Ağdaki iletişimi ve kaynakları nasıl koruruz?

BLP 1003 — Bilgisayar Ağları · 12. hafta · Not 12.2

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-11-09

Ağ çalışıyor, ama istediğimiz gibi mi çalışıyor?

Kurumun ağında yönlendirme var, internet erişimi var. Muhasebe çalışanı muhasebe sunucusuna bağlanabiliyor. Misafir Wi-Fi kullanıcısı da muhasebe sunucusuna bağlanabiliyor.

  • İletişimin çalışması
  • İletişimin olması gereken biçimde çalışması

Bu ikisi aynı soru değildir.

Neyi koruyoruz?

  • Gizlilik: bilgi yetkisiz taraflara açıklanmaz
  • Bütünlük: bilgi ve sistemler yetkisiz ya da istenmeyen değişikliğe uğramaz
  • Erişilebilirlik: yetkili kullanıcı ihtiyaç duyduğunda hizmeti kullanabilir

Bu üç hedef kısaca CIA üçlüsü olarak anılır.

Gizlilik, bütünlük ve erişilebilirlik hedefleri; her biri için bir soru, örnek bir olay ve bir önlem

Olay → etkilenen hedef → önlem

Olay Öncelikle etkilenen hedef Örnek önlem
Misafirin maaş dosyasını okuması Gizlilik Yetkilendirme ve erişim kontrolü
Maaş kaydının izinsiz değiştirilmesi Bütünlük Değişiklik yetkisini sınırlama, doğrulama, kayıt tutma
Sunucunun hizmet verememesi Erişilebilirlik Yedeklilik, arıza izleme, aşırı trafiği sınırlama

Tehdit ve güven sınırı

  • Tehdit: korunacak varlığa zarar verebilecek olay veya etken
  • Güven sınırı: farklı güven ve yetki varsayımlarıyla ele alınan tarafları ayıran çizgi
Kaynak Hedef Yol Paket router’dan geçer mi?
İK ağı Muhasebe sunucusu İK ağı → router → sunucu Evet
Misafir WLAN Muhasebe sunucusu Misafir ağı → router → sunucu Evet
Muhasebe PC Muhasebe sunucusu Aynı LAN, yalnız switch üzerinden Hayır

Ayrı VLAN veya alt ağ, erişimi kendiliğinden kısıtlamaz: router farklı alt ağlar arasındaki paketi varsayılan olarak yönlendirir; engellemek için kural gerekir. Router’dan geçmeyen trafiği router kuralları görmez.

Hedef politika

İstek kaynağı Muhasebe sunucusu İnternet
Muhasebe ağı İzin İzin
İnsan kaynakları ağı Engel İzin
Misafir Wi-Fi ağı Engel İzin

Bu tablo olması gereken davranışı yazar. Kurallar uygulanana kadar ağ böyle davranmaz.

Yolda taşınan veriyi nasıl koruruz?

Muhasebe çalışanı, 10.20.0.10 adresinden sunucu 10.20.0.50 adresine maaş bilgisini gönderiyor. İkisi de 10.20.0.0/24 içinde olduğu için paket switch üzerinden gider.

  • Yolda bir cihaz paketi okuyabilir ya da değiştirebilir
  • Şifreleme: içeriği bir anahtarla, anahtarı bilmeyen birinin anlayamayacağı hale getirme işlemi; amaç yalnız alıcının çözebilmesidir

Simetrik şifrelemenin çözemediği soru

Simetrik şifreleme, gönderenin de alıcının da aynı gizli anahtarı kullandığı yöntemdir. Bu yöntemde her iki tarafta aynı gizli anahtar gerekir.

Anahtarı karşı tarafa nasıl ulaştırırız?

  • Anahtarı aynı ağdan açıkça gönderirsek, yolda gören de anahtarı öğrenir
  • İnternette önceden tanışmamış her istemci–sunucu çifti için ortak anahtarı önceden dağıtmak ölçeklenmez

Asimetrik anahtar çifti: hangi tarafta hangi anahtar?

