Kablosuz ağa nasıl bağlanırız ve bağlantıyı nasıl güvenli hâle getiririz?
BLP 1003 — Bilgisayar Ağları · 11. hafta, 11.2
Öğr. Gör. Oktay Cesur
2026-11-09
Parola kabul edildi, sayfa açılmıyor
Telefonda üniversitenin ağ adını seçtiniz. Parola kabul edildi; Wi-Fi simgesi göründü. Ama web sayfası açılmıyor.
Bağlı görünmek ile internete erişmek aynı şey mi?
Üç ayrı iş var: WLAN’a katılmak, IP yapılandırmasını almak, hizmete erişmek. Her biri ayrı bir yerde başarısız olabilir.
WLAN’ın parçaları
WLAN mimarisi: istemciler, aynı SSID’yi yayımlayan iki AP ve farklı BSSID’leri, switch, router ve internet
İstemci: kablosuz arayüzü olan cihaz
AP: radyo bağlantısını kablolu dağıtım ağına bağlayan cihaz
Dağıtım ağı: AP’nin arkasındaki kablolu yerel ağ
AP, kablosuz çerçeveyi çözüp kablolu ağa aktaran katman-2 cihazıdır. DHCP, ağ geçidi ve yönlendirme görevleri AP’ye varsayılmaz; ağın tasarımına göre router’da, ayrı bir sunucuda ya da ev tipi bir cihazda aynı kutuda bulunur. “AP çalışıyor ama IP alamıyorum” durumunda sorun DHCP’ye giden yolda aranır.
SSID ve BSSID
Ne tanımlar
Örnek (temsili)
SSID
Ağın adı; kullanıcının seçtiği
Kampus-Lab
BSSID
Belirli bir temel hizmet kümesinin tanımlayıcısı (MAC biçiminde)
AA:BB:CC:00:00:01
Aynı SSID birden çok AP’de yayımlanabilir; BSSID hangisine bağlandığınızı gösterir.
BSS (temel hizmet kümesi): Bir AP radyosu ile ona bağlı istemcilerden oluşan hizmet birimi. BSSID bu birimin tanımlayıcısıdır ve altyapı ağlarında çoğunlukla AP radyosunun MAC adresidir.
Katılımın aşamaları ve her aşamanın hatası
Aşama
Ne olur
Hata belirtisi
1. Keşif
İstemci AP’lerin periyodik duyurularını (beacon) dinler ya da ağ arayan istek (probe) gönderir
SSID listede yok
2. AP seçimi
Aynı SSID’li AP’lerden biri seçilir
Zayıf AP’ye yapışıp kalmak
3. 802.11 kimlik doğrulama ve ilişkilendirme
İstemci AP ile WLAN ilişkisini kurar
İlişki kurulamaz
4. Anahtar işlemleri (güvenlik yöntemine göre)
Veri çerçeveleri için oturum anahtarları kurulur
Anahtar tamamlanmaz
5. IP yapılandırması
Çoğunlukla DHCP ile IP, maske, ağ geçidi, DNS
Bu ağda geçerli IP yok (0.0.0.0 ya da 169.254.x.x)
6. Hizmet erişimi
Ad çözülür; yerel ve uzak hedeflere iletişim kurulur
Ağ geçidi erişilir, ad veya hizmet açılmaz
169.254.x.x, DHCP yanıtı gelmediğinde işletim sisteminin kendiliğinden ürettiği yerel (link-local) adrestir; ağ geçidine çıkamaz, yani bu WLAN’da geçerli bir kira değildir.
ve 4. aşamanın içeriği seçilen güvenlik yöntemine göre değişir; tek bir evrensel sıra yoktur. Teşhis aşamaları sırayla eler: SSID listede mi, ilişki kuruldu mu, IP bu ağda geçerli mi, ağ geçidine ping gidiyor mu, ad çözülüyor mu, hizmet açılıyor mu?
Radyo herkesin anteninde: neden anahtar kurulur?
Havadaki çerçeveyi, aynı kanalda onu alacak biçimde dinleyen bir alıcı alabilir. Veri çerçevesini şifrelemek gerekir. Sıradan bir cihazın arabirim yakalaması komşuların tek adresli çerçevelerini göstermez; başkasının 802.11 çerçevelerini görmek için monitor mode, uygun donanım ve sürücü gerekir.
Parolayla doğrudan şifrelemek: ortak parolayı bilen herkes, öteki istemcilerin kendilerine özel çerçevelerini de çözer.
Parolayı ham madde olarak kullanmak: her istemci–AP oturumu için, bağlantı sırasında üretilen rastgele değerlerle ayrı oturum anahtarı türetilir. Parolayı bilmek tek başına başka bir oturumun anahtarını vermez; o oturumun el sıkışma mesajları da gerekir.
Bağlantı anahtarı, parolanın kendisi değil, o oturum için üretilmiş bir sonuçtur.
