Bilgi Güvenliğine Giriş: Bilgiyi Korumak

BGT 201 — Bilgi Güvenliği Yönetimi I · Hafta 1

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-11-18

Bilgi güvenliği

Korunacak şey nedir?

  • Bir metin
  • Bir ölçüm
  • Bir kayıt
  • Bir görüntü

Bunların taşıdığı anlam nasıl korunur?

Bilgi nedir?

TDK’ye göre “bilgi”:

  • İnsan aklının erebileceği olgu, gerçek ve ilkelerin bütünü
  • Öğrenme, araştırma veya gözlemle elde edilen gerçek
  • İnsan zekâsının çalışması sonucu ortaya çıkan düşünce ürünü
  • Zihnin kavradığı temel düşünceler
  • Kurallardan yararlanarak kişinin veriye yönelttiği anlam

Bir olguyu kaydetmek ile o kayıttan bir şey anlamak aynı işlem midir?

Kaynak: TDK, “bilgi”

Aynı sözcük, farklı kullanım

  • “Bu konuda bilgim var.”
  • “Yeni bir bilgi geldi.”
  • “Dosyadaki bilgi yanlış.”

Üç cümlede “bilgi” aynı şeyi mi anlatıyor?

Veri ve bilgi

Veri (data): olgu, kavram veya komutların iletişim, yorum ve işlem için elverişli biçimli gösterimi.

Bilgi (information): kurallardan yararlanarak kişinin veriye yönelttiği anlam.

Veri ile bilgi ilişkili, fakat farklı şeylerdir.

Kaynak: TDK

Veri: kaydedilebilen gösterim

38 · 2026-09-29 · A17

Ölçüm mü, tarih mi, tanımlayıcı mı? Bağlam olmadan yorumları açık değil.

Veri bağlam kazandığında

  • 38 + hasta dosyası, °C, bugün → ateş yüksek olabilir
  • 38 + sınıf listesi, öğrenci sayısı → sınıf mevcudu 38
  • 38 + ürün stoğu, adet → depoda 38 ürün var

Aynı gösterim, farklı bağlamlarda farklı bilgi verir.

Tek veri, birden çok yorum

Bir kayıtta şu satır var: 2026-09-29, 38.

  • Bu satır hangi sorulara cevap verebilir?
  • Hangi sorulara cevap veremez?
  • Yanlış birim ya da yanlış tarih eklenirse ne değişir?

Veri → bilgi → edinilmiş bilgi

  • Veri (data): gösterim · 38
  • Bilgi (information): bağlama bağlı anlam · “Hastanın sıcaklığı 38 °C.”
  • Edinilmiş bilgi (knowledge): örnek ve deneyimle kurulan yorumlama becerisi · “Bu ölçümü diğer belirtilerle birlikte değerlendirmeliyim.”
  • Zincirin devamı: sezgi → bilgelik

Edinilmiş bilgi otomatik oluşmaz

“Hastanın sıcaklığı 38 °C.” cümlesi bir durum bildirir.

Bu kaydı değerlendiren kişi ölçüm zamanını, yöntemi ve diğer belirtileri de bilmek ister.

Ayrımın sınaması

Bir dosyada yalnızca kimlik numaraları var. Adlar ve açıklamalar ayrı bir dosyada tutuluyor.

İlk dosya “yalnız veri” olduğu için korunmasız bırakılabilir mi?

Kayıtla anlamı birlikte düşünün

Bir laboratuvar sonucu doğru sayıyla kaydedildi; ancak numune iki hastanın dosyasında karıştı.

Rakam doğruyken bilgi güvenilir olabilir mi?

Bilgi güvenliği nedir?

Bir varlık olarak bilginin; yetkisiz erişim, değiştirme, kaybolma, bozulma, ifşa edilme gibi istenmeyen durumlardan korunmasıdır.

Veri ile bilgi arasında ayrım yaparız; ikisi de kapsamdadır.

Bilgi yalnız bir bilgisayarda bulunmaz

Bilgi güvenliği sadece dijital ortamlar için tanımlanmış bir kavram değildir.

Defter, mektup, arşiv kutusu, sözlü aktarım ve sayısal dosya: her biri bilgi taşıyabilir.

Tanpınar’ın arşivindeki evrak

  • Tanpınar’ın çalışma notları, vefatından on yıl sonra ailesi tarafından İstanbul Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü’ne bağışlandı.
  • Evrak, arşiv kurallarına uygun tasnif ve kataloglama yapılmadan kutularda saklandı.
  • 2016’da koruma ve sayısallaştırma çalışması başladı; yaklaşık 6.000 sayfa taranarak dijitalleştirildi.

Bir belge yıllarca mevcut olduğu hâlde bilgi neden kullanılamaz?

Kaynak: A. H. Tanpınar Arşivi, proje ekibi · Arşivin dijitalleştirilmesi

Tanpınar’ın notlarının başına neler gelebilirdi?

  • Değiştirilebilirdi.
  • İmha edilebilirdi.
  • İzinsiz yayımlanabilirdi.
  • Çalınabilirdi.
  • Hiç bulunmayabilirdi.

Neler daha gelebilirdi?

