Nitel Risk Değerlendirmesi, Matris ve Kabul Ölçütleri
BGT 201 — Bilgi Güvenliği Yönetimi I
Öğr. Gör. Oktay Cesur
2026-11-17
Farkı gördük, peki hangi riske öncelik vereceğiz?
Mevcut uygulamalar hedef politikalarla karşılaştırıldı, eksikler tespit edildi ve fark kayıtları çıkarıldı.
Fark analizi sonucunda ortaya çıkan tipik tablo:
Kapatılmamış onlarca eski kullanıcı hesabı,
Düzenli denenmeyen yedekler,
Güncellenmemiş sunucu yazılımları,
Açık unutulmuş dosya paylaşım izinleri.
Her eksik bir zafiyettir ve her zafiyet bir risk senaryosu doğurabilir.
Yönetim sorar: Sınırlı bütçemiz ve zamanımız var; önce hangisini ele almalıyız?
Neden kesin sayılar yerine nitel değerlendirme yapıyoruz?
Nitel risk değerlendirmesi, risk senaryolarının olasılık ve etki düzeylerini kesin matematiksel veya finansal sayılar yerine, önceden tanımlanmış sözel ölçütlerle (düşük, orta, yüksek gibi) sınıflama yöntemidir.
Siber güvenlikte bir riskin yıllık kesin frekansını veya itibar kaybının kuruşu kuruşuna maliyetini önceden hesaplamak çoğu zaman imkânsızdır.
Dayanaksız sayılar uydurmak kararları bilimsel yapmaz; aksine yanıltıcı bir güven hissi doğurur.
Nitel değerlendirme, yönetimin ortak ve anlaşılır bir ölçek üzerinden hızlı ve tutarlı öncelik kararı almasını sağlar.
Olasılık ve etki birbirinden bağımsız iki sorudur
Olasılık, belirlenen bir değerlendirme döneminde senaryonun gerçekleşmesine ilişkin kurumsal tahmindir.
Etki, senaryo gerçekleştiğinde ortaya çıkacak gizlilik, bütünlük veya erişilebilirlik (CIA) kaybı ile bunun kurumsal işleyişe yansıyan sonucudur.
İki soru aynı gerekçeyle yanıtlanmaz:
Bir olayın sonucunun çok yıkıcı olması, onun hemen yarın gerçekleşeceği anlamına gelmez.
Bir aksaklığın her gün yaşanması, kurumun faaliyetlerini tek başına durduracağı anlamına gelmez.
Olasılık değerlendirmesi: Dönem ve açık yol
Olasılık kişisel bir his değil; değerlendirmenin geçerli olduğu zaman dilimine ve yolun açıklığına dayanan kurumsal tespittir.
Her senaryoda tehdidin zafiyete ulaşma sıklığı ile engelleyici kontrolün çalışıp çalışmadığı birlikte incelenir.
Duru Eğitim Merkezi Nitel Olasılık Ölçütü (Gelecek 3 Aylık Dönem):
Olasılık Düzeyi
Kurumun Değerlendirme Ölçütü
Yüksek
Zarara yol açan yol açıktır, her iş günü fırsat vardır ve işleyen engelleyici bir kontrol bulunmamaktadır.
Orta
Zarara yol açan yol açıktır; bu durumun ortaya çıkma fırsatı ayda birkaç kez oluşmaktadır.
Düşük
Fırsat seyrektir ve engelleyici kontrollerin çalıştığı testlerle gösterilmiştir.
Etki değerlendirmesi: CIA kaybı ve iş sonucu
Etki yalnızca teknik donanım arızası değil; temel faaliyetlerin aksaması, yasal yaptırım veya gizli kayıtların ifşasıdır.
Duru Eğitim Merkezi Nitel Etki Ölçütü:
Etki Düzeyi
Kurumun Değerlendirme Ölçütü
Düşük
Yalnızca yeniden üretilebilir, dışarıya açık bilgiler etkilenir; iş kesintisi 1 saatten kısadır.
Orta
Bir birimin işi 1–4 saat aksar veya sınırlı iç işlem hatası oluşur.
Yüksek
Dışarıya verilmemesi gereken kayıtlar yetkisiz erişime açılır ya da başvuru işi 4 saatten uzun durur.
Kural: Bir olayda birden fazla sonuç ortaya çıkıyorsa en yüksek etki düzeyi esas alınır.
