Kablosuz cihazlar aynı iletim ortamını nasıl paylaşır?

BLP 1003 — Bilgisayar Ağları · 11. hafta, 11.1

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-11-09

Aynı abonelik, farklı deneyim

Üniversite katında herkes aynı internet hattını kullanıyor. Koridordaki öğrenci video izliyor; sınıfın köşesindeki öğrenci bir dosyayı indirirken zorlanıyor.

Fark, zincirin hangi halkasında oluşuyor?

Erişim zinciri: (1) radyo bağlantısı, (2) AP kablosu, (3) internet çıkışı; altında iki kalabalık sınıfın şematik kat planı

WLAN (kablosuz yerel ağ), cihazların yerel ağa kablo yerine radyo bağlantısıyla katıldığı ağdır. AP (erişim noktası), bu radyo bağlantısını kablolu dağıtım ağına (switch ve router) bağlayan cihazdır.

  1. ve (3) numaralı halkalar 10. haftada izlediğimiz kablolu yoldur: switch, varsayılan ağ geçidi, internet. Bu halkalar bütün kullanıcılar için aynıdır. Kullanıcıdan kullanıcıya en çok değişen halka (1) numaralı radyo bağlantısıdır.

Kablolu bağlantıda yol ayrı, radyoda ortam ortak

Switch portu (kablolu) Aynı kanaldaki Wi-Fi
İletim yolu Her port için ayrı bağlantı Kanaldaki herkes için tek ortam
Aynı anda yayın İki yönde, her portta bağımsız Birbirini duyan cihazlar arasında tek yayın
Konumun etkisi Kablo sağlamsa yok Uzaklık, duvar, parazit sinyali değiştirir

Yayın süresi (airtime): Bir cihazın kanalı kullanarak yayın yaptığı süre.

Soru: AP 600 Mb/s destekliyorsa ve 20 kişi bağlıysa herkes neden ne 600 Mb/s ne de eşit pay olan 30 Mb/s alır? İpucu: paylaşılan şey bant genişliği olarak sezilen bir sayıdan önce, kanalı kullanma süresidir.

600 Mb/s, belirli bir bağlantı koşulunda tek bir cihazın ulaşabildiği üst hızdır; kanal ise sırayla kullanılır. Bu yüzden 600’ü 20’ye bölmek de, her istemciye 600 Mb/s vermek de doğru değildir. Cihazların hızları farklıysa aynı miktarda veri için tuttukları yayın süreleri de farklıdır; paylaşılan şey bu süredir.

Bantlar: kapsama, kanal sayısı, kalabalık

Bant: Kablosuz iletim için ayrılmış frekans aralığı (1 GHz = 1000 MHz). Aynı verici gücünde frekans yükseldikçe sinyal mesafe ve duvarla daha çabuk zayıflar; bu yüzden düşük frekanslı bant daha uzağa ulaşır, ama daha dardır ve daha kalabalıktır.

Kanal: Bir bandın içinde merkez frekansı ve genişliği olan dilim. 20 MHz genişlikli kanal, merkezinin 10 MHz altından 10 MHz üstüne kadar uzanan frekans aralığını kaplar.

Bant Kanal olanağı Duvar ve mesafe Dikkat edilecek
2,4 GHz Az ayrık kanal; 20 MHz genişlikli kanallarla yaygın planlama örneği: 1, 6 ve 11 Sinyal daha iyi ilerler Çok cihaz kullanır; kalabalıktır
5 GHz Çok daha fazla kanal Aynı güçte daha çabuk zayıflar Duvar ve mesafe etkisi daha belirgin
6 GHz Ek geniş spektrum 5 GHz’e benzer şekilde çabuk zayıflar Kullanım, bölgenin mevzuatına ve AP ile istemcinin desteğine bağlı

Kapsama, kapasite ve girişim aynı anda iyileştirilemez; her bant bu dengede farklı bir yerde durur. Kanal listesi ve kullanım koşulları ülkeye göre değişir; tablo genel eğilimi verir.

