Politika, Prosedür, Talimat, Form ve Kayıt: Belge Metnini Okumak

BGT 201 — Bilgi Güvenliği Yönetimi I · Hafta 8 · Teori 1

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-11-11

Bir karar yazıldıktan sonra üç soru açık kalır

Bir kurum şu kararı aldı: Kurum hesaplarında parola en az 12 karakter olsun.

Karara üç kişi bakıyor: parolasını belirleyecek çalışan, hesabı açan BT uzmanı ve kuralı onaylayan yönetici. Üçünün sorusu aynı mı?

  • Çalışan: parolamı nasıl belirleyeceğim?
  • BT uzmanı: hesabı kimin talebiyle, hangi sırayla açacağım?
  • Yönetici: karar değişirse neyi değiştirmem gerekir?

Bir paragrafta kaç ayrı iş var?

Bir kurumun parola notundan:

Hesaplarda parola en az 12 karakter olur. Yeni hesap talebini birim yöneticisi onaylar, BT hesabı açar. Geçici parolanı ilk girişte değiştir. 4 Mart’ta muhasebeden Selin için hesap açıldı.

Dört cümleyi sırayla okuyun: her biri kime ne söylüyor?

  1. Herkes için üst kural.
  2. Birkaç rolün sırayla yaptığı iş akışı.
  3. Tek bir kişiye iş talimatı.
  4. Gerçekleşmiş bir işin kaydı.

Politika, kuralı koyar

Politika, yönetimin güvenlik yönünü ve herkesin uyacağı üst kuralı koyan, yönetim onayıyla yürürlüğe giren belgedir.

Örnek hüküm:

Kurumun bilgi varlıklarının yedekleri, kaynak sistemden ayrı bir ortamda saklanır.

Politika “ne olacak”ı söyler. Kimin hangi sırayla yapacağını söylemez.

Bir hüküm cümlesi parçalarına ayrılır

Kurumun e-posta sistemine yalnız iki adımlı doğrulaması açık hesaplarla girilir.

Hükümden parça Ne söylüyor?
e-posta sistemine Korunan erişim
yalnız Sınır: başka yol yok
iki adımlı doğrulaması açık Koşul: hesabın durumu
hesaplarla Erişimin yapıldığı araç

İki adımlı doğrulaması kapalı olan yönetici hesabı bu hükme göre girebilir mi?

Giremez. Hesabın yönetici olması bir koşul değildir; hükmün aradığı tek şey doğrulamanın açık olmasıdır.

Sahiplik, kayıt durumu ve yönetim durumu farklı sorulardır

Bir kurum şu hükmü yazmış olsun: Sevkiyat sistemine yalnız kurum envanterinde kayıtlı ve yönetilen cihazlardan erişilir.

Sahiplik, cihazın kime ait olduğudur (kurum ya da çalışan).

Kayıt durumu, cihazın kimliğiyle kurum envanterinde yazılı olup olmadığıdır.

Yönetim durumu, BT’nin cihazın güvenlik ayarlarını belirleyebildiği ve gerektiğinde erişimini kapatabildiği durumdur.

Cihaz Sahibi Envanterde kayıtlı Yönetilen
A Kurum Evet Evet
B Çalışan Evet Evet
C Çalışan Hayır Hayır
D Kurum Hayır Hayır

Hükmün şartını hangi cihazlar karşılar?

A ve B yazılı iki koşulu karşılar. C ve D karşılamaz. Bu koşulları sağlamak, başka bir onay aranmadan erişim izni verildiği anlamına gelmez.

Prosedür, sürecin nasıl yürütüleceğini yazar

Prosedür, bir faaliyetin veya sürecin nasıl yürütüleceğini, sorumluluklarını, adım sırasını ve gerekli onay ve kontrolleri açıklayan belgedir.

Bir prosedür adımı dört şeyi taşır:

  • Rol: Kim yapıyor?
  • Eylem: Ne yapıyor?
  • Dayanak: Neye bakarak karar veriyor?
  • Çıktı: Geriye hangi iz kalıyor?