Bilgi eksikliği düşük olasılığın kanıtı değildir
Kurum çalışanlarının risk değerlendirmesinde en sık düştüğü tuzak:
“Geçtiğimiz yıl bu konuda hiçbir güvenlik vakası yaşamadık; demek ki olasılık düşüktür.”
Bir olayın gerçekleştiğine dair kayıt bulunmaması, o olayın yaşanmadığını kanıtlamaz.
Çoğu zaman kurumda izleme, denetim veya günlük kayıtları (log) olmadığı için olaylar fark edilmemiştir.
Kontrolün varlığı ve işlediği kanıtla doğrulanmadıkça olasılık sırf “olay çıkmadı” diye düşük seçilemez.
Risk matrisi nedir?
Risk matrisi, olasılık ve etki düzeylerini iki eksende bir araya getirerek her senaryoyu kurumsal bir bileşik risk düzeyine eşleyen karar tablosudur.
İki ayrı değerlendirme sonucunu (Olasılık ve Etki) yönetimin karar alabileceği tek bir seviyeye dönüştürür.
Seviyeler matematiksel olarak çarpılmaz; kurumun risk iştahına ve politikasına göre kurgulanmış sözel tablodan okunur.
Renkler (yeşil, sarı, kırmızı) kararın kendisi değil, görsel destekleyicisidir. Karar metindeki düzey adına dayanır.
Duru Eğitim Merkezi 3×3 Risk Matrisi
Olasılık Etki
Düşük Etki
Orta Etki
Yüksek Etki
Yüksek Olasılık
Orta Risk
Yüksek Risk
Yüksek Risk
Orta Olasılık
Düşük Risk
Orta Risk
Yüksek Risk
Düşük Olasılık
Düşük Risk
Düşük Risk
Orta Risk
Yüksek Etki durumunda olasılık orta veya yüksekse sonuç doğrudan Yüksek Risk çıkar.
Düşük Olasılık durumunda etki yüksek bile olsa sonuç Orta Risk düzeyinde dengelenir.
Yüksek Olasılık ve Düşük Etki birleşimi Orta Risk; Düşük Olasılık ve Orta Etki birleşimi ise Düşük Risk hücresine karşılık gelir.
Kurumun risk kabul ölçütleri
Kabul ölçütü, değerlendirme sonucunda ortaya çıkan bir risk düzeyinin hangi koşullarda ve hangi sorumlulukla kurum tarafından tolere edilebileceğini belirleyen kuraldır.
Duru Eğitim Merkezi Kabul Ölçütleri:
Risk Düzeyi
Kurumsal Kabul Durumu ve Koşulu
Düşük
İş sahibinin rutin izleme kaydıyla kabul edilebilir. Ek bütçe veya acil proje gerektirmez.
Orta
Gerekçeli yönetim kararı ve tanımlı bir gözden geçirme tarihiyle kabul sınırında değerlendirilebilir.
Yüksek
Kurumun kabul sınırı dışındadır. Mevcut hâliyle kabul edilemez; öncelikli tedbir planlanması zorunludur.
Risk kaydı nedir ve değerlendirmede hangi alanlar bulunur?
Risk kaydı (risk kütüğü), tanımlanan her bir risk senaryosunun dayanaklarını, değerlendirme verilerini, düzeyini ve sorumlusunu bir arada tutan belgelenmiş kurumsal kayıttır.
Değerlendirme Aşamasındaki Temel Alanlar:
Risk Kimliği ve Adı: Kısa ve anlaşılır ad (ör. ayrilan-hesap).
Bilgi Varlığı ve Sahibi: Etkilenen sistem ve hesap verecek iş yöneticisi.
Senaryo (Tehdit ve Zafiyet): Hangi zayıflık hangi tehditle tetiklenebilir?
Mevcut Kontroller: Sahada fiilen çalışan mekanizma ve kanıtı.
Olasılık ve Gerekçesi: Kurum ölçütüne göre seçilen düzey ve dayanağı.
Etki ve Gerekçesi: Olası CIA kaybı ve iş sonucunun dayanağı.
Risk Düzeyi ve Kabul Durumu: Matris hücresi ve kabul edilebilirlik hükmü.
Temel Tedbir İhtiyacı: Risk yolundaki hangi zayıflığın kapatılacağı.