Kanal: bant içinde bir dilim

Kanal: Bir bant içinde merkez frekansı ve genişliği olan dilim.

Kanal numaraları merkez frekansı 5 MHz adımla ilerler (kanal 1 için 2412 MHz, kanal 2 için 2417 MHz); oysa her kanalın nominal bloğu 20 MHz genişliğindedir. Merkezleri 20 MHz’den az ayrık iki kanalın blokları üst üste biner.

2,4 GHz bandında kanal 1, 2, 6 ve 11’in nominal 20 MHz blokları; kanal 1 ile 2’nin 15 MHz ortak bölgesi; üç durum karşılaştırması

  • Blok sınırları merkez − 10 MHz ile merkez + 10 MHz’dir. Kanal 1: 2412 ± 10 → 2402–2422 MHz. Kanal 2: 2417 ± 10 → 2407–2427 MHz. Kanal 6: 2437 ± 10 → 2427–2447 MHz.
  • Kanal 1 ile 2: ortak bölge 2407–2422 MHz = 15 MHz (merkezler yalnız 5 MHz ayrık).
  • Kanal 1 ile 6 (ve 6 ile 11): kanal 1 en fazla 2422 MHz’e, kanal 6 en az 2427 MHz’den başlar; aradaki 5 MHz boşluk nedeniyle nominal örtüşme yoktur (merkezler 25 MHz ayrık, genişlik 20 MHz).
  • Nominal 20 MHz blok öğretici bir modeldir; gerçek verici sinyalinin kenarı sıfır enerjili dik bir sınır değildir. Kanal listesi ülkeye göre değişir; 1/6/11, 2,4 GHz’de 20 MHz kanallarla yapılan planlamanın yaygın örneğidir.

Aynı kanal ile örtüşen kanal: iki ayrı durum

Durum Komşunun çerçeveleri Sonuç
Aynı kanal, birbirini duyuyorlar (ör. iki AP de kanal 1) Çerçeveler çözülür; ortam meşgul sayılır Yayın süresi bölüşülür; bekleme artar
Aynı kanal, birbirini duymuyorlar Ortamın meşgul olduğunu fark etmezler Aynı anda gönderirlerse alıcıda çerçeve bozulur
Kısmen örtüşen kanal (ör. kanal 1 ve 2) Çoğu zaman çözülemez; gürültü gibi duyulur Bozulma ve yeniden gönderim artar
Birbirini örtmeyen kanal (ör. kanal 1 ve 6) Nominal bloklar değmez; birbirinin çerçevesini çözüp yayın süresini bölüşmezler. Güçlü ve yakın bir vericinin artık enerjisi gürültü olabilir Her AP kendi yayın süresini büyük ölçüde bağımsız kullanır

Kısmen örtüşen kanalda komşunun enerjisinin yalnız bir parçası kendi bandınıza düşer. Bu enerji çözülebilir bir çerçeve olarak tanınmaz; kendi çerçevelerinizin üstüne binen gürültü gibi davranır. Ortamı dinleyen cihaz komşuyu güvenilir biçimde duymadığı için tam zamanında beklemeyebilir; alıcı bozuk çerçeve alır, gönderici çerçevenin ulaşmadığını anlayıp yeniden dener. Bu yüzden iki komşu AP’yi 1 ve 2 numaralı kanallara koymak çoğu zaman ikisini de 1’e koymaktan daha kötü sonuç verir: aynı kanalda birbirini duyanlarda sorun bekleme, örtüşen kanalda bozulmadır.

Aynı kanal, kısmen örtüşen kanal ve örtüşmeyen kanal için zaman şeritleri ve frekans ekseni

İki istemci aynı boşluğu duyarsa

Kanalda C yayın yapıyor. A ile B de göndermek istiyor ve ikisi de dinliyor.