Hesap açma prosedüründen bir parça

Karar: Yeni çalışanın hesabı, görevi doğrulandıktan ve yöneticisi onayladıktan sonra açılır.

Sıra Rol Eylem Dayanak Çıktı
1 Birim yöneticisi Hesap talebini iş gerekçesiyle yazar Yeni çalışanın görevi Talep
2 İnsan Kaynakları İşe başlama tarihini ve birimi doğrular Personel kaydı Doğrulama notu
3 BT Talep ve doğrulama notu birlikte varsa hesabı açar Onaylı talep, doğrulama notu Hesap açma kaydı
4 BT Hesabın açıldığını yöneticiye bildirir Hesap açma kaydı Sonuç bildirimi

Talimat, işin yapılma ayrıntılarını açıklar

Talimat, belirli bir işin nasıl yapılacağını uygulanabilir ayrıntılı adımlarla anlatan belgedir.

İyi bir talimat adımı:

  • Sorumlu açık: adımı kimin yapacağını belirtir.
  • Görünür eylem: kişinin yapıp kontrol edebileceği bir şeydir.
  • Durma koşulu: ne olursa işlemi bırakıp kime haber vereceğini söyler.

Yeni çalışan için ilk giriş talimatı

Hesabını ilk kez kullanırken yapacakların

  1. BT’nin sana ilettiği geçici parolayla hesabına giriş yap.
  2. Parolanı değiştir ve yeni parolanın en az 12 karakter olduğunu say.
  3. Giriş yapamazsan denemeyi bırak ve BT’yi ara.

Ait olduğu prosedür: hesap açma prosedürü.

Aynı iş, iki belge

Soru Prosedür Talimat
Kim okur? Süreci yürüten ve yönetenler İşi uygulayanlar
Ne anlatır? Sürecin yürütülüşü, sorumluluk ve kontroller İşin ayrıntılı uygulama adımları
Çıktısı Her adımda iz Kişinin işi tamamlaması
Değişme nedeni Roller ya da sıra değişti İşin yapılış yolu değişti
Yanlışsa Onay ya da kontrol atlanır Kişi işi yanlış yapar

Form şablondur, kayıt gerçekleşenin izidir

Form, bir süreç işletilirken toplanması gereken veri ve onay alanlarını taşıyan boş şablondur.

Kayıt, bir işlem hakkında kimin, ne zaman ve hangi veriyle iz bıraktığını gösteren doldurulmuş belgedir.

İmza, imzalayanın yalnız o imzayla bağlı beyanını taşır.

Kayıp bildirimi örneği (kurgusal):

Alan Boş formda Doldurulmuş kayıtta
Bildiren sürücü (boş) Mert
Cihaz kimliği (boş) RL-T-027
Kaybolma saati ve yeri (boş) 15 Kasım 08.40, depo çıkışı
Bildirimin alındığı saat (boş) 08.55
Bildirimi alan (boş) BT Mobil Sistemler
Sürücü imzası (boş) Mert; beyan: “yazdığım bilgiler bana aittir”

Belge anatomisi: her bölüm bir soruya cevap verir

Belge anatomisi, bir belgenin okuyucunun işine yarayan bölümlere ayrılmış düzenidir.

Bölüm Cevapladığı soru
Amaç Belge hangi kararı uyguluyor?
Kapsam Kimi, hangi sistemi, hangi durumu kapsıyor?
Tanımlar Metindeki terimler ne anlama geliyor?
Sorumluluklar Hangi rol neden sorumlu?
Uygulama Hüküm, adım ya da işlem basamakları
İlgili belgeler Hangi belgelere kimlik ve sürümle bağlı?
Referanslar Belge hangi üst karara ya da dış metne dayanıyor?
Künye Hazırlayan, inceleyen, onaylayan, yürürlük, revizyon

Her bölümün her belgede bulunması gerekmez; küçük bir talimatın tanımlar bölümü olmayabilir.

