Katmanlı Ağ Mimarisi ve OSI Modeli

BLP 1003 — Bilgisayar Ağları · 4. Hafta

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-10-05

Üniversite diploması nasıl alınır?

Lise → Sınav → Tercih ve kayıt → Dersler ve koşullar → Mezuniyet
  • Bir adım tamamlanmadan sonrakine geçilebilir mi?
  • Herkes bütün adımları aynı biçimde mi gerçekleştirir?
  • Liseyi yurt dışında bitiren biri bu sürece katılabilir mi?

Bir video göndermek hangi işleri gerektirir?

100 MB video dosyası aktarımında alıcı, ortam, parçalama ve veri bütünlüğü soruları

Parçalara ayırdık; nasıl birleştireceğiz?

Dosyanın sırası:       P1 | P2 | P3 | P4
Alıcıya geliş sırası:  P1 | P3 | P2 | P4

Parçaların bütün içindeki yerini belirleyen bilgi gerekir.

Sıra, eksiklik ve bozulma aynı sorun mu?

Beklenen parça sırasıyla farklı sıra, eksik P2 ve bozulmuş P3 durumlarının karşılaştırılması

Sorun Gereken iş
Farklı sıra Bütün içindeki konumu belirleme
Eksik veri Eksikliği saptama ve tamamlama
Bozulmuş veri Hata denetimi

Gönderici alıcıdan hızlıysa?

Hızlı göndericiden gelen verinin alıcının sınırlı işleme kapasitesi önünde birikmesi

Alıcının kapasitesine göre gönderimi düzenlemek, kayıp veriyi tamamlamaktan farklı bir iştir.

Bir yöntemi değiştirmek bütün sistemi değiştirmeli mi?

Üst görevin kullandığı hizmet korunurken bakır ve fiber gerçekleştirimlerinin değişebilmesi

İki uçta kim kiminle konuşur?

İki uçta filozof, çevirmen ve sekreter rolleri; yerel görev devri, ortak dilin kuralları ve gerçek taşıma yolu

Hizmet, arayüz ve protokol

Aynı sistemde arayüz üzerinden hizmet kullanımı ve farklı sistemlerin eş katmanları arasında protokol ilişkisi

OSI neyi modeller?

OSI, iletişim sorumluluklarını yedi katmanda açıklayan bir referans modelidir.

  • Model, görevleri ayırır.
  • Protokol, mesaj biçimini ve alışveriş kurallarını belirler.
  • Gerçek başlıkları kullanılan protokoller belirler.

Uygulama: mesajın amacı

Soru: Ne hakkında, hangi mesajlarla konuşuyoruz?

Web istemcisi ── kaynak isteği ──> Web sunucusu
Web istemcisi <──── yanıt ─────── Web sunucusu

HTTP gibi uygulama protokolleri, iki tarafın kullandığı mesajları düzenler.

[7 Uygulama]  6  5  4  3  2  1

Sunum: aynı A, farklı byte’lar

Soru: Veriyi aynı biçimde yorumluyor muyuz?

Karakter Kodlama Onaltılık byte gösterimi
A UTF-8 41
A UTF-16BE 00 41

Anlam aynı; temsil farklı.

7  [6 Sunum]  5  4  3  2  1

Oturum: etkileşimin düzenlenmesi

Soru: Süren etkileşim nasıl düzenleniyor?

  • Diyalog ve işlem sırası
  • Uzun etkileşimde devam noktalarının izlenmesi
İşlem ilerler → Durum kaydedilir → Kesinti → Uygun noktadan devam
7  6  [5 Oturum]  4  3  2  1

Taşıma: hangi iletişim, hangi teslim hizmeti?

Soru: Hangi uygulama iletişimine hangi teslim hizmeti?

Hedef bilgisayar
    ├─ Bir uygulama iletişimi
    └─ Başka bir uygulama iletişimi
  • Port bilgisi uygulama iletişimlerini ayırt etmeye katılır.
  • Teslim hizmeti: sıralı ve güvenilir teslim, alıcı kapasitesine uyma (akış kontrolü).
7  6  5  [4 Taşıma]  3  2  1

Ağ: mantıksal hedef uç

Soru: Hedef uç sisteme nasıl taşınacak?

