OSI’den TCP/IP’ye: Mimari ve IP

BLP 1003 — Bilgisayar Ağları · 5. Hafta · N1

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-10-16

Aynı iletişim, TCP/IP gözüyle

Geçen haftanın “Merhaba” yolculuğu, bu kez web isteği olarak:

Web isteği iç içe: en dışta Ethernet çerçevesi, içinde IP paketi, onun içinde TCP segmenti, en içte HTTP isteği

İki soru:

  • OSI’nin yedi katmanı gerçek ağda neye karşılık gelir?
  • Yapının ortasındaki IP neyi vaat eder, neyi etmez?

Yedi katmandan dörde: üst üç katman tek katman

Solda OSI'nin yedi katmanı, sağda TCP/IP'nin dört katmanı; OSI'deki Uygulama, Sunum ve Oturum katmanları TCP/IP'de tek Uygulama katmanında toplanır

OSI görevleri, TCP/IP katmanları

OSI Uygulama, Sunum ve Oturum katmanları TCP/IP Uygulama katmanına; Taşıma Taşıma katmanına; Ağ İnternet katmanına; Veri bağlantısı ve Fiziksel katmanlar Ağ erişimi katmanına karşılık gelir

Birleşen katmanlarda iş ortadan kalkmaz; aynı katman içinde yürür.

Dört katman mı, beş katman mı?

Dört katmanlı Beş katmanlı
Uygulama Uygulama
Taşıma Taşıma
İnternet Ağ
Ağ erişimi Veri bağlantısı + Fiziksel

Aynı görevler, kaç parçaya bölünerek anlatıldığı farklı.

Uygulama katmanı: üç sorumluluk, tek katman

OSI’de ayrı katman Sorduğu soru TCP/IP’de kim ele alır?
Uygulama Hangi mesajlarla konuşuyoruz? Uygulama protokolü (HTTP, DNS, SMTP)
Sunum Veri hangi biçimde temsil ediliyor? Uygulama protokolü veya uygulama yazılımı
Oturum Süren etkileşim nasıl düzenleniyor? Uygulama protokolü veya uygulama yazılımı

Üç ayrı kavram: model, protokol, küme

Kavram Neyi anlatır? Örnek
Model Görevleri ve aralarındaki ilişkiyi OSI, TCP/IP katmanları
Protokol Bir iletişimin mesaj biçimini ve davranış kuralını IP, TCP, HTTP
Protokol kümesi Birlikte çalışan protokoller ailesini TCP/IP ailesi

“TCP/IP” adı hem aileyi hem dört katmanlı yapıyı anlatır.

TCP/IP: bir protokol ailesi

TCP/IP'nin dört katmanında birlikte çalışan protokoller: Uygulama katmanında HTTP, DNS ve SMTP; Taşıma katmanında TCP ve UDP; İnternet katmanında IP; Ağ erişimi katmanında Ethernet ve Wi-Fi

Neden “TCP/IP” adı?

Aygaz tüp gazı, Sana margarini gündelik dilde anlatır; TCP/IP adı da bütün protokol ailesini anlatır
  • Ad, ailenin iki merkezi protokolünden gelir; kapsamı çok daha geniştir.
  • TCP/IP, Web’den önce vardı.

Hangi protokol hangi işi yapıyor?

Katman Protokoller İş Nerede açılır
Uygulama HTTP/HTTPS, DNS, DHCP Web, ad çözümleme, ağ ayarı N4
Uygulama FTP, SMTP/POP3/IMAP Dosya, e-posta N4
Uygulama SSH, SNMP Uzaktan erişim, yönetim N4
Taşıma TCP, UDP Uygulamaya ulaşma, teslim hizmetleri N3
İnternet IP Paketi kaynaktan hedefe iletme bu not
İnternet ICMP Kontrol ve hata bildirimi N2
Ağ erişimi Ethernet, ARP Yerel çerçeve iletimi, IP→MAC Ethernet önceki konu; ARP N2

Kum saati: ortada tek IP hizmeti

Kum saati: üstte çok sayıda uygulama protokolü, ortada TCP ve UDP, tam ortada IP, altta Ethernet, Wi-Fi ve seri hat gibi bağlantı teknolojileri

Aynı veri, dört katman

TCP/IP katmanı Birimin adı Eklenen bilgi neyi sağlar?
Uygulama Uygulama verisi Mesajın anlamı (ör. HTTP isteği)
Taşıma Segment Hangi uygulama iletişimine ait olduğu
İnternet Paket Kaynak ve hedef IP adresi
Ağ erişimi Çerçeve (frame) → bit Yerel teslim (MAC) ve fiziksel aktarım
Ethernet çerçevesi içinde IP paketi, onun içinde TCP segmenti, onun içinde HTTP verisi

Paket hedefini nereden bilecek?

