Politika, Prosedür, Talimat, Form ve Kayıt: Belge Metnini Okumak
BGT 201 — Bilgi Güvenliği Yönetimi I · Hafta 8 · Teori 1
Öğr. Gör. Oktay Cesur
2026-11-11
Bir karar yazıldıktan sonra üç soru açık kalır
Bir kurum şu kararı aldı: Kurum hesaplarında parola en az 12 karakter olsun.
Karara üç kişi bakıyor: parolasını belirleyecek çalışan, hesabı açan BT uzmanı ve kuralı onaylayan yönetici. Üçünün sorusu aynı mı?
Çalışan: parolamı nasıl belirleyeceğim?
BT uzmanı: hesabı kimin talebiyle, hangi sırayla açacağım?
Yönetici: karar değişirse neyi değiştirmem gerekir?
Bir paragrafta kaç ayrı iş var?
Bir kurumun parola notundan:
Hesaplarda parola en az 12 karakter olur. Yeni hesap talebini birim yöneticisi onaylar, BT hesabı açar. Geçici parolanı ilk girişte değiştir. 4 Mart’ta muhasebeden Selin için hesap açıldı.
Dört cümleyi sırayla okuyun: her biri kime ne söylüyor?
Herkes için üst kural.
Birkaç rolün sırayla yaptığı iş akışı.
Tek bir kişiye iş talimatı.
Gerçekleşmiş bir işin kaydı.
Politika, kuralı koyar
Politika, yönetimin güvenlik yönünü ve herkesin uyacağı üst kuralı koyan, yönetim onayıyla yürürlüğe giren belgedir.
Örnek hüküm:
Kurumun bilgi varlıklarının yedekleri, kaynak sistemden ayrı bir ortamda saklanır.
Politika “ne olacak”ı söyler. Kimin hangi sırayla yapacağını söylemez.
Bir hüküm cümlesi parçalarına ayrılır
Kurumun e-posta sistemine yalnız iki adımlı doğrulaması açık hesaplarla girilir.
Hükümden parça
Ne söylüyor?
e-posta sistemine
Korunan erişim
yalnız
Sınır: başka yol yok
iki adımlı doğrulaması açık
Koşul: hesabın durumu
hesaplarla
Erişimin yapıldığı araç
İki adımlı doğrulaması kapalı olan yönetici hesabı bu hükme göre girebilir mi?
Giremez. Hesabın yönetici olması bir koşul değildir; hükmün aradığı tek şey doğrulamanın açık olmasıdır.
Sahiplik, kayıt durumu ve yönetim durumu farklı sorulardır
Bir kurum şu hükmü yazmış olsun: Sevkiyat sistemine yalnız kurum envanterinde kayıtlı ve yönetilen cihazlardan erişilir.
Sahiplik, cihazın kime ait olduğudur (kurum ya da çalışan).
Kayıt durumu, cihazın kimliğiyle kurum envanterinde yazılı olup olmadığıdır.
Yönetim durumu, BT’nin cihazın güvenlik ayarlarını belirleyebildiği ve gerektiğinde erişimini kapatabildiği durumdur.
Cihaz
Sahibi
Envanterde kayıtlı
Yönetilen
A
Kurum
Evet
Evet
B
Çalışan
Evet
Evet
C
Çalışan
Hayır
Hayır
D
Kurum
Hayır
Hayır
Hükmün şartını hangi cihazlar karşılar?
A ve B yazılı iki koşulu karşılar. C ve D karşılamaz. Bu koşulları sağlamak, başka bir onay aranmadan erişim izni verildiği anlamına gelmez.
Prosedür, sürecin nasıl yürütüleceğini yazar
Prosedür, bir faaliyetin veya sürecin nasıl yürütüleceğini, sorumluluklarını, adım sırasını ve gerekli onay ve kontrolleri açıklayan belgedir.
Bir prosedür adımı dört şeyi taşır:
Rol: Kim yapıyor?
Eylem: Ne yapıyor?
Dayanak: Neye bakarak karar veriyor?
Çıktı: Geriye hangi iz kalıyor?
Hesap açma prosedüründen bir parça
Karar: Yeni çalışanın hesabı, görevi doğrulandıktan ve yöneticisi onayladıktan sonra açılır.
Sıra
Rol
Eylem
Dayanak
Çıktı
1
Birim yöneticisi
Hesap talebini iş gerekçesiyle yazar
Yeni çalışanın görevi
Talep
2
İnsan Kaynakları
İşe başlama tarihini ve birimi doğrular
Personel kaydı
Doğrulama notu
3
BT
Talep ve doğrulama notu birlikte varsa hesabı açar
Onaylı talep, doğrulama notu
Hesap açma kaydı
4
BT
Hesabın açıldığını yöneticiye bildirir
Hesap açma kaydı
Sonuç bildirimi
Talimat, işin yapılma ayrıntılarını açıklar
Talimat, belirli bir işin nasıl yapılacağını uygulanabilir ayrıntılı adımlarla anlatan belgedir.
İyi bir talimat adımı:
Sorumlu açık: adımı kimin yapacağını belirtir.
Görünür eylem: kişinin yapıp kontrol edebileceği bir şeydir.
Durma koşulu: ne olursa işlemi bırakıp kime haber vereceğini söyler.
Yeni çalışan için ilk giriş talimatı
Hesabını ilk kez kullanırken yapacakların
BT’nin sana ilettiği geçici parolayla hesabına giriş yap.
