Uygulamaya ulaşmak: Portlar, TCP ve UDP

BLP 1003 — Bilgisayar Ağları · 6. Hafta · N3

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-10-16

Ping cevap verdi; peki hangi uygulama alacak?

Aynı bilgisayarda:
Tarayıcı     Dosya aktarımı     Ses uygulaması
       ↖          ↑          ↗
          Gelen ağ verisi

IP adresi bilgisayara ulaştırır. Uygulamayı kim seçecek?

Bina ve daire: IP adresi ve port

IP adresi binayı, port numarası daireyi gösterir.

  • Port: 16 bitlik alan, 0–65535
  • Soket: uygulamanın taşıma hizmetine eriştiği arayüz
  • İletişim ucu: IP adresi + port, örneğin 192.168.10.20:80

Port, uygulamanın sabit kimliği mi?

  • Bir program birden fazla soket açabilir.
  • Bir uygulama aynı anda birden fazla bağlantı kurabilir.
  • TCP 80 ile UDP 80 ayrı kullanımlardır.
  • Yaygın portlar (80, 443) gelenektir; sunucu başka portta da çalışabilir.

İstek ve yanıtta portlar

İstek: 192.168.10.10:52000 → 192.168.10.20:80
Yanıt: 192.168.10.20:80    → 192.168.10.10:52000
  • Sunucu portu (80): hizmetin tipik portu; istemci önceden bilir.
  • İstemci portu (52000): sistemin o bağlantı için seçtiği geçici değer.
  • Yanıtta uçlar yer değiştirir.

Aynı sunucu portu, iki istemci

İki farklı istemcinin 52000 portundan aynı sunucunun 80 portuna kurduğu ayrı TCP bağlantıları; yanıtta kaynak ve hedef IP–port çiftlerinin yer değiştirmesi

TCP ve UDP: aynı iş, farklı hizmet

İkisi de IP’nin getirdiği veriyi port aracılığıyla uygulamaya teslim eder.

Özellik TCP UDP
Bağlantı kurma Var (el sıkışma) Yok
Veri birimi Bayt akışı Datagram (mesaj sınırı korunur)
Kayıp giderme, yeniden gönderim Var Yok (uygulama yapabilir)
Sıralı teslim Var Yok
Akış ve yoğunluk denetimi Var Yok
Başlık yükü Daha büyük 8 bayt

Bayt akışı ve mesaj sınırı

MER ve HABA gönderimleri TCP alıcısında bir veya farklı sınırlarda birden fazla okumayla alınabilir; UDP teslim edilen datagramların mesaj sınırlarını korur

Üç yollu el sıkışma

İstemci                          Sunucu
   ── SYN, Seq=100 ───────────────>
   <─ SYN+ACK, Seq=200, Ack=101 ───
   ── ACK, Seq=101, Ack=201 ──────>
  • SYN, sıra uzayında bir konum tüketir: 100 → beklenen 101.
  • Son ACK veri taşımaz; ek konum tüketmez.

Sıra numarası bayt sayar

Bağımsız bir kurulmuş bağlantı (100/200 örneğinin devamı değil):

Seq=1000, veri uzunluğu = 100 bayt
Taşınan baytlar:        1000–1099
Beklenen sonraki bayt:  1100
Alıcının onayı:         Ack=1100

Ack=1100: “1099 dahil bütün baytları sırayla aldım, şimdi 1100’ü bekliyorum.”

Bir bölge kaybolunca

1100–1199 aralığı eksikken 1200–1299 tamponda olsa da ACK 1100 kalır; eksik aralık yeniden alındığında kesintisiz akış tamamlanır ve ACK 1300 olur

Alıcı yavaşsa, ağ doluysa

Akış denetiminde alıcı tamponu, yoğunluk denetiminde ağ yolundaki kuyruk darboğazdır; gönderim farklı kaynakların kapasitesine göre sınırlanır

UDP: dört alanlı başlık

┌───────────┬──────────┬─────────┬──────────┐
│Kaynak port│Hedef port│ Uzunluk │ Checksum │  + Uygulama verisi
└───────────┴──────────┴─────────┴──────────┘
   2 bayt      2 bayt    2 bayt     2 bayt    = 8 bayt
  • Uzunluk = başlık + veri: 20 bayt veri → 28
  • Checksum bozulmayı saptamak içindir; onay mesajı değildir

UDP üzerinde güvenilirlik kurulabilir

  • UDP ile istek gönderip yanıt alınabilir; tek yönlü değildir.
  • Uygulama zaman aşımıyla yeniden deneyebilir, kendi sıralamasını yazabilir.
  • HTTP/3, UDP üzerinde QUIC kullanır
  • Güvenilirlik mekanizmaları QUIC’e aittir
  • Yoğunluğu önemsemek TCP’de hazır gelir; UDP’de uygulamanın işi.

Hangi uygulama ne bekliyor?

İhtiyaç Düşünülecek
Dosyanın bütün baytları gerekli Kayıp giderme, sıralı teslim → TCP doğal bir tercih
Görüntülü görüşmede geç kalan ses işe yaramaz Gecikme ile kayıp arasında tercih; eksiklik bazen kabul edilir
Kısa ad sorgusu; yanıt gelmezse tekrar sorulur Küçük mesaj, uygulama düzeyinde zaman aşımı → UDP uygun olabilir

Tek ölçüt (“hız” ya da “güven”) yetmez. Birlikte tartılanlar:

  • Kayıp toleransı
  • Sıra gereksinimi
  • Gecikme beklentisi

Küçük bir aktarımı yorumlamak

Seq=4000, 60 bayt    → baytlar 4000–4059
Seq=4060, 40 bayt    → baytlar 4060–4099

Ayrı ayrı onay: Ack=4060, sonra Ack=4100
Birlikte onay:  doğrudan Ack=4100    (son onaylanan bayt: 4099)

Bu sayılar tek yöndeki bayt akışının konumunu izler; mesaj ya da dosya sayısını değil.

Mesaj uygulamaya ulaştı; ne anlama geliyor?

Taşıma hizmeti baytları doğru uygulamaya getirdi.

  • Web sunucusu bu baytları nasıl yorumlayacak?
  • Hangi sayfa isteniyor?
  • Yanıt nasıl biçimlenecek?