An Kanal A ne duyar B ne duyar
1 C yayında Meşgul, bekler Meşgul, bekler
2 C bitti Boş Boş
3 A ve B hemen gönderirse Çerçeveler üst üste biner Alıcı çoğu zaman ikisini de çözemez

Çözüm: kanal boşalsa bile hemen gönderme; rastgele bir sayı çek, o kadar boş zaman say.

Bu düzenin adı CSMA/CA: dinle → boşaldıktan sonra bekle → rastgele sayıyı boş zamanda say → gönder → alıcının kısa yanıtı olan onay (ACK) gelmezse yeniden dene.

Eski paylaşımlı Ethernet kablosunda (CSMA/CD) verici yayın yaparken çakışmayı algılayıp yayını keserdi. Tipik bir Wi-Fi radyosu yayın yaparken aynı kanalı dinleyemez; üstelik aynı AP’ye bağlı iki istemci birbirini duymayabilir. Bu yüzden Wi-Fi çakışmayı yayın sırasında yakalamak yerine önlemeye çalışır.

Geri sayım: dur, devam et

A sayacı 5, B sayacı 9 çekti. Her sayı bir boş zaman dilimini temsil eder (anlatım için basit değerler).

Olay A B
C’nin yayını bitti, kısa bekleme geçti; sayım başlar 5 9
5 dilim boş geçti 0 → gönderir 4
A yayında, kanal meşgul yayında 4 (donmuş)
A’nın çerçevesi ve onayı bitti, kanal yine boş 4’ten devam
4 dilim daha 0 → gönderir

Onay ve yeniden deneme

  1. Alıcı tek adresli (unicast) veri çerçevesini sağlam aldıysa, normal gönderim öncesi beklemeden daha kısa bir aradan sonra onay (ACK) gönderir. Bekleyen istemcilerin bekleme süresi daha uzun olduğundan onay araya girilmeden ulaşır.
  2. Gönderici onayı almazsa çerçeve ulaşmadı sayılır; yeniden dener.
  3. Her başarısız denemeden sonra sayacın çekildiği aralık bir üst sınıra kadar büyür (örneğin 0–15, sonra 0–31).

Onay yokluğunun nedeni çakışma, zayıf sinyal, parazit ya da örtüşen kanalın girişimi olabilir; tek başına çakışmanın kesin kanıtı değildir. Örnek bir neden: A ve B aynı sayıyı çekerse ikisi de 0’a aynı anda iner, alıcıda güçleri birbirine yakınsa çerçeveler çoğu zaman bozulur ve ikisi de onay alamaz; biri belirgin güçlüyse yalnız o çözülebilir. Onay alamayan gönderici daha geniş aralıktan yeni sayı çeker.

Bu onay ve yeniden deneme düzeni tek adresli veri çerçeveleri içindir. Yayın (broadcast) ve çoklu gönderim (multicast) çerçevelerinde tek bir alıcı onay vermez; bu çerçeveler normal tek adresli onay modeline girmez.

CSMA/CA zaman şeması: dinleme, geri sayım, sayacın donması, kısa aralık sonrası onay, kaldığı yerden devam ve onay gelmediğinde yeniden deneme

AP hızı ile gerçek pay: bir yayın süresi hesabı

Yayın süresi = veri miktarı / bağlantı hızı. Aynı veri için hız düşünce süre uzar. Kanal sırayla kullanıldığından, yavaş istemci yayın yaparken diğeri bekler; bir tur, iki sürenin toplamıdır.

Model: iki istemci 1 MB veri gönderiyor (1 bayt = 8 bit, yani 1 MB = 8 Mbit); sırayla yayın yapıyorlar. Ek yük, bekleme ve yeniden gönderim yok.

Bağlantı hızı 1 MB için yayın süresi
Yakındaki istemci 100 Mb/s 8 / 100 = 0,08 s
Zayıf sinyalli istemci 10 Mb/s 8 / 10 = 0,8 s

Bir tur: 0,08 + 0,8 = 0,88 s. Sırayla yayın yaptıkları için her istemci bir turda 8 Mbit taşır; istemci başına etkin hız = turda taşınan veri / toplam tur süresi = 8 / 0,88 ≈ 9,1 Mb/s.