Çözümlü Örnek: Sınav soru bankası senaryosu
Senaryo Verisi:
Duru Eğitim Merkezi’nde gelecek 3 aylık dönemde sınav soru bankasının tek kopyası bir USB bellekte, sınav koordinatörünün kilitli dolabında tutulmaktadır. USB bu dönemde yalnızca bir kez, sınav koordinatörünün gözetiminde taşınacaktır. Son 3 aydaki 4 habersiz kontrolün dördünde de USB kilitli dolapta bulunmuş ve anahtarın koordinatörde olduğu doğrulanmıştır.
Bilgi Varlığı: Soru bankası
İş Sahibi: Sınav koordinatörü
Tehdit: Taşımada kayıp veya yetkisiz kopya
Zafiyet: Taşınma gününde kilidin kısa süre açık kalması
Mevcut Kontrol: USB kilitli dolapta tutulmakta ve anahtar koordinatörde bulunmaktadır; son 3 aydaki 4 habersiz kontrolde kontrolün çalıştığı testle gösterilmiştir. Taşınma koordinatör gözetiminde tek sefer yapılacaktır.
Çözümlü Örnek: Değerlendirme gerekçeleri ve kayıt
Alan
Değerlendirme Çıktısı ve Gerekçesi
Olasılık
Düşük — Tehdidin gerçekleşme fırsatı seyrektir (3 aylık dönemde tek bir taşıma günü) ve engelleyici kontrolün çalıştığı testle (son 3 aydaki 4 habersiz kontrol) gösterilmiştir.
Etki
Yüksek — Soru bankası kurum dışına verilmemesi gereken gizli kurumsal bilgidir; yetkisiz erişim veya kayıp durumunda sınav güvenliği doğrudan ortadan kalkar.
Bileşik Risk Düzeyi
Orta Risk (3×3 Matriste: Düşük Olasılık satırı × Yüksek Etki sütunu kesişimi)
Kabul Durumu
Kabul sınırında (Kurum ölçütüne göre Orta Risk; gerekçeli yönetim kararı ve tanımlı bir gözden geçirme tarihiyle kabul sınırında değerlendirilebilir).
Temel Tedbir İhtiyacı
Taşınma günü teslim kaydının tutulması ve aynı gün kilit kontrolünün yapılması.
Temel tedbir ihtiyacı ile işleme kararı arasındaki sınır
Değerlendirme aşamasında riskin yönü belirlenir; ancak ayrıntılı işleme kararları verilmez.
Değerlendirme (Bu saat):
“Bu risk Orta Risk düzeyindedir ve kabul sınırındadır.”
“Temel ihtiyaç, taşınma günü teslim kaydı ve aynı gün kilit kontrolüdür.”
İşleme ve Aksiyon Planı (Gelecek hafta — Hafta 10):
Bütçeyi kim onaylayacak, görevi hangi uzman ne zamana kadar tamamlayacak?
Temel ilke: Bu sınır, değerlendiricinin yönetim adına yetkisiz harcama veya aksiyon kararı vermesini engeller.
Sınıf içi değerlendirme görevi: Takvim dosyası senaryosu
Duru Eğitim Merkezi vaka verisi:
Durum: Kurumun ders ve sınav programını içeren takvim tablosu ortak paylaşılan yerel ağ klasöründedir. Kurala göre bu dosyayı yalnızca ders planlama sorumlusu değiştirebilir.
Kanıt / Olay: Yapılan incelemede dosyanın düzenleme yetkisinin sehven kurumdaki tüm çalışanlara açık bırakıldığı belirlenmiştir. Son bir ayda iki kez yanlış değişiklik yapılmış; durum fark edilince önceki günün kopyasından 30 dakikada düzeltilmiştir.
Koşul: Gelecek 3 ay boyunca tüm personelin dosyayı değiştirme fırsatı her iş günü mevcuttur; dosya yalnızca herkese açık ders saatlerini içermektedir.
Görev adımları:
Yöntem: Duru Eğitim Merkezi nitel olasılık/etki ölçütlerini ve 3×3 risk matrisini kullanınız.
Çıktı: Senaryonun olasılık, etki, bileşik risk düzeyi, kabul durumu ve temel tedbir ihtiyacını gerekçeleriyle aşağıdaki tabloya yazınız.
Alan
Değerlendirme Çıktınız ve Gerekçeniz
Olasılık
(Düşük / Orta / Yüksek ve dayanağı)
Etki
(Düşük / Orta / Yüksek ve dayanağı)
Bileşik Risk Düzeyi
(Düşük / Orta / Yüksek Risk)
Kabul Durumu
(Kabul edilebilir / Kabul sınırında / Kabul edilemez)