Uygulama: Risk İşleme ve Aksiyon Planı

BGT 201 — Bilgi Güvenliği Yönetimi I

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-11-17

Görev: Değerlendirilmiş riskten onaylı işleme planına

  • Temel ilke: Risk analizi yalnızca teşhistir; tek başına riski azaltmaz, ortadan kaldırmaz ya da yönetmez.
  • Uygulama verisi: Duru Eğitim Merkezi H9 nitel risk değerlendirme kütüğü, kurumsal roller ve kabul ölçütleri.
  • Beklenen çıktı: Seçilen kurumsal stratejiyi, sorumluyu, kaynak-takvim sınırlarını ve doğrulama kanıtını içeren onaylı işleme planı.

Göreviniz:

  1. Kurumun kurumsal rollerini, kabul ölçütlerini ve H9 risk değerlendirme kütüğünü inceleyin.
  2. ayrilan-hesap senaryosunun rehber işleme kararını, aksiyon adımlarını ve doğrulanmış artık risk kaydını analiz edin.
  3. geri-yukleme ve takvim-dosyasi durumları için bağımsız risk işleme planlarını başarı ölçütlerine uygun olarak doldurun.

Kurum, kişiler, sistemler ve operasyonel veriler kurgusaldır.

Risk kaydından işleme planına geçiş: Karar köprüsü

Değerlendirme kaydı (Risk Register) ile İşleme Planı (Risk Treatment Plan) arasındaki temel farklar:

Karşılaştırma Ekseni Risk Değerlendirme Kaydı Risk İşleme ve Aksiyon Planı
Temel soru Risk nedir, tehdit ve zafiyet nerede, düzey ne? Hangi stratejiyi seçeceğiz, kim ne zaman ne yapacak?
Kurumsal işlev Mevcut durum tespiti ve risk düzeyinin hesaplanması Riski düşürmek için onaylı görev ve bütçe tahsisi
Rol ve yetki Risk analisti (ölçer, gerekçelendirir) Karar yetkilisi (onaylar), İş Sahibi, Uygulayıcı
Temel çıktı Nitel olasılık, etki ve 3×3 matris düzeyi İşleme seçeneği, somut aksiyon, kaynak, kanıt, artık risk

Karar köprüsü ve onaylı aksiyon şeması

Risk değerlendirme kaydından onaylı risk işleme ve aksiyon planına geçiş köprüsü

Duru Eğitim Merkezi kurumsal rolleri ve karar ölçütleri

Planlama adımlarında başvurulacak yetki çerçevesi ve kurumsal kurallar:

Kurumsal Roller ve Sorumluluklar: - Kayıt Birimi Yöneticisi: Kursiyer sözleşmelerinin, kimlik kayıtlarının ve eğitim operasyonunun iş sahibidir; risk izleme ve doğrulama sürecinden yönetime karşı sorumludur. - BT Sistem Sorumlusu: Sunucuların, kullanıcı hesaplarının, yedekleme altyapısının ve ağ izinlerinin teknik uygulayıcısıdır. - Merkez Müdürü: Bütçe onayı, kabul edilemez risklerin yönetimi ve birimler arası koordinasyondan sorumlu nihai karar yetkilisidir.

Kurumun Risk Kabul Ölçütleri:

Risk Düzeyi Kurumsal Kabul Koşulu ve Yetki Sınırı
Düşük Risk İlgili iş sahibinin rutin izleme kaydıyla kabul edilebilir.
Orta Risk Gerekçeli yönetim kararı ve tanımlı bir gözden geçirme tarihiyle kabul sınırında değerlendirilebilir.
Yüksek Risk Kurumun kabul sınırı dışındadır. Mevcut hâliyle kabul edilemez; öncelikli tedbir planlanması zorunludur.

