OSI’den TCP/IP’ye: Mimari ve IP
BLP 1003 — Bilgisayar Ağları · 5. Hafta · N1
2026-10-16
Aynı iletişim, TCP/IP gözüyle
Geçen haftanın “Merhaba” yolculuğu, bu kez web isteği olarak:
![Web isteği iç içe: en dışta Ethernet çerçevesi, içinde IP paketi, onun içinde TCP segmenti, en içte HTTP isteği]()
İki soru:
- OSI’nin yedi katmanı gerçek ağda neye karşılık gelir?
- Yapının ortasındaki IP neyi vaat eder, neyi etmez?
Yedi katmandan dörde: üst üç katman tek katman
OSI görevleri, TCP/IP katmanları
![OSI Uygulama, Sunum ve Oturum katmanları TCP/IP Uygulama katmanına; Taşıma Taşıma katmanına; Ağ İnternet katmanına; Veri bağlantısı ve Fiziksel katmanlar Ağ erişimi katmanına karşılık gelir]()
Birleşen katmanlarda iş ortadan kalkmaz; aynı katman içinde yürür.
Dört katman mı, beş katman mı?
| Uygulama |
Uygulama |
| Taşıma |
Taşıma |
| İnternet |
Ağ |
| Ağ erişimi |
Veri bağlantısı + Fiziksel |
Aynı görevler, kaç parçaya bölünerek anlatıldığı farklı.
Uygulama katmanı: üç sorumluluk, tek katman
| Uygulama |
Hangi mesajlarla konuşuyoruz? |
Uygulama protokolü (HTTP, DNS, SMTP) |
| Sunum |
Veri hangi biçimde temsil ediliyor? |
Uygulama protokolü veya uygulama yazılımı |
| Oturum |
Süren etkileşim nasıl düzenleniyor? |
Uygulama protokolü veya uygulama yazılımı |
Üç ayrı kavram: model, protokol, küme
| Model |
Görevleri ve aralarındaki ilişkiyi |
OSI, TCP/IP katmanları |
| Protokol |
Bir iletişimin mesaj biçimini ve davranış kuralını |
IP, TCP, HTTP |
| Protokol kümesi |
Birlikte çalışan protokoller ailesini |
TCP/IP ailesi |
“TCP/IP” adı hem aileyi hem dört katmanlı yapıyı anlatır.
TCP/IP: bir protokol ailesi
Neden “TCP/IP” adı?
![Aygaz tüp gazı, Sana margarini gündelik dilde anlatır; TCP/IP adı da bütün protokol ailesini anlatır]()
- Ad, ailenin iki merkezi protokolünden gelir; kapsamı çok daha geniştir.
- TCP/IP, Web’den önce vardı.
Hangi protokol hangi işi yapıyor?
| Uygulama |
HTTP/HTTPS, DNS, DHCP |
Web, ad çözümleme, ağ ayarı |
N4 |
| Uygulama |
FTP, SMTP/POP3/IMAP |
Dosya, e-posta |
N4 |
| Uygulama |
SSH, SNMP |
Uzaktan erişim, yönetim |
N4 |
| Taşıma |
TCP, UDP |
Uygulamaya ulaşma, teslim hizmetleri |
N3 |
| İnternet |
IP |
Paketi kaynaktan hedefe iletme |
bu not |
| İnternet |
ICMP |
Kontrol ve hata bildirimi |
N2 |
| Ağ erişimi |
Ethernet, ARP |
Yerel çerçeve iletimi, IP→MAC |
Ethernet önceki konu; ARP N2 |
Kum saati: ortada tek IP hizmeti
Aynı veri, dört katman
| Uygulama |
Uygulama verisi |
Mesajın anlamı (ör. HTTP isteği) |
| Taşıma |
Segment |
Hangi uygulama iletişimine ait olduğu |
| İnternet |
Paket |
Kaynak ve hedef IP adresi |
| Ağ erişimi |
Çerçeve (frame) → bit |
Yerel teslim (MAC) ve fiziksel aktarım |
Paket hedefini nereden bilecek?
![PC-A'dan çıkan paket PC-B, PC-C, PC-D ve diğer cihazlardan hangisine gideceğini bilmek zorundadır]()
Başka bir cihaza gönderilecek paket, hangi hedefe gideceğini nasıl bilir?
- Bütün cihazların aynı yorumladığı ortak adresleme
- Hedef adres paketin üzerinde taşınır
- Adres, bağlantı teknolojisinden bağımsız olmalı
Katmanın merkezi: IP paketi
Taşıma başlığıyla sarılmış veriye IP kendi başlığını ekler: paket.
![IP paketinde kaynak IP 192.168.10.10, hedef IP 192.168.10.20]()
IP adresi, paketin ağ düzeyindeki uçlarını belirtir.
IP adresi ile MAC adresi: iki ayrı iş
| Neyi adresler? |
Yerel bağlantıdaki arayüzü |
Paketin uçtan uca kaynağını ve hedefini |
| Nerede yazılı? |
Ethernet çerçevesi |
IP paketi |
| Ne için? |
Çerçevenin yerel teslimi |
Paketin hedefini belirtmek |
| Kim kullanır? |
Ağ arayüzü ve switch |
Kullanıcı ve uygulama (ping, yazıcı ekleme) |
Yönlendirmede (adres çevirisi yoksa):
- IP adresleri korunur
- Paket her bağlantıda yeni bir çerçeveyle taşınır
Hedef IP kimi seçer?
![Hedef IP 192.168.10.20, B bilgisayarının ağ arayüzünü seçer; tarayıcı, dosya aktarımı ve müzik uygulamasından hangisine gideceği belli değildir]()
IP, hangi arayüze gideceğini söyler; hangi uygulamaya gideceğini söylemez.
Alıcı paketi nasıl açıyor?
![Alıcıda Ethernet türü, IPv4 Protocol değeri ve TCP portu sırayla bir sonraki işlemi seçtirir]()
Her başlık, bir sonraki işlemi seçtirir. Üç alan, üç ayrı iş:
- Ethernet türü
- IPv4 Protocol değeri
- Taşıma portu
IPv4 Protocol değerleri
ICMP örneğinde IP, içeriği doğrudan ICMP’ye verir; arada TCP veya UDP bulunmaz.
Bağlantısız: önce konuşma kurmak yok
![IP paketi 1, 2 ve 3 önceden konuşma kurulmadan ayrı birimler olarak gönderilir]()
- IP göndermeden önce “hazır mısın?” demez
- Uçtan uca bağlantı durumu kurmaz
- Her paket IP açısından ayrı bir birimdir
En iyi çaba: IP neyi garanti etmez?
IP tek başına şunları garanti etmez:
- Her paketin hedefe ulaşmasını
- Paketlerin gönderildikleri sırada gelmesini
- Bir paketin yalnız bir kez gelmesini
- Belirli bir sürede teslim edilmesini
Aynı IP, iki farklı ihtiyaç
| Dosya aktarımı |
Tek bayt kaybı dosyayı bozar |
Kaybı fark edip tamamlayan bir mekanizma |
| Görüntülü görüşme |
Yarım saniye önceki ses parçası artık işe yaramaz |
Beklemek yerine devam etmek |
Hangi garantinin isteneceği, IP adresinden değil uygulamanın gereksiniminden gelir.
Sırada: çerçevenin hedef adresi
- Pakette hedef IP yazılı
- Aynı yerel ağdaysa çerçevenin hedef MAC adresi de gerekir