BLP 1003 — Bilgisayar Ağları · 10. hafta · Not 10.1
Öğr. Gör. Oktay Cesur
2026-11-09
Aynı kurum, iki ağ, tek paket
A:10.20.0.10/23 → B:10.20.2.20/23
İkisinin arasında bir router var. A, B’nin IP adresini biliyor.
İlk Ethernet çerçevesi kime teslim edilmeli?
Önce karar: hedef yerel mi, uzak mı?
Ağ üyeliği kararı: bir bilgisayar, hedef adresin kendi ağında olup olmadığını kendi maskesiyle anlar. Kendi adresine ve hedef adrese aynı maskeyi bit düzeyinde AND ile uygular; iki ağ adresi aynıysa hedef yerel, farklıysa uzaktır.
Neden gerekli? Yerel hedefe çerçeve doğrudan gönderilir; uzak hedef için bu mümkün değildir. Bilgisayarın her pakette hangi yolu seçeceğini bu karar belirler.
/23 maskesi 255.255.254.0 demektir. İlk iki oktetin maskesi 255, dördüncü oktetin maskesi 0’dır; bu iki oktet sonucu değiştirmez. Karar üçüncü oktetin bitlerinde verilir: 254 değerinde ilk yedi bit ağa, en düşük bit (değeri 1) hosta aittir.
Üçüncü oktetin bitleri: maske 254’ün yedi ağ biti ve bir host biti vardır. A ve 10.20.1.50 aynı ağ adresini (10.20.0.0), B ise farklı bir ağ adresini (10.20.2.0) verir.
Şekilde üç adresin üçüncü oktetine aynı maske uygulanıyor; kalın çerçeveli satırlar AND sonucudur.
Adres
Üçüncü oktet
AND sonrası ağ adresi
Karar (A’dan bakınca)
A 10.20.0.10
0
10.20.0.0
kendisi
10.20.1.50
1
10.20.0.0
yerel (host biti 1, ağ biti aynı)
B 10.20.2.20
2
10.20.2.0
uzak (ağ bitlerinden biri farklı)
Neden B için ARP sorulamaz?
A 10.20.2.20 için ARP isteği gönderse:
ARP isteği bir yayındır; hedef MAC alanı ff:ff:ff:ff:ff:ff.
Yayın yalnız A’nın bulunduğu Ethernet ağında dolaşır, router’dan öteye geçmez.
B bu isteği hiç duymaz.
A’nın aynı ağda bulunan, B’ye ulaşabilen bir yardımcıya ihtiyacı var.
Varsayılan ağ geçidi
Varsayılan ağ geçidi (default gateway): bir uç cihazın, kendi ağının dışındaki hedefler için paketi teslim ettiği, kendi ağındaki router arayüzünün IP adresidir.
Neden gerekli? Uç cihaz uzak hedefe doğrudan çerçeve gönderemez; çerçeveyi ancak aynı bağlantıdaki bir cihaza verebilir. Bu cihaz paketi taşımayı üstlenen router’dır.
Mekanizma: uç cihaz, hedef uzaksa ARP ile ağ geçidinin MAC adresini öğrenir ve çerçeveyi ona gönderir. Bu yüzden ağ geçidi adresi cihazın kendi ağının içinde olmak zorundadır; 10.20.0.1, 10.20.0.0/23 içindedir.
Router iki ayrı Ethernet ağına bağlıdır: LAN-1 (10.20.0.0/23) arayüz-1’e, LAN-2 (10.20.2.0/23) arayüz-2’ye.
A’nın ağ geçidi: 10.20.0.1 (router’ın arayüz-1 adresi)
B’nin ağ geçidi: 10.20.2.1 (router’ın arayüz-2 adresi)
A, ağ geçidinin MAC adresini öğrenir
A’nın ARP önbelleğinde 10.20.0.1 yoksa:
A yayın gönderir: “10.20.0.1 kimde?”
Router arayüz-1 yanıtlar: “Bende, MAC adresim RA-MAC.”
A bu kaydı önbelleğine yazar.
MAC adresleri sembolik etiketlerle yazılmıştır: A-MAC, RA-MAC, RB-MAC, B-MAC.
İlk çerçeve: IP hedefi B, çerçeve hedefi router
TTL (Time To Live): IP başlığındaki, paketin ömrünü sınırlayan sayaçtır. Neden var? Hatalı yönlendirilmiş bir paket ağda sonsuza dek dolaşmasın. Mekanizma: her router paketi iletmeden önce TTL’yi 1 azaltır; değer sıfıra inerse paketi düşürür (RFC 1812). Örnekte A başlangıç değerini 64 yazmıştır.
A → router bağlantısı:
Katman
Alan
Değer
Ethernet
Kaynak MAC
A-MAC
Ethernet
Hedef MAC
RA-MAC
IP
Kaynak IP
10.20.0.10
IP
Hedef IP
10.20.2.20
IP
TTL
64
Hedef IP adresine ağ geçidinin adresini yazsak ne olurdu?