Karşılaştırma: iki istemci de 100 Mb/s olsaydı tur 0,08 + 0,08 = 0,16 s sürerdi; her biri 8 / 0,16 = 50 Mb/s alırdı. Zayıf istemci, yakındaki istemcinin payını da düşürür.

Sıra sizde: Aynı modelde zayıf istemci AP’ye yaklaşıp bağlantı hızını 10 Mb/s yerine 40 Mb/s’ye çıkardı; yakın istemci 100 Mb/s’de kaldı. (1) Her istemcinin 8 Mbit gönderdiği bir tur kaç saniye sürer? (2) Her istemci bu turda yaklaşık kaç Mb/s alır?

Sinyal güçlü olduğu hâlde bağlantı neden yavaş?

Etken Yayın süresine etkisi
Zayıf sinyal Düşük bağlantı hızı; aynı veri için uzun yayın
Parazit, başka vericiler Bozuk çerçeve, yeniden gönderim, ek yayın
Aynı kanaldaki komşu AP Yayın süresi komşuyla bölüşülür
Çok istemci Yalnız bağlı olmaları değil, ne kadar trafik ürettikleri önemlidir

Cihazdaki sinyal göstergesi yalnız alınan sinyalin gücünü gösterir; kanalın ne kadar meşgul olduğunu, yani yayın süresinin kaç cihazla bölüşüldüğünü göstermez. AP’nin yanındaki tam çubuklu bir cihaz da kanalı komşu bir AP ve yirmi istemciyle paylaşıyorsa yavaş kalır.

Paylaşılan kaynak yayın süresidir. Aynı veriyi taşımak için daha uzun süre kullanan cihaz, diğerlerinin süresini azaltır.

Kat planında karar: iki kalabalık sınıf

Şematik kat planı: koridorun ucunda tek AP, yakın Sınıf A, kalın duvarın ardında Sınıf B ve iki aday AP konumu

Senaryo verisi. Tek AP koridorun bir ucunda, 2,4 GHz bandında kanal 1’de (20 MHz) çalışıyor. Sınıf A’da (yakın, 40 öğrenci) ortalama bağlantı hızı 100 Mb/s, Sınıf B’de (kalın duvarın ardında, 40 öğrenci) 10 Mb/s. AP’nin switch portunda ve kurumun 1 Gb/s internet çıkışında kullanım oranı %15.

Üç öneri:

  1. AP’yi koridorun ortasına taşıyalım.
  2. İkinci bir AP ekleyip kanalları planlayalım.
  3. İnternet aboneliğinin hızını artıralım.

Sorular.

  1. Darboğaz zincirin hangi halkasındadır (radyo, AP kablosu, internet çıkışı)? Hangi veri üçüncü öneriyi eler?
  2. Birinci ve ikinci öneri, yayın süresinin paylaşımı açısından nasıl farklı sonuç verir?
  3. İkinci öneri seçilirse ve iki AP birbirini duyuyorsa, ikisini kanal 1’e koymak, kanal 1 ve 2’ye koymak ve kanal 1 ve 6’ya koymak arasındaki farkı gerekçelendirin.

Özet: kablosuz yavaşlığını okumak

  • Radyo ortamı kanal içinde ortaktır; paylaşılan şey yayın süresidir.
  • Aynı kanalda birbirini duyanlar bekler; örtüşen kanal bozulma yaratır.
  • CSMA/CA: dinle → rastgele geri say (dur/devam) → gönder → tek adresli veri çerçevesinde onay yoksa yeniden dene (yayın ve çoklu gönderim bu onay modeline girmez).
  • Sorunu ayırmak için önce halkayı bul: radyo, AP kablosu, internet çıkışı.
  • Aynı kanalda çerçeveyi alabilecek bir alıcı bulunabildiğine göre, bir cihaz ağa nasıl kabul edilir ve havadaki çerçeveler nasıl korunur? Bu soru bağlantı sürecine ve güvenliğe açılır.