Mevcut Durum, Hedefler ve Riskin Bileşenleri

BGT 201 — Bilgi Güvenliği Yönetimi I

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-11-17

Kuralın yazılı olması ile sahada işlemesi aynı şey midir?

Bir kurumda şu kural yürürlüktedir: “Her iş günü sonunda çalışma masalarındaki tüm evraklar kilitli dolaplara kaldırılır.”

Politika belgesi yönetim tarafından onaylanmış ve personele duyurulmuştur. Akşam saat 19:00’da ofisler gezildiğinde şu durum görülür:

  • Üç masada kurum içi yazışmalar açıkta durmaktadır.
  • İki dolabın kapağı aralık bırakılmıştır.

Kural var mıdır? Evet. Peki güvenlik hedefine ulaşılmış mıdır?

Fark analizi (Gap analizi) nedir?

Fark analizi (gap analizi), belirli bir hedef ölçütünü mevcut durumun kanıtıyla karşılaştırıp aradaki farkı belirleme işidir.

  • Hedef (Olması gereken): Politika, standart veya yasal düzenlemenin koyduğu ölçülebilir şart.
  • Mevcut durum (Olan): Sahadan toplanan doğrulanabilir olgu ve kanıtlar.
  • Fark (Gap): Olması gereken ile olan arasındaki karşılanmamış açıklık.

Fark analizi kurumu cezalandırmak için değil, kendi durumunu olay yaşamadan önce tarafsız kanıtlarla görmesi için yapılan bir iç incelemedir.

Ölçüt yoksa fark belirlenebilir mi?

Bir hedef ölçütü açık ve ölçülebilir değilse, mevcut durumun yeterli olup olmadığı söylenemez.

  • “Sistemlerimiz güvenli olsun.” \(\rightarrow\) Ölçülebilir bir hedef değildir; ne zaman karşılandığı anlaşılamaz.
  • “Sunucu odasına girişler kartla yapılır ve her giriş sistemde kayıt altına alınır.” \(\rightarrow\) Ölçülebilir hedeftir; kayıtlar incelenerek fark doğrudan tespit edilir.

Karşılaştırma yapabilmek için soyut niyetlere değil, doğrulanabilir ölçütlere ihtiyaç vardır.

Örnek vaka: Kütüphanede ödünç cihazların sayımı

Bir üniversite kütüphanesinde öğrencilere proje çalışmaları için taşınabilir cihazlar ödünç verilmektedir.

  • Kurum kuralı: Ödünç verilen cihazlar her teslim alındığında görevli tarafından fiziksel olarak sayılır ve teslim formuna imzalı sayım kaydı düşülür.
  • Mevcut durum (Son 1 ay): Son beş teslim işleminden üçünde imzalı form mevcuttur; ikisinde teslim sayım kaydı yoktur.

Soru: İki cihaz kayıp mıdır?

Kanıtlanan olgu, iki sayım kaydının eksikliğidir; iki cihazın kaybolduğu sonucu bu kanıttan doğrudan çıkarılamaz.

Bir fark kaydının temel alanları

Fark analizi havada kalan kişisel yorumlarla değil, yapılandırılmış bir kayıtla yürütülür.

Alan Taşıdığı anlam
Hedef / Dayanak Hangi kural, politika ya da ölçüt esas alındı?
Mevcut durum / Kanıt Sahada fiilen gözlenen olgu ve dayandığı kayıt nedir?
Fark (Gap) Hedef ile mevcut durum arasındaki somut eksiklik nedir?
Doğrulanamayan nokta Mevcut kanıtın sınırları nerede bitiyor, neyi henüz bilmiyoruz?
İlgili iş sahibi Bu süreçten ve kuralın işletilmesinden sorumlu birim/rol kimdir?

Çözümlü örnek: Kütüphane sayımının fark kaydı

Alan Çözümlü kayıt içeriği
Hedef / Dayanak Ödünç Cihaz Prosedürü Md. 4.2: Her teslimde cihaz fiziksel olarak sayılır ve teslim formuna imzalı kayıt düşülür.
Mevcut durum / Kanıt Son 1 aydaki 5 teslim işlemine ait formlar incelendi; 3 işlemde imzalı form mevcut, 2 işlemde form doldurulmamış.
Fark (Gap) Son 5 teslimin 2’sinde (%40) teslim sayım ve kayıt şartı yerine getirilmemiştir.
Doğrulanamayan nokta Sayım formu bulunmayan 2 cihazın depoda eksiksiz bulunup bulunmadığı fiziksel sayım yapılmadığı için doğrulanamamıştır.
İlgili iş sahibi Kütüphane Hizmetleri Birim Yöneticisi

Sınır durumu: Hedef ölçüt belirsiz olduğunda ne olur?