Anahtar Kimde bulunur Rolü
Açık anahtar Sunucu herkese verir İstemci bununla sunucunun anlaşma imzasını doğrular; oturum verisini bu çift taşımaz
Gizli anahtar Yalnız sunucuda kalır Sunucu anlaşmayı (iki tarafın ortak oturum anahtarını türetmesi) bununla imzalar; paylaşılmaz

Asimetrik anahtar çifti: birbiriyle ilişkili iki anahtar; biri açık dağıtılır, diğeri gizli tutulur. Açık anahtardan gizli anahtar pratikte hesaplanamaz.

Dijital imza: gizli anahtarla üretilen ve ilgili açık anahtarla doğrulanan bir değerdir; verinin o anahtarın sahibinden geldiğini ve değişmediğini gösterir. Bu tablo yalnız bu TLS düzenindeki sunucu çiftini anlatır.

Gelen açık anahtar gerçekten sunucunun mu?

Yoldaki bir saldırgan kendi açık anahtarını sunucununmuş gibi gönderebilir.

Sertifika: sunucu adını ve açık anahtarını birbirine bağlayan, istemcinin güvendiği bir sertifika otoritesinin imzaladığı belge.

İstemci, otoritenin imzasını kendi güvendiği otorite listesiyle doğrular.

Sertifikada yalnız açık anahtar bulunur; gizli anahtar sunucudan çıkmaz.

İmza ve şifreleme aynı iş değildir

Şifreleme Dijital imza
Amaç İçeriği yetkisiz kişilerden gizlemek Verinin kimden geldiğini ve değişmediğini doğrulamak
Anahtarlar Simetrik modelde iki taraf aynı gizli anahtarı kullanır Gizli anahtarla imzalanır, açık anahtarla doğrulanır
İçerik gizli mi? Evet (yetkisiz kişi okuyamaz) Hayır. İmza gizlemez; doğrulayacak taraf içeriği görür

TLS bağlantısı nasıl kurulur?

TLS bağlantısında anahtarların rolleri: sunucu sertifikayla açık anahtarını gönderir, istemci doğrular, iki taraf oturum anahtarını birlikte türetir, veri oturum anahtarıyla korunur

  1. Kimlik doğrulama (şekilde ① ve ②): sunucu sertifikasını gönderir; istemci otorite imzasını ve sunucu adını doğrular
  2. Güvenli ortak anahtar kurma (③): sunucu anlaşmayı gizli anahtarıyla imzalar, iki taraf oturum anahtarını birlikte türetir
  3. Simetrik veri koruması (④): veri oturum anahtarıyla taşınır

Bu anlatılan sertifika ve anahtar anlaşması düzeninde ortak anahtar ağdan gönderilmez; iki taraf birlikte üretir.

Şekil üç işin rolünü ayırır; gerçek TLS mesajlarının tam sırası ve içeriği değildir.

Veri, oturum anahtarıyla korunur

  • Asıl iletişim (HTTP içeriği) simetrik oturum anahtarıyla taşınır
  • TLS 1.3 gibi modern sürümler, oturum anahtarıyla taşınan verinin yolda değiştirildiğini de fark eder; gizlilik tek başına bütünlük demek değildir, ikisi birlikte sağlanır
  • Oturum bittiğinde anahtar atılır; yeni bağlantı yeni anahtarla kurulur

HTTPS, SSH, WPA2, uçtan uca: korunan hat farklı

Mekanizma Korunan hat / uçlar Örnek
WPA2/WPA3 İstemci ↔︎ kablosuz erişim noktası Misafir telefonu ↔︎ AP
TLS/HTTPS İstemci ↔︎ hizmet Tarayıcı ↔︎ web sunucusu
SSH İstemci ↔︎ uzak sistem Yönetici ↔︎ router/sunucu
Uçtan uca şifreleme Mesajı yazan ↔︎ okuyan (uygulama düzeyinde) Mesajlaşma uygulaması

Üç senaryoda korunan hat: Wi-Fi ve HTTPS, SSH, uçtan uca şifreleme; her biri farklı iki uç arasını korur

  • WPA2/WPA3 koruması AP’de biter; AP’den sonra içerik HTTP ise yol boyunca okunur, HTTPS ise TLS kaydı olarak korunur

Erişimi kim denetler? ACL ve güvenlik duvarı

ACL: trafik özelliklerini izin/engel kararlarıyla eşleyen sıralı kurallar listesi.