H9 risk değerlendirme kütüğü: Yüksek riskli durumlar (1/2)

Geçen hafta hazırlanan ve işleme planına girdi oluşturan yüksek risk kayıtları:

Kısa Ad Varlık & Sahibi Tehdit & Zafiyet Kontrol Kanıtı Değerlendirme
ayrilan-hesap 80 kursiyer sözleşmesi / Kayıt Yöneticisi Eski personelin açık kalan hesapla uzaktan yetkisiz erişimi Kural var; 10 ayrılıştan 2 hesap 7 gün açık kaldı Olasılık: Yüksek
Etki: Yüksek
Düzey: Yüksek Risk
geri-yukleme Kursiyer Kayıt VT / Kayıt & BT Sorumlusu Donanım arızasında veritabanının kurtarılamaması Otomatik yedek var; son 6 haftada 2 test başarısız Olasılık: Orta
Etki: Yüksek
Düzey: Yüksek Risk

H9 risk değerlendirme kütüğü: Orta riskli durum (2/2)

Kabul sınırında yer alan orta düzey risk kaydı:

Kısa Ad Varlık & Sahibi Tehdit & Zafiyet Kontrol Kanıtı Değerlendirme
takvim-dosyasi Haftalık Ders Programı / Kayıt & Koordinatör Ortak alandaki takvimde sehven yetkisiz değişiklik 8 personelden 6’sının izni açık; ayda 3 hata Olasılık: Yüksek
Etki: Düşük
Düzey: Orta Risk
  • Pedagojik Ayrım: Yüksek riskler kurum kabul sınırının dışındadır ve mutlaka azaltıcı tedbir gerektirir. Orta risklerde ise gerekçeli yönetim kararı ve izleme takvimi işletilebilir.

Risk aksiyon planı mimarisi: Aksiyon kaydının alanları (1/2)

Onaylı bir risk işleme planı tablosunda bulunması gereken ilk dört temel alan:

  1. Risk Kısa Adı ve Başlangıç Düzeyi: İlgili riskin kimliği ve değerlendirilmiş düzeyi (ör. ayrilan-hesap / Yüksek Risk).
  2. Seçilen İşleme Seçeneği ve Gerekçesi: Dört seçenekten hangisinin neden seçildiği (Azaltma, Kaçınma, Paylaşma, Kabul).
  3. Yapılacak Somut İş (Aksiyon Adımları): Kimin neyi nasıl yapacağını belirten net operasyonel adımlar.
  4. Görev ve Sorumluluk Dağılımı:
    • Karar Yetkilisi: Onayı veren ve bütçeyi tahsis eden yönetici.
    • İş Sahibi: Sürecin doğru işlemesinden hesap veren yönetici.
    • Teknik Uygulayıcı: İşi sahada gerçekleştiren uzman.

Risk aksiyon planı mimarisi: Aksiyon kaydının alanları (2/2)

Aksiyon kaydını tamamlayan kaynak, doğrulama ve kapanış alanları:

  1. Ayrılan Kaynak ve Hedef Tarih: Tahsis edilen adam-saat/bütçe ve kesin bitiş takvimi.
  2. Doğrulama Yöntemi ve Kanıtı: İşin bittiğini gösteren bağımsız sistem logu, test raporu veya tutanak.
  3. Beklenen Artık Risk: Kontroller uygulandığında hedeflenen teorik olasılık, etki ve matris düzeyi.
  4. Kalan Riskin İzlenmesi ve Kapanış: Riskin nasıl takip edileceği ve periyodik gözden geçirme kuralı.

Kurum aynı kaydı tek satırlık plan tablosunda da tutabilir

Birçok kurumun risk işleme planı tablosu yedi sütunludur. Bu sütunlar aksiyon kaydının alanlarına karşılık gelir:

Kurum tablosundaki sütun Aksiyon kaydındaki alan
Risk 1. Risk kısa adı
Mevcut düzey 1. Başlangıç düzeyi
İşleme yöntemi 2. İşleme seçeneği
Yapılacak işlem 3. Somut iş
Sorumlu 4. Görev ve sorumluluk
Tarih 5. Hedef tarih
Hedeflenen düzey 7. Beklenen artık risk
Çoğu kısa tabloda yok 2. Gerekçe, 6. Doğrulama kanıtı, 8. İzleme ve kapanış

Kısa tabloya sığmayan üç alanı çalışmanızda eksik bırakmayın.

