Bilgi Güvenliğine Giriş: Bilgiyi Korumak
BGT 201 — Bilgi Güvenliği Yönetimi I · Hafta 1
2026-11-18
Bilgi güvenliği
Korunacak şey nedir?
- Bir metin
- Bir ölçüm
- Bir kayıt
- Bir görüntü
Bunların taşıdığı anlam nasıl korunur?
Bilgi nedir?
TDK’ye göre “bilgi”:
- İnsan aklının erebileceği olgu, gerçek ve ilkelerin bütünü
- Öğrenme, araştırma veya gözlemle elde edilen gerçek
- İnsan zekâsının çalışması sonucu ortaya çıkan düşünce ürünü
- Zihnin kavradığı temel düşünceler
- Kurallardan yararlanarak kişinin veriye yönelttiği anlam
Aynı sözcük, farklı kullanım
- “Bu konuda bilgim var.”
- “Yeni bir bilgi geldi.”
- “Dosyadaki bilgi yanlış.”
Üç cümlede “bilgi” aynı şeyi mi anlatıyor?
Veri ve bilgi
Veri (data): olgu, kavram veya komutların iletişim, yorum ve işlem için elverişli biçimli gösterimi.
Bilgi (information): kurallardan yararlanarak kişinin veriye yönelttiği anlam.
Veri ile bilgi ilişkili, fakat farklı şeylerdir.
Kaynak: TDK
Veri: kaydedilebilen gösterim
38 · 2026-09-29 · A17
Ölçüm mü, tarih mi, tanımlayıcı mı? Bağlam olmadan yorumları açık değil.
Veri bağlam kazandığında
38 + hasta dosyası, °C, bugün → ateş yüksek olabilir
38 + sınıf listesi, öğrenci sayısı → sınıf mevcudu 38
38 + ürün stoğu, adet → depoda 38 ürün var
Aynı gösterim, farklı bağlamlarda farklı bilgi verir.
Tek veri, birden çok yorum
Bir kayıtta şu satır var: 2026-09-29, 38.
- Bu satır hangi sorulara cevap verebilir?
- Hangi sorulara cevap veremez?
- Yanlış birim ya da yanlış tarih eklenirse ne değişir?
Veri → bilgi → edinilmiş bilgi
- Veri (data): gösterim ·
38
- Bilgi (information): bağlama bağlı anlam · “Hastanın sıcaklığı 38 °C.”
- Edinilmiş bilgi (knowledge): örnek ve deneyimle kurulan yorumlama becerisi · “Bu ölçümü diğer belirtilerle birlikte değerlendirmeliyim.”
- Zincirin devamı: sezgi → bilgelik
Edinilmiş bilgi otomatik oluşmaz
“Hastanın sıcaklığı 38 °C.” cümlesi bir durum bildirir.
Bu kaydı değerlendiren kişi ölçüm zamanını, yöntemi ve diğer belirtileri de bilmek ister.
Ayrımın sınaması
Bir dosyada yalnızca kimlik numaraları var. Adlar ve açıklamalar ayrı bir dosyada tutuluyor.
İlk dosya “yalnız veri” olduğu için korunmasız bırakılabilir mi?
Kayıtla anlamı birlikte düşünün
Bir laboratuvar sonucu doğru sayıyla kaydedildi; ancak numune iki hastanın dosyasında karıştı.
Rakam doğruyken bilgi güvenilir olabilir mi?
Bilgi güvenliği nedir?
Bir varlık olarak bilginin; yetkisiz erişim, değiştirme, kaybolma, bozulma, ifşa edilme gibi istenmeyen durumlardan korunmasıdır.
Veri ile bilgi arasında ayrım yaparız; ikisi de kapsamdadır.
Bilgi yalnız bir bilgisayarda bulunmaz
Bilgi güvenliği sadece dijital ortamlar için tanımlanmış bir kavram değildir.
Defter, mektup, arşiv kutusu, sözlü aktarım ve sayısal dosya: her biri bilgi taşıyabilir.
Tanpınar’ın arşivindeki evrak
- Tanpınar’ın çalışma notları, vefatından on yıl sonra ailesi tarafından İstanbul Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü’ne bağışlandı.
- Evrak, arşiv kurallarına uygun tasnif ve kataloglama yapılmadan kutularda saklandı.
- 2016’da koruma ve sayısallaştırma çalışması başladı; yaklaşık 6.000 sayfa taranarak dijitalleştirildi.
Tanpınar’ın notlarının başına neler gelebilirdi?
- Değiştirilebilirdi.
- İmha edilebilirdi.
- İzinsiz yayımlanabilirdi.
- Çalınabilirdi.
- Hiç bulunmayabilirdi.
Neler daha gelebilirdi?
- Düzgün saklanmazsa okunamaz hâle gelirdi.
- Osmanlıca el yazmaları okunmayabilirdi.
- Arşivden hiçbir zaman çıkmayabilirdi.
- Başka belgelerle karışıp tespit edilemezdi.