Kaynak uç ───── mantıksal hedef adresi ─────> Hedef uç
  • IP, mantıksal adres örneğidir.
  • Router ağ katmanı bilgisiyle iletim yapar.
7  6  5  4  [3 Ağ]  2  1

Veri bağlantısı: yerel teslim

Soru: Bağlantıda hangi arayüze teslim edilecek?

Ethernet frame'i
Kaynak MAC | Hedef MAC | Taşınan veri | Hata denetimi

Switch kaynak MAC’ten öğrenir, hedef MAC’e göre iletir.

7  6  5  4  3  [2 Veri bağlantısı]  1

Fiziksel: bitlerin ortamda temsili

Soru: Bitler hangi sinyallerle aktarılacak?

Bitler → Elektriksel / optik / radyo sinyalleri → Bitler

Temsil ve zamanlama iki tarafta uyumlu olmalıdır.

7  6  5  4  3  2  [1 Fiziksel]

Yedi katman, yedi sorumluluk sorusu

OSI katmanlarının uygulamadan fiziksele sırası ve her katmanın cevapladığı sorumluluk sorusu

MAC, IP ve port aynı soruyu mu cevaplar?

MAC ile Ethernet arayüzünün, IP ile hedef ucun, port ile uygulama iletişiminin ayırt edilmesi

Merhaba yola çıkıyor: 7 Uygulama

7 Uygulama        [HTTP|Merhaba]
6 Sunum
5 Oturum
4 Taşıma
3 Ağ
2 Veri bağlantısı
1 Fiziksel

Merhaba, uygulama protokolünün bilgisiyle birlikte hazırlanır.

Merhaba yola çıkıyor: 6 Sunum

7 Uygulama        [HTTP|Merhaba]
6 Sunum           [Sunum|HTTP|Merhaba]
5 Oturum
4 Taşıma
3 Ağ
2 Veri bağlantısı
1 Fiziksel

Sunum bilgisi, verinin hangi biçimde yorumlanacağını belirtir.

Merhaba yola çıkıyor: 5 Oturum

7 Uygulama        [HTTP|Merhaba]
6 Sunum           [Sunum|HTTP|Merhaba]
5 Oturum          [Oturum|Sunum|HTTP|Merhaba]
4 Taşıma
3 Ağ
2 Veri bağlantısı
1 Fiziksel

Oturum bilgisi, süren etkileşimin düzenlenmesine hizmet eder.

Merhaba yola çıkıyor: 4 Taşıma

7 Uygulama        [HTTP|Merhaba]
6 Sunum           [Sunum|HTTP|Merhaba]
5 Oturum          [Oturum|Sunum|HTTP|Merhaba]
4 Taşıma          [Port|Oturum|Sunum|HTTP|Merhaba]
3 Ağ
2 Veri bağlantısı
1 Fiziksel

Port bilgileri, uygulama iletişimlerini ayırt etmeye katılır.

Merhaba yola çıkıyor: 3 Ağ

7 Uygulama        [HTTP|Merhaba]
6 Sunum           [Sunum|HTTP|Merhaba]
5 Oturum          [Oturum|Sunum|HTTP|Merhaba]
4 Taşıma          [Port|Oturum|Sunum|HTTP|Merhaba]
3 Ağ              [IP|Port|Oturum|Sunum|HTTP|Merhaba]
2 Veri bağlantısı
1 Fiziksel

IP adresleri, hedef uç sistemi belirtir.