Rehber: ayrilan-hesap — İşleme kararı ve gerekçe (1/2)

Rehber durumumuz için yönetim kararını ve gerekçesini kuralım:

  • Risk Kimliği ve Başlangıç Düzeyi: ayrilan-hesap / Yüksek Risk (Kabul edilemez).
  • Seçilen İşleme Seçeneği: Riski Azaltma (Mitigation)
    • Gerekçe: Kursiyer sözleşmelerinin yönetimi kurumun temel faaliyetidir, faaliyet durdurulamaz (kaçınılamaz); kullanıcı erişim yönetimi iç süreçtir, dışarıya devredilemez (paylaşılamaz); Yüksek Risk kurum kabul sınırının dışındadır (kabul edilemez). Kurallar ve kontroller güçlendirilerek olasılık düşürülmelidir.

Rehber: ayrilan-hesap — Somut aksiyon ve görev dağılımı (2/2)

Operasyonel adımlar, sorumluluk zinciri ve kaynak sınırları:

  • Yapılacak Somut İş (Aksiyon Adımları):
    1. Acil Müdahale Adımı: H9 testinde açık kaldığı saptanan 2 eski personelin kullanıcı hesabı derhal dondurulur, uzaktan erişim izinleri ve parola geçerlilikleri iptal edilir.
    2. Süreç Entegrasyonu Adımı: İK ayrılış bildirimleri ile BT hesap kapatma süreci arasında yazılı mutabakat prosedürü devreye alınır; personelin işten ayrıldığı gün mesai bitimine kadar BT’ye bildirim yapılması ve hesabın aynı gün kapatılması zorunlu kılınır.
  • Görev Dağılımı:
    • Karar Yetkilisi: Merkez Müdürü (onay ve kaynak tahsisi).
    • İş Sahibi: Kayıt Birimi Yöneticisi (süreç ve veri sorumlusu).
    • Teknik Uygulayıcı: BT Sistem Sorumlusu (hesap kapatma ve test).
  • Kaynak ve Hedef Tarih: 4 BT adam-saati, 2 yönetici adam-saati; acil kapatma 18 Kasım 2026, süreç kontrolü 25 Kasım 2026.

Rehber: ayrilan-hesap — Doğrulama kanıtları (1/2)

Aksiyonun yazılması riski düşürmez; sonucun test edilmesi ve belgelenmesi gerekir:

  • 1. Kanıt (18 Kasım Acil Dondurma): BT kullanıcı yönetim sistemi hesap dondurma logu ve dış ağdan uzaktan erişim deneme testi raporu (engellendiği teyitli).
  • 2. Kanıt (26 Kasım Süreç Kontrolü): 19–25 Kasım döneminde gerçekleşen 10 yeni ayrılışın tamamının aynı gün kapatıldığını gösteren İK-BT haftalık mutabakat tutanağı.

Rehber: ayrilan-hesap — Artık risk ve izleme (2/2)

Risk kontroller uygulandıktan sonra sıfırlanmaz; kalan pay yönetilir:

  • Beklenen Artık Risk (18 Kasım): Olasılık Düşük, Etki Yüksek kesişimiyle Orta Risk (Kurum kabul sınırına girer; izlemeye devredilir).
  • Doğrulanmış Artık Risk (26 Kasım): 10 yeni ayrılış zamanında kapatılmıştır. Ancak geç bildirim ihtimali bütünüyle sıfırlanamaz; risk düzeyi Orta Risk olarak doğrulanır.
  • İzleme Kuralı: Kayıt Birimi Yöneticisi sorumluluğunda ayda bir kez rutin örneklem kontrolüyle izlenir.