Aynı kütüphanede ikinci bir durum gözleniyor:

  • Gözlem: Cihazların yazılım güncellemeleri düzensiz yapılıyor; kimi cihaz iki aydır güncellenmemiş, kimisi dün güncellenmiş.
  • Prosedür metni: “Ödünç cihazların yazılımları imkân buldukça güncellenir.”

Soru: Buradaki farkın büyüklüğü nedir?

Dayanakta açık bir periyot veya ölçüt (örneğin “en geç 15 günde bir”) belirtilmediği için farkın kesin büyüklüğü hesaplanamaz. Önce kuralın ölçülebilir hale getirilmesi gerekir.

Güvenlik olayları boşlukta gerçekleşmez: Varlık nedir?

Bilgi varlığı, kurum için değeri olan, zarar gördüğünde kurumun işini, itibarını ya da yasal uyumunu zedeleyen bilgi ve bu bilgiyi işleyen, saklayan, ileten tüm bileşenlerdir.

  • Bilginin kendisi: Kursiyer sözleşmeleri, sınav soruları, mali tablolar.
  • Taşıyıcı ve ortam: Sunucular, dizüstü bilgisayarlar, veritabanları, kâğıt arşivler.
  • Süreç ve hizmetler: Öğrenci kayıt sistemi, kimlik doğrulama altyapısı, internet erişimi.

Bir varlık ve onun kurum için değeri tanımlanmadan güvenlik riskinden söz edilemez.

Risk kaydındaki varlık, envanterden gelir

H5’te kurduğumuz varlık envanteri, risk kaydının ilk alanını besler:

Envanterdeki alan Risk kaydında nereye gider?
Varlık adı ve türü Risk kaydının “bilgi varlığı” alanı
Sahip Riski sahiplenen ve karar için sorulan kişi
Sınıf ve etki (H5) Etki düzeyinin gerekçesi
Bağımlılık Senaryoda hangi hizmetin etkilendiği

Envanterde yer almayan bir arşiv sunucusu için risk kaydı yazılabilir mi?

Önce envantere alınmalıdır. Sahibi ve sınıfı bilinmeyen bir varlığın etkisi gerekçelendirilemez.

Tehdit ve zafiyet: Birbirine karışan iki kavram

Tehdit, bir bilgi varlığına zarar verme, onu yok etme, bozma ya da yetkisiz kişilere açma potansiyeli taşıyan dış veya iç olay ya da etkendir.

Zafiyet (açıklık), tehdidin varlığa ulaşmasını, etkili olmasını veya zarar vermesini kolaylaştıran sistemsel, fiziksel ya da yönetsel zayıflıktır.

Kavram Doğası Örnek
Tehdit Dışarıdan veya içeriden gelen olumsuz olay potansiyeli Şebeke elektriğinin kesilmesi, kötü niyetli yazılım, sel
Zafiyet Kurumun kendi yapısındaki zayıflık / korumasızlık Kesintisiz güç kaynağının (UPS) çalışmaması, parolasız hesap

Bilgi güvenliği riski nedir?

Bilgi güvenliği riski, belirli bir tehdidin bir veya birden fazla zafiyetten yararlanarak bilgi varlığına zarar verme olasılığı ve bu zararın kurum üzerinde yaratacağı olumsuz sonuçların bütünüdür.

\[ \text{Varlık} + \text{Tehdit} + \text{Zafiyet} \longrightarrow \text{Olasılık ve Etki Değerlendirmesi} \longrightarrow \text{Risk} \]

  • Bir tehdit var ama hedef alabileceği bir zafiyet yoksa \(\rightarrow\) Zarar oluşmaz.
  • Bir zafiyet var ama onu tetikleyecek bir tehdit yoksa \(\rightarrow\) Zarar oluşmaz.
  • İkisi bir araya geldiğinde \(\rightarrow\) Risk doğar.

