Uygulama: Risk Kayıtları

BGT 201 — Bilgi Güvenliği Yönetimi I

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-11-17

Görev: farktan riske, eksikten olası zarara

  • Başlangıç noktası: Önceki uygulama saatinde yazılı hedefler ile sahadaki mevcut durum arasındaki boşlukları belirleyerek tamamlanan fark analizi (gap analizi).
  • Temel ilke: Fark analizi eksikliği gösterir; ancak her eksikliğin kuruma faturası aynı değildir.
  • Uygulama amacı: Tespit edilen farkların bir tehditle tetiklendiğinde yol açacağı gizlilik, bütünlük ve erişilebilirlik (CIA) kayıplarını değerlendirmek.
  • Vaka verisi: Duru Eğitim Merkezi fark bulguları, nitel olasılık ve etki ölçekleri, 3×3 risk matrisi ve kabul ölçütleri.

Göreviniz:

  1. Kurumun nitel olasılık ve etki ölçütlerini inceleyin.
  2. ayrilan-hesap senaryosunun rehber nitel risk değerlendirmesini ve tam risk kaydını analiz edin.
  3. geri-yukleme ve takvim-dosyasi durumları için bağımsız risk kayıtlarını başarı ölçütlerine uygun olarak doldurun.

Kurum, kişiler, sistemler ve test sonuçları kurgusaldır.

Fark kaydı ile risk kaydının ilişkisi

Fark kaydı bugünkü uyumsuzluğu tespit eder; risk kaydı ise bu uyumsuzluğun gelecekte yol açabileceği olası olay ve sonuçları değerlendirir.

Karşılaştırma Ekseni Fark Kaydı (Gap Analizi) Risk Kaydı (Risk Analizi)
Temel soru Kurallarımız ile uygulamamız arasında ne fark var? Bu eksiklik bir tehditle birleşirse ne olabilir, olasılığı ve etkisi nedir?
Zaman odağı Bugünün somut durumu (olan ile olması gereken) Gelecekte gerçekleşebilecek olası olaylar ve zararlar
Girdi ve dayanak Yazılı hedef kural ve sahadaki teknik test kanıtı Tehdit yolu, zafiyet, olası CIA kaybı ve iş kesintisi
Temel çıktı Somut sapma ve operasyonel düzeltme ihtiyacı Nitel olasılık, etki, risk düzeyi, kabul durumu ve temel tedbir

Bir fark birden fazla risk senaryosuna yol açabilir; ancak fark cümlesi ile risk değerlendirmesi birbirinin yerine yazılamaz.

Duru Eğitim Merkezi nitel olasılık ve etki ölçütleri

Kurumun gelecek 3 aylık dönem için belirlediği nitel olasılık ve etki değerlendirme ölçekleri:

Olasılık Ölçeği (Gelecek 3 Aylık Değerlendirme Dönemi):

Olasılık Değerlendirme Ölçütü
Yüksek Zarara yol açan yol açıktır, her iş günü fırsat vardır ve işleyen engelleyici kontrol yoktur.
Orta Zarara yol açan yol açıktır; bu durumun ortaya çıkma fırsatı ayda birkaç kez oluşmaktadır.
Düşük Fırsat seyrektir ve engelleyici kontrollerin çalıştığı testlerle gösterilmiştir.

Etki Ölçeği:

Etki Değerlendirme Ölçütü
Düşük Yalnızca yeniden üretilebilir, dışarıya açık bilgiler etkilenir; iş kesintisi 1 saatten kısadır.
Orta Bir birimin işi 1–4 saat aksar veya sınırlı iç işlem hatası oluşur.
Yüksek Dışarıya verilmemesi gereken kayıtlar yetkisiz erişime açılır ya da başvuru işi 4 saatten uzun durur.

Kural: Birden fazla etki koşulu oluştuğunda en yüksek etki düzeyi esas alınır.

