Belge Yönetimi ve Sürüm Tutarlılığı

BGT 201 — Bilgi Güvenliği Yönetimi I · Hafta 8 · Teori 2

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-11-11

Kural değişti, kullanılan kâğıt değişmedi mi?

Bir kurum parola uzunluğunu 8 karakterden 12 karaktere çıkardı ve politikasını yeniledi.

Yeni çalışanlara verilen kullanım kılavuzu hâlâ “en az 8 karakter” diyor.

Yeni bir çalışan hangi metne göre parola belirler?

Belge kimliği, belgeyi tek ve tanınır yapar

Belge kimliği, bir belgenin kurum içinde tekil adını gösteren koddur. Çoğu kurum kimliğin içine belgenin türünü ve sırasını da yazar.

Bir kurumun örnek şeması: RL.BGYS.PR.04

Parça Anlamı
RL Kurum kısaltması
BGYS Belge ailesi
PR Tür kodu: prosedür
04 Tekil sıra numarası
  • Tür kodları: P politika, PR prosedür, TL talimat, FR form. Günlük kullanımda kurum ve aile öneki düşer: PR-04.
  • Bir form, bağlı olduğu prosedürü de kimliğinde taşıyabilir: RL.BGYS.PR.04/FR.02, PR-04 prosedürüne bağlı 2 numaralı formdur.

Sürüm, aynı belgenin hangi hâli olduğunu söyler

Sürüm, aynı kimliği taşıyan belgenin hangi hâlinin geçerli olduğunu gösteren numaradır.

  • Kimlik aynı kalır, sürüm değişir: PR-04 sürüm 1 ve PR-04 sürüm 2 aynı prosedürün iki hâlidir.
  • Belgeler birbirine kimlikle ve gerekirse sürümle bağlanır: “TL-02, PR-04 sürüm 2’ye dayanır.”

PR-04 sürüm 2 yürürlüğe girdi, ama TL-02 hâlâ “PR-04 sürüm 1’e dayanır” diyor. Ne anlaşılır?

TL-02 yeni prosedüre göre güncellenmemiş.

Belge listesi, hangi sürümün yürürlükte olduğunu söyler

Belge listesi, kurumun belgelerinin kimliğini, adını, geçerli sürümünü, durumunu ve sorumlusunu gösteren listedir.

Örnek (kurgusal bir lojistik şirketinin mobil erişim belgeleri):

Kimlik Ad Sürüm Durum Sorumlu
P-01 Mobil erişim politikası 2 Yürürlükte BGYS belge sorumlusu
PR-04 Erişim talebi prosedürü 1 Yürürlükte BT Mobil Sistemler
TL-02 Sürücü talimatı 3 Yürürlükte Sevkiyat Operasyonları
FR-06 Erişim talep formu 1 Yürürlükte BT Mobil Sistemler

Belgenin yaşam döngüsü

Belge yaşam döngüsü, bir belgenin hazırlanmasından kullanımdan kaldırılmasına kadar geçtiği aşamaların bütünüdür.

Aşama Kim Geriye ne kalır?
Hazırlama Konuyu bilen birim Taslak
İnceleme İlgili birimler İnceleme izi
Onay Yetkili yönetici Onay kaydı
Yürürlük Belge sorumlusu Yürürlük tarihi/kararı, güncel durum ve liste güncellemesi
Dağıtım Belge sorumlusu Teslim alma kaydı
Kullanım İlgili çalışanlar Uygulama kayıtları
Revizyon / geri çekme Belge sorumlusu Değişiklik kaydı

Yürürlük, dağıtım ve kullanım ayrı olgulardır

Yeni parola politikası yürürlüğe girdi. Çalışanlar ona uyuyor mu?

Üç ayrı soru var:

Soru Kanıt
Yürürlüğe girdi mi? Onay, yürürlük tarihi/kararı ve güncel belge durumu
İlgililere ulaştı mı? Teslim alma kaydı
Kullanılıyor mu? Uygulama kayıtları, yerinde kontrol

Biri tamamsa diğerleri tamam sayılmaz.

Eski sürümün kontrolü: güncel çelişki ile eski kopya ayrı sorulardır

Eski sürümün kontrolü, geçersiz kılınmış sürümün kullanılmasını önleyen ve hangi sürümün nerede bulunduğunu izleyen işlemlerdir.