Rehber özet tablosu: ayrilan-hesap aksiyon kaydı (1/2)

Plan Alanı Kurumsal Uygulama Kaydı Dayanak ve Açıklama
Risk Kısa Adı ayrilan-hesap (Yüksek Risk) H9 değerlendirme kaydı.
İşleme Seçeneği & Gerekçe Riski Azaltma Kurum kabul sınırı dışındadır; faaliyet zorunludur.
Yapılacak Somut İş 1. 2 eski hesabı derhal kilitlemek (18 Kasım)
2. İK-BT haftalık mutabakat akışı kurmak (25 Kasım)
Acil teknik müdahale ve kalıcı süreçsel önlem.
Yetki ve Roller Onay: Merkez Müdürü
İş Sahibi: Kayıt Birimi Yöneticisi
Uygulayıcı: BT Sistem Sorumlusu
Hesap verebilirlik zinciri.

Rehber özet tablosu: ayrilan-hesap aksiyon kaydı (2/2)

Plan Alanı Kurumsal Uygulama Kaydı Dayanak ve Açıklama
Kaynak & Takvim 4 BT adam-saati, 2 yönetici adam-saati; 18–25 Kasım 2026 Tahsis edilen operasyonel bütçe ve takvim.
Doğrulama Kanıtı 18 Kasım dondurma logu + 26 Kasım 10 ayrılışın kapatma tutanağı Sözlü beyan değil, bağımsız denetim izi.
Beklenen Artık Risk H9 matris kesişimiyle Orta Risk (Düşük Olasılık, Yüksek Etki) Kontrolün hedeflenen teorik sonucu.
Doğrulanan Durum & İzleme 26 Kasım kontrolüyle Orta Risk doğrulandı; aylık örneklemle izlenecek Kayıt Birimi Yöneticisi sorumluluğunda rutin takip.

Bağımsız görev: İki durum için risk işleme planı üretimi

Şimdi vaka paketindeki diğer iki durum için risk işleme seçeneklerini belirleyecek ve aksiyon planlarını oluşturacaksınız.

Çalışılacak Durumlar: 1. geri-yukleme: Veri yedekleme ve kurtarma testi durumu (Yüksek Risk / Kabul edilemez). 2. takvim-dosyasi: Haftalık ders programı takvim dosyası yetki fazlalığı durumu (Orta Risk / Kabul sınırında).

Yapılacak Adımlar: * Durumun başlangıç risk düzeyine ve kurumsal kabul ölçütlerine uygun işleme seçeneğini (Azaltma, Kaçınma, Paylaşma, Kabul) belirleyin ve gerekçelendirin. * Somut, ölçülebilir ve doğrulanabilir aksiyon adımlarını yazın. * Kurumsal rolleri (Merkez Müdürü, Kayıt Birimi Yöneticisi, BT Sistem Sorumlusu) doğru yetkilendirin. * Size verilen kaynak ve takvim sınırlarına sadık kalın. * Kapanış kanıtını ve beklenen artık riski belirleyin.

Görev verisi ve sınırları: geri-yukleme (1/2)

geri-yukleme durumu için operasyonel kaynak ve yetki sınırları:

Boyut Durum Verisi ve Kurumsal Koşullar
Başlangıç Değerlendirmesi Yüksek Risk (Orta Olasılık, Yüksek Etki, kabul edilemez)
Mevcut Durum 28 gecelik yedek sağlam; son 6 haftada 2 geri yükleme testi başarısız
Kaynak Sınırı En çok 8 BT adam-saati ve 2 Kayıt Birimi adam-saati
Hedef Tarih 20 Kasım 2026 (Test sunucusu ve güncel VT kopyası hazır)
Kritik Koşul Henüz test yapılmamıştır; beklenen artık risk yazılmalıdır

Görev verisi ve sınırları: takvim-dosyasi (2/2)

takvim-dosyasi durumu için operasyonel kaynak ve yetki sınırları:

Boyut Durum Verisi ve Kurumsal Koşullar
Başlangıç Değerlendirmesi Orta Risk (Yüksek Olasılık, Düşük Etki, kabul sınırında)
Mevcut Durum 8 personelden 6’sının yetkisi açık; son ayda 3 sehven hata
Kaynak Sınırı En çok 2 planlayıcı adam-saati / hafta
Yetki ve Onay Karar Merkez Müdürü’ndedir; 14 gün sonra gözden geçirme imkânı
Karar Esnekliği Merkez Müdürü onayıyla gözden geçirme takvimi veya yetki kısıtlama

Başarı ve değerlendirme ölçütleri

Risk işleme planlarınızı tamamlarken şu dört temel ölçüte göre değerlendirileceksiniz:

  1. İşleme Seçeneği Uyumu: Kurum kabul ölçütüyle tutarlı seçim; yüksek risk gerekçesiz kabul edilemez.
  2. Somut Görev Tanımı: “Önlem alınacak” gibi temenniler yerine rol, adım ve ortam net yazılmalıdır.
  3. Kanıta Dayalı Doğrulama: Tamamlanma sözlü beyana değil; test günlüğü, matris veya tutanağa bağlanmalıdır.
  4. Artık Risk ve Zamanlama: Testi yapılmamış aksiyon için risk kapandı denilemez; beklenen risk yazılmalıdır.

Çalışma tablosu 1: İşleme seçeneği, aksiyon ve sorumluluklar

Bağımsız iki durum için ilk dört alanı doldurunuz:

Kısa Ad Seçilen İşleme Seçeneği ve Gerekçesi Yapılacak Somut İş (Aksiyon Adımları) Yetki ve Roller (Onay, İş Sahibi, Uygulayıcı) Kaynak ve Hedef Tarih
geri-yukleme
takvim-dosyasi

Çalışma tablosu 2: Doğrulama kanıtı, artık risk ve izleme

Bağımsız iki durum için doğrulama ve izleme alanlarını tamamlayınız:

Kısa Ad Doğrulama Yöntemi ve Somut Kanıt Beklenen Artık Risk (Olasılık, Etki, Matris Düzeyi) Kalan Riskin Kabulü ve İzleme Koşulu
geri-yukleme
takvim-dosyasi

Öz değerlendirme ve plan kontrolü

Risk planlarınızı teslim etmeden önce şu kontrol sorularıyla yanıtlarınızı sınayınız:

  1. geri-yukleme senaryosunda Yüksek Risk düzeyindeki durumu Merkez Müdürü onayıyla dahi salt sözlü beyanla “riski kabul ettik” diyerek bıraktınız mı?
  2. geri-yukleme için henüz doğrulama testi yapılmadığı hâlde “test yapıldı, risk hemen Düşük düzeye indi ve kapandı” yazdınız mı?
  3. takvim-dosyasi senaryosunda “özel erişim yönetim yazılımı satın alalım” gibi 2 saatlik planlayıcı ve bütçe sınırlarını aşan tedbirler yazdınız mı?
  4. Aksiyon adımlarında teknik uygulayıcıyı ve somut doğrulama kanıtını belirtmeden yalnızca “önlem alınacak” deyip bıraktınız mı?

İşleme planından olay yönetimine: 4. Saate çıkış

Peki, biz işleme planını hazırlarken ya da tedbiri devreye almadan önce tehdit fiilen gerçekleşirse ne olur?

  • Bu saatte tamamlanan (Uygulama 1):
    • Değerlendirilmiş üç risk için işleme seçenekleri seçildi.
    • Aksiyon adımları, sorumlular, takvim ve doğrulama kanıtları kütüğe işlendi.
    • Beklenen artık risk ile doğrulanmış artık risk ayrımı yapıldı.
  • Gelecek saatte işlenecek (Uygulama 2):
    • Duru Eğitim Merkezi’nde işleme planı sürerken gerçek bir yetki ihlali olayı yaşanırsa ne yapılacak?
    • Açık kalan eski hesaptan 5 sözleşmenin indirildiği tespit edildiğinde: bildirim, acil müdahale, erişim kısıtlama, delil koruma ve güvenli kurtarma adımları nasıl işletilecek?