WPA2-Personal’ın sınırı: Ortak parolayı bilen ve bir istemcinin anahtar kurma (el sıkışma) mesajlarını yakalayan kişi, o oturumun anahtarını da türetebilir. Yakalanan el sıkışma üzerinde parola çevrimdışı denenerek tahmin edilebilir; zayıf parola bu yüzden risklidir. WPA3-Personal’ın parola temelli yöntemi bu iki sınırı hedefler.
Üç yapılandırma: açık, WPA2-Personal, WPA3-Personal
Yapılandırma
Bağlantı şifrelemesi
Anahtar kurma
Klasik açık WLAN
Yok
Yok
WPA2-Personal
Var (AES-CCMP)
Ortak parola + her oturumda rastgele değerler
WPA3-Personal
Var
SAE: parola temelli, çevrimdışı tahmine ve sonradan çözmeye karşı daha dirençli
AES-CCMP, veri çerçevelerini şifreleyen ve değiştirilmediklerini denetleyen şifreleme yöntemidir.
Cihazın ve AP’nin seçilen modu birlikte desteklemesi gerekir.
SAE, WPA3-Personal’ın parola temelli anahtar kurma yöntemidir. Parola, yakalanıp çevrimdışı denenebilecek doğrudan bir kanıt üretmez; her tahmin için AP ile etkileşim gerekir. Oturum anahtarı her doğrulamada farklı bir ortak sırdan türer; parola sonradan öğrenilse bile yakalanmış eski oturumun trafiği yalnız paroladan çözülemez. Bu, WPA2-Personal’da gördüğümüz iki sınırın karşılığıdır. Parola ya da cihazın her saldırıya karşı güvenli olduğu anlamına gelmez; karma modda WPA2 ile bağlanan istemcinin oturumu WPA2’nin sınırlarını taşır.
“Authentication” adı neyi yapar?
802.11’in kendi adlandırmasında bağlantı sırasında authentication (kimlik doğrulama) ve association (ilişkilendirme) çerçeveleri vardır.
WPA2-Personal: parolanın bilinmesi, ilişkilendirmeden sonraki anahtar kurma adımında ortaya çıkar. Ondan önceki authentication çerçevesi parolayı sınamaz.
WPA3-Personal: parola kanıtı authentication çerçevesinde, ilişkilendirmeden önce kurulur. Veri çerçevelerini koruyan oturum anahtarı, ilişkilendirmeden sonraki anahtar kurmada tamamlanır.
Açık ağ: authentication çerçevesi biçimseldir; parola ya da anahtar kurma yoktur, veri çerçeveleri korumasızdır.
802.1X (kurumsal ağlardaki kullanıcı bazlı erişim kontrolü): açık authentication ve ilişkilendirmeden sonra EAP (kimlik bilgisini taşıyan çerçeve protokolü) ile kimlik doğrulama yapılır; oturum anahtarı bu doğrulamadan türetilir.
Ortak parola kurumlarda neden yetmez?
Üniversitede 3000 öğrenci tek bir WLAN parolasını biliyor. Biri mezun oluyor.
Onun erişimini kapatmak için parola herkes için değişmeli.
Parolayı bilen herkes aynı ağ adıyla kendi AP’sini de kurabilir.
Kullanıcı bazlı kimlik doğrulama: Her kullanıcı kendi hesabıyla girer; biri çıkarsa yalnız onun hesabı kapatılır.
Erişim kontrolü: Kimin hangi kaynağa hangi koşulda erişebileceğine karar vermek ve bunu uygulamaktır. Kimlik doğrulama “kimsin?” sorusunu, erişim kararı “neye erişebilirsin?” sorusunu cevaplar; ortak parola ikincisi için ayrım yapmaz.
802.1X: üç rol
802.1X, bir istemcinin kimliği doğrulanana kadar ağa veri erişimini kapalı tutan erişim kontrol çerçevesidir; erişim kontrolünün kapıdaki kısmıdır.
802.1X üç rol: istemci, AP veya switch portu, kimlik doğrulama sunucusu; EAPOL ve RADIUS yolları ve kapının durumu
İstemci (supplicant) kimliğini, hesap ya da sertifika olarak EAP iletileriyle sunar. İstemci ile AP arasında bu iletiler EAPOL çerçevelerinde taşınır (EAPOL: EAP iletilerini istemci ile AP veya switch portu arasında taşıyan çerçeve biçimi).
AP veya switch portu (authenticator) kararı vermez; doğrulama bitene kadar yalnız doğrulama iletilerini geçirir, kullanıcı verisini geçirmez. İletileri sunucuya RADIUS içinde taşır (RADIUS: AP ile kimlik doğrulama sunucusu arasında EAP iletilerini ve kabul/ret kararını taşıyan ağ protokolü).
Kimlik doğrulama sunucusu (çoğunlukla RADIUS) hesabı ya da sertifikayı doğrular ve kabul veya ret kararını verir.
Kabul edilirse AP kapıyı açar. Oturum anahtarı ortak paroladan değil, bu doğrulamadan türetilir.