Duru Eğitim Merkezi 3×3 risk matrisi ve kabul ölçütleri

Risk Matrisi:

Olasılık  Etki Düşük Etki Orta Etki Yüksek Etki
Yüksek Olasılık Orta Risk Yüksek Risk Yüksek Risk
Orta Olasılık Düşük Risk Orta Risk Yüksek Risk
Düşük Olasılık Düşük Risk Düşük Risk Orta Risk

Kurumun Risk Kabul Ölçütleri:

Risk Düzeyi Kurumsal Kabul Koşulu ve Yetki
Düşük Risk İlgili iş sahibinin rutin izleme kaydıyla kabul edilebilir.
Orta Risk Gerekçeli yönetim kararı ve tanımlı bir gözden geçirme tarihiyle kabul sınırında değerlendirilebilir.
Yüksek Risk Kurumun kabul sınırı dışındadır. Mevcut hâliyle kabul edilemez; öncelikli tedbir planlanması zorunludur.

Risk kaydının yapısı: değerlendirme aşamasındaki 8 alan

Risk kaydı, zafiyetten aksiyon gereksinimine kadar uzanan karar zincirini belgelenmiş tek bir mimaride toplar:

  1. Risk Kimliği ve Kısa Ad: Konuyu ayırt eden anlamlı ad (ör. ayrilan-hesap).
  2. Bilgi Varlığı ve Sahibi: Tehdidin hedefindeki sistem/veri ve hesap verecek iş yöneticisi.
  3. Senaryo (Tehdit ve Zafiyet): Hangi zayıflık hangi tehditle birleşip olaya dönüşebilir?
  4. Mevcut Kontroller ve Kanıtı: Sahada fiilen devrede olan önlemler ve test çıktısı.
  5. Olasılık ve Gerekçesi: Kurum ölçütüne göre belirlenen düzey ve dayandığı olgu.
  6. Etki ve Gerekçesi: Olası CIA kaybı, iş kesintisi süresi ve dayandığı olgu.
  7. Risk Düzeyi ve Kabul Durumu: 3×3 matris hücresi ve kurumun kabul hükmü.
  8. Temel Tedbir İhtiyacı: Risk yolundaki hangi zayıflığın kapatılacağı (yönetsel hedef).

Rehber: ayrilan-hesap — senaryo ve mevcut kontroller

Rehber olayımızın risk değerlendirmesini adım adım kuralım:

  • Risk Kimliği ve Kısa Ad: ayrilan-hesap
  • Bilgi Varlığı: 80 kursiyer sözleşmesi ve aktif kullanıcı erişim dizini.
  • İlgili İş Sahibi: Kayıt Birimi Yöneticisi (süreç ve veri sorumlusu); teknik uygulayıcı BT Sistem Sorumlusu.
  • Tehdit: İşten ayrılan eski personelin kurum hesaplarını kullanarak dış ağdan yetkisiz erişim sağlaması.
  • Zafiyet: Ayrılış günü kapatılmamış hesap; son 10 ayrılıştan 2 hesabın 7 gün boyunca aktif kalması.
  • Mevcut Kontroller ve Kanıtı:
    • Yazılı kural: Kurumun yazılı “ayrılış günü hesap kapatılır” kuralı vardır.
    • Test kanıtı: 2 hesabın uzaktan erişimi açıktır; her iş günü erişim yolu ile eski parolalar geçerlidir ve 80 kursiyer sözleşmesi okunabilmektedir.
    • Günlük kaydı: Sistem günlüklerinde yetkisiz işlem veya veri sızıntısı kaydı yoktur.

Rehber: ayrilan-hesap — olasılık, etki ve matris düzeyi

Duru Eğitim Merkezi’nin ölçütlerine göre değerlendirme gerekçeleri:

  • Olasılık: Yüksek
    • Gerekçe: Dış ağdan uzaktan erişim yolu açıktır, eski personelin parolaları geçerlidir, her iş günü erişim fırsatı mevcuttur ve engelleyici ek kontrol çalışmamaktadır.
    • Kanıt notu: Geçmişte kötüye kullanım kaydının olmaması olasılığı düşürmez.
  • Etki: Yüksek
    • Gerekçe: Dışarıya verilmemesi gereken 80 kursiyere ait sözleşmeler yetkisiz erişime açıktır (gizlilik kaybı).
    • Ölçüt karşılığı: Dışarıya verilmemesi gereken kayıtların yetkisiz erişime açılması kurum etki ölçütüne göre doğrudan en üst düzeydir.
  • Bileşik Risk Düzeyi: Yüksek Risk
    • Matris kesişimi: 3×3 Matriste Yüksek Olasılık satırı ile Yüksek Etki sütunu kesişimi.
  • Kurumsal Kabul Durumu: Kabul edilemez
    • Gerekçe: Kurum kabul ölçütlerine göre Yüksek Risk kabul sınırı dışındadır; öncelikli tedbir planlanması zorunludur.