Paket B yerine router’ın kendisine gönderilmiş olurdu; router’ın işi paketi taşımaktır, paketin alıcısı olmak değil.
Router paketi alır ve ikinci bağlantıya geçirir
Çerçevenin hedef MAC’i kendisine ait: çerçeveyi alır, Ethernet başlığını çıkarır.
IP hedefine bakar: 10.20.2.20, arayüz-2’nin ağında (10.20.2.0/23).
TTL’yi 1 azaltır: 64 → 63. IP başlığı değiştiği için başlık sağlama toplamını yeniden hesaplar.
IP paketini yeni bir Ethernet çerçevesine koyar ve arayüz-2’den gönderir.
Başlık sağlama toplamı (header checksum): IP başlığındaki alanlardan hesaplanan, başlığın bozulup bozulmadığını denetlemeye yarayan küçük bir değerdir.
Neden var? Bozulmuş bir başlıkla paket yanlış yöne gitmesin.
Mekanizma: başlıktaki herhangi bir alan değişirse bu değer de değişir. Router TTL’yi azaltınca sağlama toplamını yeniden hesaplar. TTL sıfıra inerse router paketi düşürür ve çoğunlukla kaynağa ICMP zaman aşımı mesajı yollar.
İki bağlantı, iki çerçeve
Alan
A → router (LAN-1)
Router → B (LAN-2)
Kaynak MAC
A-MAC
RB-MAC
Hedef MAC
RA-MAC
B-MAC
Kaynak IP
10.20.0.10
10.20.0.10
Hedef IP
10.20.2.20
10.20.2.20
TTL
64
63
Başlık sağlama toplamı
S1
S2 (yeniden hesaplandı)
A ile router arasındaki çerçeve ile router ile B arasındaki çerçevenin karşılaştırması: MAC çifti, TTL ve sağlama toplamı değişir; kaynak ve hedef IP adresleri aynı kalır.
Şekilde iki çerçeve yan yana: iki IP adresi sabit, MAC çiftleri değişiyor.
Bu örnekte adres dönüşümü (NAT) yoktur; bu yüzden IP adresleri uçtan uca aynı kalır. MAC adresleri her Ethernet bağlantısında değişir.
Her internet bağlantısı Ethernet değildir. Başka bağlantı teknolojilerinde Katman 2 başlığı o teknolojiye göre farklıdır; değişmeyen kural, her bağlantının kendi Katman 2 başlığını taşımasıdır.
Dönüş yolu
B, 10.20.0.10 adresine yanıt verirken aynı soruyu sorar:
B’nin ağı 10.20.2.0/23; 10.20.0.10 bu ağın dışında → uzak.
Yanıt, B’nin ağ geçidine, 10.20.2.1’e (RB-MAC) teslim edilir.
Router, arayüz-1 üzerinden A’ya iletir.
Yerel çalışıyor, uzak çalışmıyor: yanlış ağ geçidi
A’nın ağ geçidi ayarı 10.20.0.99 yazılmış; bu adreste router yok.
10.20.0.20 hedefi için A doğrudan ARP yapar → çalışır.
10.20.2.20 hedefi için A, 10.20.0.99’un MAC’ini arar → yanıt yok → çalışmaz.
Teşhis sırası: önce kendi ağ geçidine ping → sonra uzak hedefe ping.
Ping sonuçları belirtidir; nedeni tek başına kesinleştirmez:
Ağ geçidine ping başarısızsa: A’nın adresi, maskesi ve ağ geçidi ayarı ya da router’ın yerel arayüzü şüphelidir.
Ağ geçidine ping başarılı, uzak hedefe başarısızsa: router’ın uzak ağa iletimi, dönüş yolu ya da hedef taraf şüphelidir.
Kesin teşhis için A’da adres, maske ve ağ geçidi; router’da arayüz durumu ve rota tablosu kontrol edilir.
Etkinlik: ARP ile kimi arayacağız?
A (10.20.0.10/23, ağ geçidi 10.20.0.1) için dört adımı uygulayın: (1) hedefin ağ adresini bulun, (2) yerel mi uzak mı karar verin, (3) ARP ile aranacak IP’yi yazın, (4) çerçevenin hedef MAC’inin kime ait olduğunu yazın.
Hedef
Hedefin ağ adresi (maske AND)
Yerel / uzak
ARP ile aranan IP
Çerçevenin hedef MAC’i kimin?
10.20.1.200
10.20.3.7
10.20.4.10
A’nın işi biter, router’ın seçimi başlar
A, paketi ağ geçidine teslim etti; uç cihaz için karar iki seçenekliydi: yerelse hedefe, uzaksa ağ geçidine.
Router’ın durumu farklı. Paketin hedefi 10.20.2.20 olduğunda router’ın arayüz-2 ağı hedefi doğrudan kapsıyordu. Hedef 10.20.4.10 ya da internetteki bir sunucu olsaydı, router’a doğrudan bağlı hiçbir ağda bulunmayacaktı.
Router bu durumda paketi hangi arayüzden, hangi komşuya gönderir? Bu kararı neye bakarak verir?