Nedensel zincir: Olay → CIA kaybı → İş sonucu

Bir risk senaryosu, teknik bir olgudan kurumun iş amacına uzanan bir zincirdir:

[Tehdit: Şebeke elektriğinin kesilmesi]
         +
[Zafiyet: Sunucu odasındaki kesintisiz güç kaynağının (UPS) arızalı olması]
         ↓
[Olay: Sunucuların aniden kapanması ve veritabanının kilitlenmesi]
         ↓
[CIA Kaybı: Kursiyer başvuru sistemine erişilememesi (Erişilebilirlik)]
         ↓
[İş Sonucu: Kayıt merkezinde işlemlerin 4 saat durması, 120 adayın işlem yapamaması]

Yalnızca zafiyeti adlandırmak neden tam bir risk senaryosu değildir?

Bir kurumun teknik raporunda şu ifade yer alıyor:

“Sunucularda işletim sistemi güvenlik yamaları 3 aydır uygulanmamış.”

Bu ifade tam bir risk senaryosu mudur?

  • Eksik 1 — Hangi varlık? İnternete açık web sunucusu mu, kapalı arşiv sunucusu mu?
  • Eksik 2 — Hangi tehdit? Dışarıdan otomatik tarama yapan saldırgan mı, yerel ağdaki kullanıcı mı?
  • Eksik 3 — Hangi CIA kaybı ve iş sonucu? Verilerin sızması (Gizlilik) mı, sistemin çökmesi (Erişilebilirlik) mi?

Zafiyeti tek başına söylemek, ne olasılığı ne de etkiyi doğru değerlendirmeye yeter.

Fark ile risk aynı soru mudur?

Karşılaştırma boyutu Fark analizi (Gap) Risk değerlendirmesi
Temel soru “Bugün belirlenen kurala uyuluyor mu?” “Yarın ne olabilir, olursa ne kadar zarar verir?”
Zaman odağı Şimdiki zaman / Geçmiş: İncelenen kanıtın tarihi Gelecek: Olası olaylar ve senaryolar
Dayanak Yazılı kural/ölçüt ile mevcut kanıtın karşılaştırılması Tehdit, zafiyet, olasılık ve etki değerlendirmesi
Temel çıktı Fark kaydı: Kural ile uygulama arasındaki açıklık Risk kaydı: Olası zarar büyüklüğü ve tedbir ihtiyacı

Karşı örnek: Kural tam işlerken risk devam edebilir mi?

Bir kurumun yedekleme kuralı şöyledir:

“Tüm veritabanı yedekleri her gece saat 01:00’de bulut depolama alanına tam olarak aktarılır.”

  • Kanıt: Son 30 günün yedekleme kayıtları incelendi; 30/30 başarılı. Fark analizi sonucu: Fark yok (Gap = 0).

Peki bu sistemde risk sıfır mıdır?

  • Bulut servis sağlayıcısı küresel bir kesinti yaşarsa ne olur? (Dış tehdit)
  • Yedekten geri yükleme (restore) hiç test edilmediyse ve veriler bozuk yedeklendiyse ne olur? (Zafiyet)

Kuralın karşılanması (farkın olmaması), olası tüm risklerin ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Kısa değerlendirme: Farkı ve riski ayırabilir misiniz?

Bir eğitim kurumunda şu durum tespit ediliyor:

  • Kurum Bilgi Güvenliği Politikası: İşten ayrılan personelin sistem hesapları ve öğrenci kayıt sistemine erişim yetkileri, ayrılış günü mesai bitimine kadar kapatılır.
  • Mevcut Durum / Kanıt: Sözleşmesi bitip kurumdan ayrılan iki personelin sisteme giriş hesapları, işten ayrılmalarının üzerinden 10 gün geçmesine rağmen kapatılmamış ve aktif kalmıştır.

Aşağıdaki iki soruyu birbirinden bağımsız olarak yanıtlayın:

  1. Tespit edilen fark nedir? (Hangi kural veya ölçüt ile hangi mevcut kanıt karşılaştırılmıştır?)
  2. Olası risk nedir? (Hangi varlık, hangi tehdit ve zafiyetle hangi CIA kaybına uğrayabilir?)