bilinen olay
  • G / B / E: her biri için olgu, olası veya yok
  • Gerekçe: ilke + bozulan koşul + olgu
  • Sonuç: kişiye veya kuruma etkisi
  • Olası etki: bilinmeyen etki ve eksik bilgi

Kart A — Duyurunun ikinci sayfası

Kurgusal olay

  • 10.00: Görevli takvim PDF’sini açık web sitesine yükledi.
  • Eski taslaktan kalan ikinci sayfada 12 adayın adı, soyadı ve telefonu vardı.
  • 13.00: Bir aday arayıp listeyi gördüğünü bildirdi.
  • 13.10: Dosya kaldırıldı; sayaç 27 indirme gösteriyor.

Soru: Etkilenen bilgi hangisi? G / B / E için olgu, olası veya yok yazın.

Kaynak uyarlaması: BGT 201 ders sunumu 1, s. 22.

Kart B — Toplu tarih düzeltmesi

Kurgusal olay

  • Sorumlu, 12 başvurunun tarih biçimini düzeltme işini görevliye verdi.
  • Görevli 2 adayın 14.09 tarihini 14.10 olarak kaydetti.
  • Son tarih 30 Eylül olduğundan liste bu iki başvuruyu geç saydı.
  • Hata, itiraz üzerine 3 gün sonra bulundu; liste bu sürede açıktı ve kullanıldı.

Soru: Bilgideki bozulma ile adaylara olan sonucu ayırın.

Kaynak uyarlaması: BGT 201 ders sunumu 1, s. 23–24.

Kart C — Arşiv odasında su

Kurgusal olay

  • 40 kâğıt dosyadan 9’u ıslandı; bunların 3’ünde imza ve tarih okunmuyor.
  • Oda 2 gün kapalı kaldı; planlanan 6 belge kontrolü yapılamadı.
  • Islanan 9 dosya kuruması için 4 saat koridordaki açık masalarda kaldı.
  • Koridordan birim dışı kişiler de geçiyor.

Soru: G / B / E’yi ayrı işaretleyin; 3, 6, 9 ve 40 sayılarının neyi anlattığını koruyun.

Kaynak uyarlaması: BGT 201 ders sunumu 1, s. 24, 26.

Beş kurum olayı

Her olay için: bilgi ve roller → G/B/E → dayanak olgu → sonuç.

  • Bilgiyi ve dört ilişkiyi (sahip, kullanan, yöneten, konusu olan) yazın.
  • G, B ve E için olgu, olası veya yok işaretleyin.
  • Her olgu işaretinin dayandığı olay cümlesini gösterin.
  • Kişinin veya birim işinin nasıl etkilendiğini yazın.

Olay 1 — Son gün kesintisi

30 Eylül 10.00–13.40

  • Çevrim içi başvuru formu açılmadı.
  • Dış BT desteği sunucu güncellemesini bu saate planladı; birime haber vermedi.
  • 18 aday telefonla aradı; 7’si formu 13.40’tan sonra gönderdi.
  • Diğer 11 adayın sonradan başvurup başvurmadığı bilinmiyor.

Soru: Hangi bilgi veya hizmet, kimin için hangi anda kullanılamadı?

Olay 2 — Benzer adres

  • Birim sorumlusu, 4 çalışanın izin günlerini ve nedenlerini içeren çizelgeyi iç adres yerine benzer adlı dış adrese gönderdi.
  • Bir satırda “sağlık raporu” yazıyor.
  • Alıcı ertesi gün “Yanlışlıkla bana geldi, açtım, sildim” diye yanıt verdi.
  • Birimdeki özgün çizelge değişmedi.

Soru: Açma, silme ve özgün çizelgenin durumunu ayrı değerlendirin.

Olay 3 — Eksik ek

  • Aday 3 sayfalık diploma belgesi yükledi.
  • Görevli sistemde dosyayı açınca yalnız 2 sayfa gördü ve başvuruyu “belge eksik” diye bekletti.
  • Aday, kendi bilgisayarındaki yüklediği dosyanın 3 sayfa olduğunu gösterdi.

Soru: Eksik üçüncü sayfa, bilgiye ve işleme ne yaptı?

Olay 4 — Yanlış klasör

  • Bir personel dosyası geçen ay yanlış klasör numarasıyla dolaba kaldırıldı.
  • Katalog kaydı da bu yanlış numarayı gösteriyor.
  • Dış denetçi dosyayı istedi; dosya 2 gün bulunamadı.
  • Bulunduğunda dosya eksiksizdi.

Soru: Dosya ile katalog kaydını iki ayrı bilgi olarak değerlendirin.

Olay 5 — Onaysız liste

  • Görevli, kabul listesi taslağını sorumlu onaylamadan birimin sosyal medya hesabında “taslak” notuyla paylaştı.
  • Listede bir aday yanlış bölümle yazılıydı.
  • Paylaşım 50 dakika sonra kaldırıldı; bu sürede 140 kez görüntülendi.

Soru: Onay durumu ve yanlış bölüm bilgisini ayrı olgularla gerekçelendirin.

Kart D — Açılmayan klasör

Kurgusal olay

  • Paylaşılan başvuru dosyaları açılmıyor; adlarına tanımsız uzantı eklenmiş ve klasörde ödeme isteyen metin var.
  • Dış BT, klasörü önceki günün kopyasından geri getirdi.
  • O sabah girilen 5 kayıt kopyada yok; yeniden girilecek.
  • Verinin dışarı kopyalanıp kopyalanmadığı bilinmiyor.

Soru: Etkilenen bilgi hangisi? G / B / E için olgu, olası veya yok yazın.

Kaynak uyarlaması: BGT 201 ders sunumu 1, s. 24, 26.

Sonuç aynıysa ilkeler de aynı mı?

  • Olay 1: Son gün form 3 saat 40 dakika açılmadı; veride değişiklik verilmedi.
  • Kart D: Paylaşılan başvuru dosyaları açılmadı; dosyalar değişti ve 5 kayıt kopyada yok.

Görev: Ortak ve farklı ilkeleri 4–6 cümlede, ayrı olgularla gerekçelendirin.

Üç soruyla olay hükmü

  • Kim gördü veya görebilir oldu? → yetki ve açılma bilgisi
  • İçerik, değişiklik, bağlam doğru mu? → kaynak kayıtla karşılaştırma
  • Yetkili kişi gerektiğinde kullanabildi mi? → kullanım anı ve kullanılabilirlik

Bir olayda her işaretin kendi gerekçesi vardır.

Kaynaklar