İki durum birbirine karışmaz:

  • Güncel ama çelişen belge: Listede yürürlükte görünen, ancak üst kuralla çelişen belge. Eski kopya değildir; düzeltilmesi gerekir.
  • Eski kopya: Yerine yeni sürüm yürürlüğe girmiş, ama bir yerde hâlâ duran belge. Kullanımdan çekilir.

Eski kopyalar genellikle şu yerlerde bulunur: mesajlar, basılı klasörler, ortak sürücüler, ekip dosyaları.

Önce ilgili belgeler yeni sürüme bağlanır. Ondan sonra eski sürümün kopyaları çekilir.

Revizyon, değişikliğin gerekçesini ve izini taşır

Revizyon, yürürlükteki bir belgenin değişen karara ya da ihtiyaca göre yeni sürüme dönüştürülmesi ve bu değişikliğin kaydedilmesidir.

Revizyon kaydı, hangi belgenin neden, kim tarafından ve ne zaman değiştirildiğini, yeni sürümün kime dağıtıldığını ve eski sürümün durumunu gösterir.

Örnek: parola kullanım kılavuzu 2. sürümden 3. sürüme geçti.

Parça Alan Yazılan
A: Değişiklik Kimlik, eski → yeni sürüm Parola kılavuzu, 2 → 3
Gerekçe Politika 12 karakter şartı getirdi
Hazırlayan / inceleyen / onaylayan BT / İnsan Kaynakları / Bilgi güvenliği yöneticisi
B: Dağıtım Yürürlük tarihi 20 Kasım
Dağıtılacak yerler Yeni çalışan klasörü, intranet sayfası
Eski sürümün durumu Sürüm 2 kullanım dışı; arşiv kopyası BT’de
Kanıt Teslim alma listesi, sayfa güncelleme kaydı

Dağıtımı kanıtlamak için üç iz gerekir

İz Ne gösterir?
Teslim alma kaydı Kim, hangi sürümü, ne zaman aldı?
Geri çekme kaydı Eski sürümün hangi kopyaları toplandı?
Yerinde kontrol Sahadaki kopya listedeki sürümle aynı mı?

Dağıtım listesinde yalnız birim adı ve tarih varsa hangi soruların cevabı eksiktir?

Hangi sürüm teslim edildi, kim aldı, eski kopya toplandı mı.

Yönetimsel belge karar verir, teknik belge uygulamayı taşır

Yönetimsel belge, karar, kural, rol ve akış belirleyen belgedir (politika, prosedür).

Teknik belge, kararın bir sistemde ya da cihazda nasıl uygulandığını gösteren belgedir (iş talimatı, ayar ve yapılandırma kaydı).

Örnek: politika parolanın en az 12 karakter olmasını ister. Sistemin ayar kaydında en düşük parola uzunluğu hâlâ 8.

Hangi belge “doğru”dur?

İkisi de kendi işini söylüyor: politika kararı, ayar kaydı sistemin gerçek durumunu. Aralarındaki fark giderilmesi gereken bir tutarsızlıktır.

Dış kaynaklı belgeler kurumun yazdığı belgeler değildir

Dış kaynaklı belge, kurumun kendisi yazmadığı ama faaliyetlerinde başvurduğu ya da uyduğu standart, rehber, sözleşme veya mevzuat metnidir.

  • ISO/IEC 27001: bilgi güvenliği yönetim sisteminin gereksinim standardı.
  • ISO/IEC 27002: bilgi güvenliği kontrol rehberi.
  • Cihaz üreticisinin kullanım kılavuzu, hizmet sağlayıcıyla yapılan sözleşme.

Kurum bu metinleri kendi belgesi gibi düzenlemez. Hangi sürümü kullandığını ve hangi iç belgesinin hangi dış metne dayandığını izler.

Karardan kayda zincir ve boş form

Karar → politika → prosedür → talimat → form (boş) → doldurulmuş kayıt → revizyon izi

Bir kurumun dolabında hesap talep formu duruyor. Birine hesap açıldı mı?

Bilinemez. Boş form hiçbir işlemi göstermez; doldurulmuş, onaylanmış ve BT’nin işlemi işlenmiş kayıt gerekir.