Rehber özet tablosu: ayrilan-hesap tam risk kaydı

Alan Değerlendirme Çıktısı Dayanak ve Açıklama
Kısa Ad ayrilan-hesap Anlamlı kısa ad.
Varlık ve Sahibi 80 kursiyer sözleşmesi / Kayıt Birimi Yöneticisi Gizli bilgi varlığı ve süreç sahibi.
Senaryo Eski personelin açık hesapla uzaktan yetkisiz erişimi Tehdit ve zafiyet ilişkisi.
Mevcut Kontroller Kural var; ancak testte 2 hesabın açık olduğu kanıtlı Sahadaki gerçek kontrol durumu.
Olasılık ve Gerekçesi Yüksek — Açık yol var, her gün fırsat var, engelleyici kontrol yok Nitel olasılık ölçütü.
Etki ve Gerekçesi Yüksek — 80 kursiyer sözleşmesinin yetkisiz erişime açılması (gizlilik) Nitel etki ölçütü.
Risk Düzeyi ve Kabul Yüksek Risk / Kabul edilemez 3×3 matris ve kabul ölçütü.
Temel Tedbir İhtiyacı İK ayrılış bildirimi ile BT hesap dondurma akışının otomatik entegrasyonu Risk yolundaki zayıflığı kapatma hedefi.

Bağımsız görev: iki durum için risk kaydı üretimi

Şimdi vaka paketindeki diğer iki durum için nitel risk değerlendirmesi yapacak ve risk kayıtlarını dolduracaksınız.

Çalışılacak Durumlar: 1. geri-yukleme: Veri yedekleme ve kurtarma testi durumu. 2. takvim-dosyasi: Haftalık ders planı takvim dosyası yetki fazlalığı durumu.

Yapılacak Adımlar: * Verilen hedef kuralı, sahadaki test kanıtını ve operasyonel verileri inceleyin. * Tehdit, zafiyet ve etkilenen bilgi varlığını belirleyin. * Kurum ölçütlerini kullanarak Olasılık ve Etki düzeylerini gerekçeleriyle seçin. * 3×3 risk matrisinden bileşik risk düzeyini ve kurumun kabul durumunu bulun. * Risk yolunu kapatacak temel tedbir ihtiyacını tanımlayın.

Görev verisi: geri-yukleme ve takvim-dosyasi

Değerlendirme sırasında başvuracağınız operasyonel vaka verileri:

Kısa Ad Hedef Kural ve Test Kanıtı Operasyonel Koşul ve İş Etkisi
geri-yukleme Kural her gece otomatik yedek ve ayda bir başarılı test ister. Son 28 gecenin yedekleri başarılıdır; ancak son 6 haftadaki 2 geri yükleme denemesi de başarısız olmuştur, yeni test yoktur. Ayda iki kez yapılan planlı sistem bakımlarında veri kaybı ve kurtarma ihtiyacı doğuran açık yol vardır. Olası bir veri kaybında güncel başvuru işi 6 saat durmaktadır.
takvim-dosyasi Kural takvim dosyasını yalnız ders planlayıcısının değiştirebileceğini söyler. Testte 8 personelden 6’sının düzenleme yetkisi olduğu saptanmıştır. Dosya yalnızca herkese açık ders saatlerini içerir. Her iş günü düzenleme fırsatı açıktır. Son ayda 3 kez sehven hata yapılmış, önceki gün kopyasından 30 dakikada düzeltilmiştir.