Parolanı değiştir ve yeni parolanın en az 12 karakter olduğunu say.
Giriş yapamazsan denemeyi bırak ve BT’yi ara.
Ait olduğu prosedür: hesap açma prosedürü.
Aynı iş, iki belge
Soru
Prosedür
Talimat
Kim okur?
Süreci yürüten ve yönetenler
İşi uygulayanlar
Ne anlatır?
Sürecin yürütülüşü, sorumluluk ve kontroller
İşin ayrıntılı uygulama adımları
Çıktısı
Her adımda iz
Kişinin işi tamamlaması
Değişme nedeni
Roller ya da sıra değişti
İşin yapılış yolu değişti
Yanlışsa
Onay ya da kontrol atlanır
Kişi işi yanlış yapar
Form şablondur, kayıt gerçekleşenin izidir
Form, bir süreç işletilirken toplanması gereken veri ve onay alanlarını taşıyan boş şablondur.
Kayıt, bir işlem hakkında kimin, ne zaman ve hangi veriyle iz bıraktığını gösteren doldurulmuş belgedir.
İmza, imzalayanın yalnız o imzayla bağlı beyanını taşır.
Kayıp bildirimi örneği (kurgusal):
Alan
Boş formda
Doldurulmuş kayıtta
Bildiren sürücü
(boş)
Mert
Cihaz kimliği
(boş)
RL-T-027
Kaybolma saati ve yeri
(boş)
15 Kasım 08.40, depo çıkışı
Bildirimin alındığı saat
(boş)
08.55
Bildirimi alan
(boş)
BT Mobil Sistemler
Sürücü imzası
(boş)
Mert; beyan: “yazdığım bilgiler bana aittir”
Belge anatomisi: her bölüm bir soruya cevap verir
Belge anatomisi, bir belgenin okuyucunun işine yarayan bölümlere ayrılmış düzenidir.
Her bölümün her belgede bulunması gerekmez; küçük bir talimatın tanımlar bölümü olmayabilir.
Hesap açma prosedürünün bölümleri
Bölüm
Örnek cümle
Amaç
Bu prosedür, yeni çalışanın hesabının görevi doğrulandıktan ve yönetici onayından sonra açılması kararını uygular.
Kapsam
Hesap talep eden birim yöneticileri, İnsan Kaynakları ve BT.
Sorumluluklar
Yönetici talebi yazar; İnsan Kaynakları görevi doğrular; BT hesabı açar ve sonucu bildirir.
Uygulama
Dört adım: talep, doğrulama, hesap açma, sonuç bildirimi.
İlgili belgeler
İlk giriş talimatı; hesap talep formu; hesap açma kaydı.
Referanslar
Yönetimin hesap açma kararı; parola politikası.
Künye
Sürüm, hazırlayan, inceleyen, onaylayan ve yürürlük tarihi.
Soru: “Yönetici talebi yazar; İnsan Kaynakları görevi doğrular; BT hesabı açar ve sonucu bildirir” cümlesindeki her rolü, Uygulama bölümünün dört adımından hangisi karşılıyor?
Yönetici → talep; İnsan Kaynakları → doğrulama; BT → hesap açma ve sonuç bildirimi.
Üç ayrı iş: iş onayı, teknik uygulama, belge sahipliği
İş onayı, bir erişimin ya da işlemin işte gerekli olduğuna yetkili kişinin karar vermesidir.
Teknik uygulama, onaylanan işlemin sistemde fiilen yapılmasıdır.
Belge sahipliği, bir belgenin içeriğinin doğru, işe uygun ve güncel kalmasını sağlama ve gerektiğinde gözden geçirmeyi başlatma sorumluluğudur.
İş
Kim
Hesap açma örneğinde
İş onayı
Birim yöneticisi
Hesabın görev için gerektiğini onaylar
Teknik uygulama
BT
Hesabı açar
Belge sahipliği
Hesap açma sürecinden sorumlu yönetici
Prosedürün süreci doğru anlattığını kontrol eder, değişiklikte incelemeyi başlatır
BT’nin hesabı açmış olması iş onayı yerine geçer mi?
Geçmez. Teknik uygulama, işte gerekli olup olmadığına karar vermez.
Beş cümleyi belge türüne ve bölümüne yerleştirin
Görev: Aşağıdaki beş cümlenin hangi belge türüne ya da belge bölümüne ait olduğunu belirleyin.
Çıktı: Seçiminizi çalışma tablosunda tek cümleyle gerekçelendirin.
Ölçüt: Gerekçede cümlenin işlevi (kural, süreç akışı, ayrıntılı iş adımı, gerçekleşmiş olgu, belge bölümü) ve bunu gösteren ifade yer alsın.
Teslim kanıtı fotoğrafı sevkiyat kaydına eklenmeden teslimat kapatılmaz.
Fotoğraf yüklenemezse sürücü birim yöneticisine bildirir; yönetici BT Mobil Sistemler’e arıza talebi açar; BT sorunu giderince yöneticiyi bilgilendirir.
Fotoğraf yüklenmezse bulunduğun yerde mobil bağlantı olup olmadığına bak; varsa yeniden dene; iki denemede yüklenmezse fotoğrafı telefonda sakla ve yöneticini ara.
14 Kasım’da 5821 numaralı teslimat için yükleme hatası 11.20’de bildirildi; arıza talebi 11.32’de açıldı.
Bu belge, teslim kanıtı fotoğraflarının sevkiyat kaydına eklenmesini ve yükleme arızalarının izlenmesini düzenler.