PC-A'dan çıkan paket PC-B, PC-C, PC-D ve diğer cihazlardan hangisine gideceğini bilmek zorundadır

Başka bir cihaza gönderilecek paket, hangi hedefe gideceğini nasıl bilir?

  • Bütün cihazların aynı yorumladığı ortak adresleme
  • Hedef adres paketin üzerinde taşınır
  • Adres, bağlantı teknolojisinden bağımsız olmalı

Katmanın merkezi: IP paketi

Taşıma başlığıyla sarılmış veriye IP kendi başlığını ekler: paket.

IP paketinde kaynak IP 192.168.10.10, hedef IP 192.168.10.20

IP adresi, paketin ağ düzeyindeki uçlarını belirtir.

IP adresi ile MAC adresi: iki ayrı iş

MAC adresi IP adresi
Neyi adresler? Yerel bağlantıdaki arayüzü Paketin uçtan uca kaynağını ve hedefini
Nerede yazılı? Ethernet çerçevesi IP paketi
Ne için? Çerçevenin yerel teslimi Paketin hedefini belirtmek
Kim kullanır? Ağ arayüzü ve switch Kullanıcı ve uygulama (ping, yazıcı ekleme)

Yönlendirmede (adres çevirisi yoksa):

  • IP adresleri korunur
  • Paket her bağlantıda yeni bir çerçeveyle taşınır

Hedef IP kimi seçer?

Hedef IP 192.168.10.20, B bilgisayarının ağ arayüzünü seçer; tarayıcı, dosya aktarımı ve müzik uygulamasından hangisine gideceği belli değildir

IP, hangi arayüze gideceğini söyler; hangi uygulamaya gideceğini söylemez.

Alıcı paketi nasıl açıyor?

Alıcıda Ethernet türü, IPv4 Protocol değeri ve TCP portu sırayla bir sonraki işlemi seçtirir

Her başlık, bir sonraki işlemi seçtirir. Üç alan, üç ayrı iş:

  • Ethernet türü
  • IPv4 Protocol değeri
  • Taşıma portu

IPv4 Protocol değerleri

Değer İçeride taşınan
1 ICMP
6 TCP
17 UDP

ICMP örneğinde IP, içeriği doğrudan ICMP’ye verir; arada TCP veya UDP bulunmaz.

Bağlantısız: önce konuşma kurmak yok

IP paketi 1, 2 ve 3 önceden konuşma kurulmadan ayrı birimler olarak gönderilir
  • IP göndermeden önce “hazır mısın?” demez
  • Uçtan uca bağlantı durumu kurmaz
  • Her paket IP açısından ayrı bir birimdir

En iyi çaba: IP neyi garanti etmez?

IP tek başına şunları garanti etmez:

  • Her paketin hedefe ulaşmasını
  • Paketlerin gönderildikleri sırada gelmesini
  • Bir paketin yalnız bir kez gelmesini
  • Belirli bir sürede teslim edilmesini

Aynı IP, iki farklı ihtiyaç

Uygulama Kayıp olursa Ne ister?
Dosya aktarımı Tek bayt kaybı dosyayı bozar Kaybı fark edip tamamlayan bir mekanizma
Görüntülü görüşme Yarım saniye önceki ses parçası artık işe yaramaz Beklemek yerine devam etmek

Hangi garantinin isteneceği, IP adresinden değil uygulamanın gereksiniminden gelir.

Sırada: çerçevenin hedef adresi

  • Pakette hedef IP yazılı
  • Aynı yerel ağdaysa çerçevenin hedef MAC adresi de gerekir
IP paketinde kaynak ve hedef IP bellidir; Ethernet çerçevesinde kaynak MAC 02:..:0A bellidir, hedef MAC bilinmiyor