Başarı ve değerlendirme ölçütleri

Risk kayıtlarınızı tamamlarken şu dört temel ölçüte göre değerlendirileceksiniz:

  1. Kanıta Dayalı Gerekçelendirme: Olasılık gerekçesi açık yol, fırsat sıklığı ve kontrol kanıtına; etki gerekçesi ise CIA kaybı ve iş kesintisi süresine doğrudan dayanmalıdır.
  2. Olasılık ve Etki Ayrımı: İki alan birbirinden bağımsız gerekçelendirilmelidir. “Zarar çok büyük o yüzden olasılık da yüksektir” gibi gerekçe aktarımı yapılmamalıdır.
  3. Doğru Matris ve Kabul Eşlemesi: Olasılık ve etki düzeyleri 3×3 matriste doğru kesiştirilmeli; kurumun kabul ölçütleri (Düşük/Orta/Yüksek) harfiyen uygulanmalıdır.
  4. Temel Tedbir Sınırı: Tedbir ihtiyacı risk yolundaki zayıflığı kapatmaya işaret etmeli; henüz karar verilmemiş bütçe, satın alma veya ayrıntılı işleme tercihlerine (H10 konusu) taşmamalıdır.

Çalışma tablosu: varlık, senaryo ve mevcut kontroller

Bağımsız iki durum için ilk dört alanı doldurunuz:

Kısa Ad Bilgi Varlığı ve Sahibi Senaryo (Tehdit ve Zafiyet) Mevcut Kontroller ve Kanıtı
geri-yukleme
takvim-dosyasi

Çalışma tablosu: değerlendirme, matris ve tedbir

Bağımsız iki durum için değerlendirme ve karar alanlarını tamamlayınız:

Kısa Ad Olasılık ve Gerekçesi Etki ve Gerekçesi Risk Düzeyi ve Kabul Temel Tedbir İhtiyacı
geri-yukleme
takvim-dosyasi

Öz değerlendirme ve kayıt kontrolü

Risk kayıtlarınızı teslim etmeden önce şu kontrol sorularıyla yanıtlarınızı sınayınız:

  1. geri-yukleme senaryosunda 28 gecelik başarılı yedeği yok sayıp “hiç yedek alınmıyor” şeklinde toptancı gerekçe yazdınız mı? (Ölçüt: Yedek alma ve geri yükleme testi ayrılır.)
  2. takvim-dosyasi senaryosunda dosyanın yalnızca herkese açık ders saatlerini içerdiğini unutup “kişisel veriler sızdı” etkisi uydurdunuz mu? (Ölçüt: Kanıt sınırına sadık kalınır.)
  3. Olasılık gerekçesinde açık yol ve kontrol kanıtı yerine sırf “zarar çok büyük” dediniz mi? (Ölçüt: Olasılık ve etki bağımsız gerekçelendirilmelidir.)
  4. Temel tedbir alanına bütçe ve satın alma kararı yazarak risk analistinin sınırını aştınız mı? (Ölçüt: Tedbir ihtiyacı yönetsel sınırda kalmalıdır.)

Değerlendirme kayıtlarının devri: Hafta 10’a çıkış

Risk değerlendirmesi güvenliğin nihai noktası değil, yönetim kararlarının başlangıcıdır.

Bu derste hazırladığımız üç risk kaydı (ayrilan-hesap, geri-yukleme, takvim-dosyasi), gelecek hafta işleyeceğimiz Risk İşleme ve Olay Aksiyon Planı dersinin doğrudan temel girdisini oluşturacaktır.

  • Bu saatte tamamlanan (Hafta 9):
    • Hangi risklerin var olduğu, olasılık ve etki düzeyleri belgelendi.
    • Matris üzerinden hangi risklerin kurum için kabul edilemez olduğu saptandı.
  • Gelecek hafta işlenecek (Hafta 10):
    • Kabul edilemez riskler için hangi işleme seçeneği seçilecek? (Azaltma, kaçınma, devretme, kabul)
    • Aksiyon planı sorumlusu kim olacak, hangi bütçe ve takvimle sonuç doğrulanacak?
    • Bir güvenlik olayı gerçekleştiğinde acil aksiyon nasıl işletilecek?