Her halka kendi beyanını taşır: talep eden “bilgiler benim”, yönetici “iş için gerekli”, BT “hesabı açtım”.

“Yaptığını yaz, yazdığını yap”: iki yönlü sınama

Cihaz teslim prosedürü der ki: “Teslim edilen her cihaz için teslim formu doldurulur.”

Sahada görülenler:

  • Görevli formu doldurmuyor; cihazı doğrudan depoya koyuyor.
  • Mesai dışı teslimlerde cihazlar bir “emanet kutusuna” bırakılıyor. Prosedürde emanet kutusundan söz edilmiyor.

İki durum aynı hatayı mı gösteriyor?

Hayır. İki durumun hatası ve düzeltmesi farklıdır:

  • Yazdığını yapmamak: Yazılı kural işlemiyor; düzeltmede uygulama değişir.
  • Yaptığını yazmamak: İşleyen uygulama belgede yok; düzeltmede belge değişir.

Belge yönetimi prosedürü neleri düzenlemelidir?

Kurumun belgeleri hakkında kural koyan belge, belge yönetimi prosedürüdür. Bir prosedürü şu kontrol listesiyle sınayabiliriz:

Prosedürde olmalı Yanıtladığı soru Bu derste
Belge kimliği ve kod kısaltmaları Belge nasıl adlandırılır, kod nasıl okunur? Belge kimliği
Sayfa yapısı Belge hangi bölümlerle yazılır? Belge anatomisi (Teori 1)
Onay Metni hangi yetkili kabul eder? Yaşam döngüsü
Yayım ve dağıtım Kime, hangi sürüm, nasıl ulaşır; teslim nasıl kanıtlanır? Dağıtım
Revizyon Değişiklik nasıl istenir, gerekçesi ve izi nerede? Revizyon
Saklama ve iptal Eski sürüm ne kadar saklanır, ne zaman kullanım dışı olur? Eski sürümün kontrolü (saklama süresi kurumun kararıdır)
Dış kaynaklı belgeler Kanun ve standart nasıl izlenir? Dış kaynaklı belgeler
Kayıt kontrolü Kayıtlar nasıl korunur, kim kontrol eder? Karardan kayda zincir

Sürüm çakışmasını açıklayan eksik kontroller

Bir yazılım şirketinde:

  • Canlıya alma prosedürü sürüm 3, 3 Kasım’da yürürlüğe girdi: canlıya almadan önce test onayı zorunlu.

  • Canlıya alma talimatı sürüm 2, yeni prosedür hazırlanırken hâlâ “Paketi doğrudan canlıya al” diyordu.

  • Bu çelişki için hazırlanan talimat sürüm 3, “Test onayını doğruladıktan sonra paketi canlıya al” hükmüyle 2 Kasım’da onaylandı ve 3 Kasım’da yürürlüğe girdi; sürüm 2 kullanım dışı bırakıldı.

  • Belge listesinde talimat hâlâ “sürüm 2, yürürlükte” yazıyor.

  • Dağıtım kaydında “Yazılım ekibi — 3 Kasım” yazılı; sürüm ve teslim alan kişi yazmıyor.

  • Ekibin bilgi sayfasında talimatın sürüm 2’si hâlâ açık.

  • 12 Kasım’da bir geliştirici talimata uydu ve test onayı olmayan paket canlıya çıktı.

  • Görev: Sürüm çakışmasını açıklayan eksik kontrolleri belirleyin.

  • Ölçüt: İlk satır rehberdir; onunla birlikte en az üç ayrı yaşam döngüsü kontrolü bulunsun. Her satırda verideki dayanak ve düzeltici adım yazılsın.

  • Kontrol adları: belge listesinin güncelliği, dağıtım (teslim alma) kaydı, geri çekme kaydı, yerinde kontrol.

Eksik kontrol Verideki dayanak Düzeltici adım
Dağıtım (teslim alma) kaydı Dağıtım kaydında yalnız “Yazılım ekibi — 3 Kasım” var; sürüm ve teslim alan kişi yok Belge sorumlusu, dağıtım kaydına belge kimliği, sürüm, teslim alan kişi ve teslim tarihi alanlarını ekler