Hesap açma prosedürünün bölümleri

Bölüm Örnek cümle
Amaç Bu prosedür, yeni çalışanın hesabının görevi doğrulandıktan ve yönetici onayından sonra açılması kararını uygular.
Kapsam Hesap talep eden birim yöneticileri, İnsan Kaynakları ve BT.
Sorumluluklar Yönetici talebi yazar; İnsan Kaynakları görevi doğrular; BT hesabı açar ve sonucu bildirir.
Uygulama Dört adım: talep, doğrulama, hesap açma, sonuç bildirimi.
İlgili belgeler İlk giriş talimatı; hesap talep formu; hesap açma kaydı.
Referanslar Yönetimin hesap açma kararı; parola politikası.
Künye Sürüm, hazırlayan, inceleyen, onaylayan ve yürürlük tarihi.

Soru: “Yönetici talebi yazar; İnsan Kaynakları görevi doğrular; BT hesabı açar ve sonucu bildirir” cümlesindeki her rolü, Uygulama bölümünün dört adımından hangisi karşılıyor?

Yönetici → talep; İnsan Kaynakları → doğrulama; BT → hesap açma ve sonuç bildirimi.

Üç ayrı iş: iş onayı, teknik uygulama, belge sahipliği

İş onayı, bir erişimin ya da işlemin işte gerekli olduğuna yetkili kişinin karar vermesidir.

Teknik uygulama, onaylanan işlemin sistemde fiilen yapılmasıdır.

Belge sahipliği, bir belgenin içeriğinin doğru, işe uygun ve güncel kalmasını sağlama ve gerektiğinde gözden geçirmeyi başlatma sorumluluğudur.

İş Kim Hesap açma örneğinde
İş onayı Birim yöneticisi Hesabın görev için gerektiğini onaylar
Teknik uygulama BT Hesabı açar
Belge sahipliği Hesap açma sürecinden sorumlu yönetici Prosedürün süreci doğru anlattığını kontrol eder, değişiklikte incelemeyi başlatır

BT’nin hesabı açmış olması iş onayı yerine geçer mi?

Geçmez. Teknik uygulama, işte gerekli olup olmadığına karar vermez.

Beş cümleyi belge türüne ve bölümüne yerleştirin

  • Görev: Aşağıdaki beş cümlenin hangi belge türüne ya da belge bölümüne ait olduğunu belirleyin.
  • Çıktı: Seçiminizi çalışma tablosunda tek cümleyle gerekçelendirin.
  • Ölçüt: Gerekçede cümlenin işlevi (kural, süreç akışı, ayrıntılı iş adımı, gerçekleşmiş olgu, belge bölümü) ve bunu gösteren ifade yer alsın.
  1. Teslim kanıtı fotoğrafı sevkiyat kaydına eklenmeden teslimat kapatılmaz.
  2. Fotoğraf yüklenemezse sürücü birim yöneticisine bildirir; yönetici BT Mobil Sistemler’e arıza talebi açar; BT sorunu giderince yöneticiyi bilgilendirir.
  3. Fotoğraf yüklenmezse bulunduğun yerde mobil bağlantı olup olmadığına bak; varsa yeniden dene; iki denemede yüklenmezse fotoğrafı telefonda sakla ve yöneticini ara.
  4. 14 Kasım’da 5821 numaralı teslimat için yükleme hatası 11.20’de bildirildi; arıza talebi 11.32’de açıldı.
  5. Bu belge, teslim kanıtı fotoğraflarının sevkiyat kaydına eklenmesini ve yükleme arızalarının izlenmesini düzenler.

Rehber satır (beş cümleden biri değil): “Ece 12 Kasım’da cihaz kimliğini BT’ye bildirdi.”

Cümle Belge türü / bölümü Gerekçe
Rehber Kayıt Fiil geçmiş zamanda (“bildirdi”) ve tarih var; gerçekleşmiş bir bildirim anlatılıyor. Cümle kural ya da sıra koymuyor, olmuş bir işi anlatıyor.

Sizin tablonuz:

Cümle Belge türü / bölümü Gerekçe
1
2
3
4
5