  • Düzgün saklanmazsa okunamaz hâle gelirdi.
  • Osmanlıca el yazmaları okunmayabilirdi.
  • Arşivden hiçbir zaman çıkmayabilirdi.
  • Başka belgelerle karışıp tespit edilemezdi.
  • Biri değişiklik yapıp yazarı karalayabilirdi.
  • Notların Tanpınar’a ait olmadığı iddia edilebilirdi.

Bir arşivde “var” ne demektir?

Bir sayfa kutuda duruyor; katalogda kaydı yok. Bir araştırmacı onu arıyor fakat bulamıyor.

Sayfa korunmuş sayılır mı?

Arşiv sorusu: neyi koruyoruz?

Kâğıdı mı, üzerindeki metni mi, metnin kime ait olduğunu mu, gerektiğinde bulunabilmesini mi?

Tek bir belge için bu soruların hepsi anlamlıdır.

Metnin aidiyeti neden önemlidir?

Bir müsvedde bulundu; kimin yazdığı bilinmiyor. Metnin içeriği okunabiliyor.

Yazar adı olmadan aynı bilgiye mi sahibiz?

Arşiv çalışması

Bir arşivde aynı metnin iki taslağı var. Birinin tarihi silik, diğerinde bazı satırlar sonradan değiştirilmiş olabilir.

  1. Hangi kayıtlar korunmalı?
  2. Hangi eksik bilgi yorumunuzu etkiler?
  3. Belgeler yerinde dursa bile hangi yanlış sonuçlara varılabilir?

Mars yüzeyinden ilk fotoğraf

Viking 1’in 20 Temmuz 1976’da Mars yüzeyinden elde ettiği ilk fotoğraf (NASA/JPL)
  • Viking 1, 20 Temmuz 1976’da Mars’a indi; fotoğraf iniş sonrası dakikalar içinde alındı.
  • Dünya ile Mars arası ortalama yaklaşık 225 milyon km; sinyal, konuma göre dakikalar süren bir yol alır.
  • Araç yaklaşık 6 yıl Dünya’dan yönetildi.

Görüntü Mars’ta elde edildi; Dünya’da nasıl görülebildi?

Kaynak: NASA/JPL, PIA00381

Fotoğrafı aldık; neyi biliyoruz?

Mars’tan gelen görüntü eksiksiz görünüyor. Kayıtta çekim tarihi ve görüntünün hangi görevden geldiği yazmıyor.

Görüntüye hangi iddialar güvenle bağlanabilir?

Görüntünün yolculuğu

Mars’taki sahne → algılanan görüntü → gönderilen sinyal → alınan veri → Dünya’da görüntü

Sahne yerinde dursa bile yolculuğun herhangi bir yerindeki kayıp, onu görmemizi engelleyebilir.

İletişim zinciri çalışması

Mars’taki araç bir görüntü gönderdi. Dünya’daki ekip yalnız ilk parçayı aldı; sonra bağlantı kesildi.

  1. Dünya’daki ekip neye sahip?
  2. “Fotoğraf Dünya’ya ulaştı” demek doğru mu?
  3. Yalnız eksik parçaya bakılarak hangi yanlış sonuca varılabilir?

İletişim de korunur

Bilgi → gönderici kodlaması → gürültülü kanal → alıcı dekodlaması → bilgi

İletilen işaretin ulaşması, eksilmemesi ve doğru yorumlanması gerekir.

Aynı sonuç, farklı neden

Bir görüntü açılamıyor.

  • Dosya hiç ulaşmamış olabilir.
  • Dosya eksik ulaşmış olabilir.
  • Dosya tamdır; görüntülemek için gerekli açıklama eksik olabilir.

Korunamayan şey her durumda aynı mıdır?

Üç farklı bozulma

  • Sinyal hiç ulaşmadı → görüntü elde edilemez.
  • Sinyalin bir kısmı bozuldu → görüntü eksik veya yanıltıcı olabilir.
  • Doğru görüntü yanlış bağlamla sunuldu → görülen şey yanlış yorumlanabilir.

Tanpınar ve Mars: ortak soru

Tanpınar’ın evrakı Mars fotoğrafı
Nerede doğdu? Yazıldığı fiziksel ortamda Mars yüzeyindeki gözlemde
Nasıl ulaştı? Saklama, tasnif ve okuma yoluyla Kayıt, iletim ve yeniden oluşturma yoluyla
Ne bozulabilir? Belge, metin, aidiyet ve bulunabilirlik Sinyal, görüntü, etiket ve yorum

Bilgiyi korumak, varlığını sürdürmesini ve doğru kişiye anlamlı biçimde ulaşmasını da kapsar.

Uygulama: tek kayıt, iki ortam

Bir araştırmacı el yazması bir mektubu fotoğraflıyor ve uzak bir araştırmacıya gönderiyor.

  • Asıl sayfa yerinde; fotoğrafın bir bölümü eksik.
  • Fotoğraf tam; dosyada yazar adı yanlış.
  • Dosya doğru; yalnız ilgisiz kişiler erişebiliyor.

Her durumda ne korunmuş, ne korunamamıştır?

Sonuç: ne korunuyor?

Bir kaydın kendisi, taşıdığı anlam, kaynağı ve bağlamı, ulaştığı kişi ve gerektiğinde kullanılabilmesi.

Bilgi güvenliği, bilginin çalınmasını önlemekten daha geniş bir koruma problemidir.

Kaynaklar