  • Kaynak/hedef IP, protokol, TCP/UDP portu
  • Kurallar yukarıdan aşağı sınanır; ilk eşleşen kural uygulanır
  • Hiçbir kurala uymayan paket listenin sonundaki örtük engele takılır
  • Klasik IP ACL her paketi ayrı değerlendirir; bağlantı durumu tutmaz (durumsuz)
  • Bu örtük engel, arayüze bağlanan ve paket filtreleyen IP ACL içindir; NAT’ta çevrilecek kaynakları seçen listedeki deny paketi düşürmez, yalnız o kaynağı çeviri dışında bırakır
  • Bazı güvenlik duvarları bağlantı durumunu da izler; her güvenlik duvarı bir ACL listesinden ibaret değildir

İK ağının giriş listesi

Sıra Koşul Karar
1 Kaynak 10.20.1.0/24, hedef 10.20.0.50, tüm IP Engelle
2 Diğer bütün IP trafiği İzin ver
(gizli) Hiçbiri Engelle

Ağ: Muhasebe 10.20.0.0/24 (g0/0.10), İK 10.20.1.0/24 (g0/0.20), Misafir 10.20.2.0/24 (g0/0.30). Bu liste İK arayüzü g0/0.20’nin girişine bağlanır.

Misafir listesi (MISAFIR-GIRIS, g0/0.30 girişi) aynı yapıdadır: kaynak 10.20.2.0/24, hedef 10.20.0.50, tüm IP engelle; sonra diğer IP trafiği izin ver.

Sıra sonucu değiştirir

İki satırın yerini değiştirelim:

Sıra Koşul Karar
1 Diğer bütün IP trafiği İzin ver
2 Kaynak 10.20.1.0/24, hedef 10.20.0.50, tüm IP Engelle

İK’dan muhasebe sunucusuna giden paket artık ne olur?

  1. satır eşleşir → izin verilir; engelleyen satır hiç değerlendirilmez.

Kural hangi arayüzde, hangi yönde?

İK PC’sinden gelen paketlerin g0/0.20 giriş yönünde IK-GIRIS listesiyle değerlendirilmesi; aynı LAN’daki muhasebe PC’sinin paketi router’a uğramaz

  • “İK’dan gelen trafik” için doğal nokta: İK arayüzünün giriş yönü
  • Yönler router’ın arayüzüne göre okunur: arayüze giren paket in, arayüzden çıkan paket out
  • Yalnız ACL yazmak yetmez; arayüze bağlanması gerekir

Politikayı pakete çevirelim

IK-GIRIS ve MISAFIR-GIRIS listeleri yukarıda anlatılan biçimde yazılıp ilgili arayüzlerin girişine bağlandığında bu paketler ne olur? Ping (ICMP) ve HTTP ayrı hizmetlerdir; birinin geçmesi diğerinin geçeceğini göstermez.

Paket Kaynak → hedef Hizmet
1 Muhasebe PC 10.20.0.10 → sunucu 10.20.0.50 HTTP
2 İK PC 10.20.1.10 → sunucu 10.20.0.50 HTTP
3 Misafir 10.20.2.100 → sunucu 10.20.0.50 ping
4 İK PC → temsili dış sunucu 203.0.113.80 HTTP
5 Misafir → temsili dış sunucu 203.0.113.80 ping
  1. Geçer. Aynı LAN, router’a uğramaz; bu iki liste bu yolu görmez
  2. Engellenir. İK listesi 1. kural 3–5. paketleri aynı yöntemle siz değerlendirin: hangi liste, hangi kural, hangi karar?

Hangi soru, hangi mekanizma?

Soru Mekanizma
Bu paket nereye gidecek? Yönlendirme
Çıkışta hangi adres/port görünecek? NAT/PAT
Bu kaynak bu hedefe ulaşabilir mi? ACL / güvenlik duvarı
Yoldaki cihaz içeriği okuyabilir mi? TLS/HTTPS, SSH, WPA2/WPA3 (korunan hat farklı)
Karşımdaki gerçekten o sunucu mu? Sertifika / sunucu anahtarı doğrulaması