Merhaba yola çıkıyor: 2 Veri bağlantısı

7 Uygulama        [HTTP|Merhaba]
6 Sunum           [Sunum|HTTP|Merhaba]
5 Oturum          [Oturum|Sunum|HTTP|Merhaba]
4 Taşıma          [Port|Oturum|Sunum|HTTP|Merhaba]
3 Ağ              [IP|Port|Oturum|Sunum|HTTP|Merhaba]
2 Veri bağlantısı [MAC|IP|Port|Oturum|Sunum|HTTP|Merhaba|FCS]
1 Fiziksel

MAC adresleri yerel teslimi, FCS bozulma denetimini sağlar.

Merhaba yola çıkıyor: 1 Fiziksel

7 Uygulama        [HTTP|Merhaba]
6 Sunum           [Sunum|HTTP|Merhaba]
5 Oturum          [Oturum|Sunum|HTTP|Merhaba]
4 Taşıma          [Port|Oturum|Sunum|HTTP|Merhaba]
3 Ağ              [IP|Port|Oturum|Sunum|HTTP|Merhaba]
2 Veri bağlantısı [MAC|IP|Port|Oturum|Sunum|HTTP|Merhaba|FCS]
1 Fiziksel        … 1 0 1 1 0 0 1 0 …  (bitler → sinyaller)

Frame’in bitleri sinyallere dönüşerek ortamda taşınır.

OSI zinciri ile gerçek başlıklar

OSI gösterimi:  MAC | IP | Port | Oturum | Sunum | HTTP | Merhaba | FCS
Sık görülen:    Ethernet | IP | TCP | HTTP | Merhaba | FCS
  • OSI gösterimi, her katmanın bir bilgi eklediği ideal zincirdir.
  • Gerçek başlıkları kullanılan protokoller belirler.
  • Sunum ve oturum görevleri çoğunlukla uygulama içinde yürür.

Birimin içindeki başlık ve yük

Başlık ve yükten oluşan PDU ile üst birimin tamamının alt katmanın yükünde taşınması

Kapsülleme: aynı mesaj, iç içe birimler

Mesaja taşıma, IP ve Ethernet başlıklarının eklenmesi; FCS ve Ethernet yükünün sınırı

Aynı veri neden farklı adlarla anılır?

Bağlam Birim
Uygulama Mesaj
TCP Segment
UDP Datagram
IP Paket / IP datagramı
Ethernet Frame / çerçeve

Alıcıda çözümleme

Frame, IP paketi ve taşıma birimi alanlarının işlenmesiyle Merhaba mesajının uygulamaya teslimi

Ethernet’in yükü yalnız Merhaba mı?

Ethernet başlığı | IP başlığı | Taşıma başlığı | Merhaba | FCS
                └──────── Ethernet yükü ──────────────┘

Yükün sınırı, baktığımız protokole bağlıdır.

Switch Merhaba’yı anlamadan nasıl iletir?

A ─── Switch ─── B
         |
    Kaynak MAC + giriş portu → öğrenme
    Hedef MAC               → iletim kararı

Uç sistem ve ara cihazın görevi

Gönderici, switch, router ve alıcının kapsülleme, MAC tabanlı iletim, paket iletimi ve uygulamaya teslim görevleri

İletişimi gerekçesiyle açıklayalım

  1. Parçaların farklı sırayla gelmesi ve bir parçanın eksik olması nasıl ayrılır?
  2. Hizmet korunurken kullanılan yöntem değişebilir mi?
  3. MAC, IP ve port hangi farklı sorulara cevap verir?
  4. Ethernet yükünde hangi üst birimler bulunur?
  5. Switch mesajın anlamını bilmeden hangi bilgiyle karar verir?

Kaynaklar

  • Oktay Cesur, OSI ders slaytları: slayt 2–24 ve 29.
  • Tanenbaum ve Wetherall, Computer Networks, 5. baskı: Bölüm 1, §1.3–1.4.1, yerel PDF 29–45.
  • Forouzan, Data Communications and Networking, 5. baskı: Bölüm 2, yerel PDF 2–13.
  • Kurose ve Ross, Computer Networking: A Top-Down Approach, 8. baskı: Bölüm 1, §1.5, yerel PDF 47–54.
  • Unicode: UTF kodlamaları ve byte sırası.