Doğru yapılandırılmış istemci, sunucunun sertifikasını da kontrol eder; kurum sunucusu gibi görünen sahte düzenek bu denetimi geçemez.
Altı aşamalı katılım ve her aşamanın hata belirtisi; açık ağ, WPA2-Personal, WPA3-Personal ve 802.1X için 3. ve 4. aşama sırası
Aynı ad, farklı güven: sahte erişim noktası
Sahte AP (evil twin): Meşru ağın adını yayımlayarak kullanıcıları kendine bağlamaya çalışan AP.
Ağ türü
Sahte AP’yi kim kurabilir?
Kullanıcıyı ne korur?
Açık
Herkes
Katılım koruması yok; ad aynıysa bağlanılır
WPA2/WPA3-Personal
Parolayı bilen herkes
Parolayı bilmeyen sahte AP bağlantı anahtarını kuramaz
802.1X
Herkes aynı SSID’yi yayımlayabilir
Sunucu sertifikasını doğrulayan istemci; güvenilir sertifika yoksa bağlantı tamamlanmaz
Parolanın herkesçe bilindiği ağlarda saldırgan da parolayı biliyordur ve sahte AP aynı parolayla çalışabilir. Kullanıcıya dönük savunmalar: kurumun verdiği bağlantı profilini kullanmak, sertifika uyarılarında durmak ve hassas hizmetlerde uygulama düzeyindeki güvenli bağlantıyı (TLS) doğrulamak.
Meşru AP ile aynı SSID’yi yayımlayan sahte AP; açık ağ, parolalı ağ ve 802.1X için savunma farkı
Misafir ağı ve istemci izolasyonu
Misafir WLAN’ı ayrı bir SSID’dir; misafirlerin hangi ağlara erişeceğini ağ politikası belirler.
İstemci izolasyonu: AP, aynı AP’ye bağlı kablosuz istemcilerin birbirine doğrudan trafik göndermesini engelleyebilir. Başka bir AP’ye bağlı istemciyi ya da kurum içi sunucuya giden trafiği durdurmaz.
Kurum kaynaklarına erişim kararı dağıtım ağında ve router üzerinde, erişim politikası kurallarıyla uygulanır: hangi kaynaktan hangi hedefe hangi trafiğin geçebileceği orada yazılır. Misafir SSID’si ve istemci izolasyonu bu kuralların yerine geçmez.
Bir mesajın yolu ve üç koruma
Bir mesajın yolunda üç koruma: WPA2/WPA3 telefon–AP, TLS telefon–hizmetin TLS ucu, E2EE gönderici–alıcı uygulama
Durum
WPA2/WPA3 (radyo)
TLS (hizmete)
E2EE
Parolalı Wi-Fi + HTTP
var
yok
yok
Parolalı Wi-Fi + HTTPS
var
var
yok
Klasik şifresiz açık Wi-Fi + HTTPS
yok
var
yok
Parolalı Wi-Fi + E2EE mesajlaşma
var
E2EE’den ayrı düşünülür
tasarım doğruysa var
WPA2/WPA3 telefon ile AP arasındaki radyo çerçevelerini korur; AP çerçeveyi çözer, kablolu tarafa çıkan pakette bu koruma yoktur. TLS (HTTPS’in güvenliği) istemci ile bağlandığı hizmetin TLS ucu arasında kurulur; bu uç bazen bir içerik dağıtım ya da yük dengeleme düzeneğidir. Uçtan uca şifreleme (E2EE), mesaj içeriğini gönderici ile alıcı uygulama arasında korumayı hedefler; aradaki hizmetin içeriği okuyamaması amaçlanır ve bu, uygulamanın tasarım belgelerinden doğrulanır. Hizmete giden kanal birçok uygulamada ayrıca şifrelenir; bu E2EE’nin kendisi değildir. Ağ yakalamasında okunabilir mesaj görünmemesi tek başına E2EE kanıtı değildir; TLS de aynı görünümü verir.
Kendinizi sınayın: hangi koruma devrede?
Evde WPA3-Personal ağında HTTPS ile bir siteyi açıyorsunuz. AP ile router arasındaki kablo dinleniyor. Ne görülür?
Kafede şifresiz açık Wi-Fi’de HTTP ile bir sayfa açıyorsunuz. Yanınızdaki kişi radyoyu uygun donanımla dinliyor. Ne görür?
Parolalı Wi-Fi’de bir mesajlaşma uygulaması mesajı yalnız TLS ile hizmete taşıyor ve E2EE kullanmıyor. Hizmet sağlayıcısı içeriği okuyabilir mi?
Her senaryo için tabloyu kendiniz doldurun:
Senaryo
(a) Radyo halkasında (telefon–AP) içerik okunabilir mi?
(b) AP’den sonraki kablolu yolda içerik okunabilir mi?
(c) Hizmette içerik okunabilir mi; hangi üstveri görünür kalır?