- Biri değişiklik yapıp yazarı karalayabilirdi.
- Notların Tanpınar’a ait olmadığı iddia edilebilirdi.
Bir arşivde “var” ne demektir?
Bir sayfa kutuda duruyor; katalogda kaydı yok. Bir araştırmacı onu arıyor fakat bulamıyor.
Sayfa korunmuş sayılır mı?
Arşiv sorusu: neyi koruyoruz?
Kâğıdı mı, üzerindeki metni mi, metnin kime ait olduğunu mu, gerektiğinde bulunabilmesini mi?
Tek bir belge için bu soruların hepsi anlamlıdır.
Metnin aidiyeti neden önemlidir?
Bir müsvedde bulundu; kimin yazdığı bilinmiyor. Metnin içeriği okunabiliyor.
Yazar adı olmadan aynı bilgiye mi sahibiz?
Arşiv çalışması
Bir arşivde aynı metnin iki taslağı var. Birinin tarihi silik, diğerinde bazı satırlar sonradan değiştirilmiş olabilir.
- Hangi kayıtlar korunmalı?
- Hangi eksik bilgi yorumunuzu etkiler?
- Belgeler yerinde dursa bile hangi yanlış sonuçlara varılabilir?
Mars yüzeyinden ilk fotoğraf
- Viking 1, 20 Temmuz 1976’da Mars’a indi; fotoğraf iniş sonrası dakikalar içinde alındı.
- Dünya ile Mars arası ortalama yaklaşık 225 milyon km; sinyal, konuma göre dakikalar süren bir yol alır.
- Araç yaklaşık 6 yıl Dünya’dan yönetildi.
Görüntü Mars’ta elde edildi; Dünya’da nasıl görülebildi?
Kaynak: NASA/JPL, PIA00381
Fotoğrafı aldık; neyi biliyoruz?
Mars’tan gelen görüntü eksiksiz görünüyor. Kayıtta çekim tarihi ve görüntünün hangi görevden geldiği yazmıyor.
Görüntüye hangi iddialar güvenle bağlanabilir?
Görüntünün yolculuğu
Mars’taki sahne → algılanan görüntü → gönderilen sinyal → alınan veri → Dünya’da görüntü
Sahne yerinde dursa bile yolculuğun herhangi bir yerindeki kayıp, onu görmemizi engelleyebilir.
İletişim zinciri çalışması
Mars’taki araç bir görüntü gönderdi. Dünya’daki ekip yalnız ilk parçayı aldı; sonra bağlantı kesildi.
- Dünya’daki ekip neye sahip?
- “Fotoğraf Dünya’ya ulaştı” demek doğru mu?
- Yalnız eksik parçaya bakılarak hangi yanlış sonuca varılabilir?
İletişim de korunur
Bilgi → gönderici kodlaması → gürültülü kanal → alıcı dekodlaması → bilgi
İletilen işaretin ulaşması, eksilmemesi ve doğru yorumlanması gerekir.
Aynı sonuç, farklı neden
Bir görüntü açılamıyor.
- Dosya hiç ulaşmamış olabilir.
- Dosya eksik ulaşmış olabilir.
- Dosya tamdır; görüntülemek için gerekli açıklama eksik olabilir.
Korunamayan şey her durumda aynı mıdır?
Üç farklı bozulma
- Sinyal hiç ulaşmadı → görüntü elde edilemez.
- Sinyalin bir kısmı bozuldu → görüntü eksik veya yanıltıcı olabilir.
- Doğru görüntü yanlış bağlamla sunuldu → görülen şey yanlış yorumlanabilir.
Tanpınar ve Mars: ortak soru
| Nerede doğdu? |
Yazıldığı fiziksel ortamda |
Mars yüzeyindeki gözlemde |
| Nasıl ulaştı? |
Saklama, tasnif ve okuma yoluyla |
Kayıt, iletim ve yeniden oluşturma yoluyla |
| Ne bozulabilir? |
Belge, metin, aidiyet ve bulunabilirlik |
Sinyal, görüntü, etiket ve yorum |
Bilgiyi korumak, varlığını sürdürmesini ve doğru kişiye anlamlı biçimde ulaşmasını da kapsar.
Uygulama: tek kayıt, iki ortam
Bir araştırmacı el yazması bir mektubu fotoğraflıyor ve uzak bir araştırmacıya gönderiyor.
- Asıl sayfa yerinde; fotoğrafın bir bölümü eksik.
- Fotoğraf tam; dosyada yazar adı yanlış.
- Dosya doğru; yalnız ilgisiz kişiler erişebiliyor.
Her durumda ne korunmuş, ne korunamamıştır?
Sonuç: ne korunuyor?
Bir kaydın kendisi, taşıdığı anlam, kaynağı ve bağlamı, ulaştığı kişi ve gerektiğinde kullanılabilmesi.
Bilgi güvenliği, bilginin çalınmasını önlemekten daha geniş bir koruma problemidir.
Kaynaklar