Anomaliler ve Fonksiyonel Bağımlılık

BLP 1005 — Veritabanı Yönetim Sistemleri

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-10-20

Bir meslek yüksekokulunun kayıt defteri

Öğrenci No Ad Soyad Telefon Ders Kodu Ders Adı Öğr. Üyesi No Öğr. Üyesi Bölüm Not
101 Ahmet Yılmaz 05554445566 BLP1005 Veritabanı Sistemleri 501 Dr. Can Aksoy Bilgisayar Programcılığı 85
101 Ahmet Yılmaz 05554445566 MAT1002 Matematik II 502 Doç. Elif Demir Temel Bilimler 70
102 Ayşe Kaya 05556667788 BLP1005 Veritabanı Sistemleri 501 Dr. Can Aksoy Bilgisayar Programcılığı 90
103 Mehmet Çelik 05558889900 BLP1005 Veritabanı Sistemleri 501 Dr. Can Aksoy Bilgisayar Programcılığı 65

Satırı (ogrenci_numarasi, ders_kodu) ayırt eder.

Bir öğrencinin telefonu değişirse

Ahmet’in telefonu değişti. Görevli ilk satırı güncelledi, ikincisini atladı.

ogrenci_numarasi ad_soyad telefon ders_kodu
101 Ahmet Yılmaz 05550001122 BLP1005
101 Ahmet Yılmaz 05554445566 MAT1002

Ahmet’in telefonu hangisi?

Güncelleme anomalisi: Tekrar eden bilginin bazı satırlarda değişip bazılarında değişmemesiyle tablonun kendisiyle çelişmesi.

Henüz öğrencisi olmayan bir ders

PRG1004 Görsel Programlama açıldı; dersi Dr. Can Aksoy yürütecek. Dönem yeni başladı, dersi seçen yok.

ogrenci_numarasi ders_kodu ders_adi ogretim_uyesi_no
(boş) PRG1004 Görsel Programlama 501

Bu satır deftere girer mi?

Ekleme anomalisi: Bir bilgiyi kaydedebilmek için başka bir bilginin bulunmasının zorunlu olması.

Bir kaydı silmek

Ahmet MAT1002 dersinden çekildi; ikinci satır silinecek. MAT1002’yi alan başka öğrenci yok.

Satırla birlikte hangi bilgiler de kaybolur?

MAT1002, Matematik II, 502, Doç. Elif Demir, Temel Bilimler

Silme anomalisi: Bir kaydı silmenin, onunla ilgisiz başka bir bilgiyi de kaybettirmesi.

Üç arızanın ortak yanı

  • Telefon öğrencinin bilgisi: numara belli olunca telefon belli.
  • Ders adı ve yürüten dersin bilgisi: ders kodu belli olunca bunlar belli.
  • Öğretim üyesinin adı ve bölümü öğretim üyesine bağlı.
  • Hiçbiri notu belirleyen öğrenci–ders çiftinin bilgisi değil.

Hepsi aynı satıra yazıldı: öğrenci bilgisi her ders satırında, ders bilgisi her öğrenci satırında yinelendi.

Bir değeri bilince diğerini söyleyebilir miyiz?

  • Öğrenci numarası 101 → ad ve soyad? Evet: Ahmet Yılmaz.
  • Ders kodu BLP1005 → ders adı? Evet: Veritabanı Sistemleri.
  • Öğrenci numarası 101 → ders kodu? Hayır: BLP1005 de olabilir, MAT1002 de.

Fonksiyonel bağımlılık: Her X değeri için tek bir Y değeri varsa Y, X’e bağımlıdır.

\[X \rightarrow Y\]

Ok “belirler” diye okunur.

Dört iş kuralı, dört bağımlılık

Dört iş kuralına ait fonksiyonel bağımlılıklar: ogrenci_numarasi ad_soyad ve telefonu; ders_kodu ders_adi ve ogretim_uyesi_no’yu; ogretim_uyesi_no ogretim_uyesi_adi ve ogretim_uyesi_bolumu’nu; (ogrenci_numarasi, ders_kodu) bileşik grubu ise basari_notu’nu belirler.

Satırlara bakarak bağımlılık bulunmaz

Üç öğrencinin telefonu farklı. telefon → ogrenci_numarasi yazabilir miyiz?

Ahmet’in kardeşi aynı okula kaydolursa aynı ev telefonunu verebilir. Bağımlılık çöker.

MAT1002 tabloda tek satırda geçiyor. ders_kodu → ders_adi bu satırdan kanıtlanamaz, ama “her dersin tek bir adı vardır” kuralı yeter.

Örnek satır ile iş kuralı aynı şey değil.

Bağımlılıklardan anahtarı bulmak

Grup Belirlediği Anahtar mı?
ogrenci_numarasi ad, telefon Hayır — ders ve notu belirlemez
ders_kodu ders adı, öğretim üyesi, adı, bölümü Hayır — öğrenci ve notu belirlemez
(ogrenci_numarasi, ders_kodu) dokuz sütunun hepsi Evet

Aday anahtar: Bütün öteki sütunları belirleyen ve küçültülemeyen sütun grubu.

Yapay numara bağımlılıkları değiştirmez

kayit_no ders_kodu ders_adi
1 BLP1005 Veritabanı Sistemleri
2 MAT1002 Matematik II
3 BLP1005 Veritabanı Sistemleri
4 BLP1005 Veritabanı Sistemleri

kayit_no her satırı ayırt eder. Ama ders_kodu → ders_adi olduğu gibi duruyor.

Anahtarı değiştirmek, hangi sütunun hangisini belirlediğini değiştirmez.

Karar soruları

  1. Bir okulda her öğrencinin tek bir sınıfı ve her sınıfın tek bir danışmanı var. Hangi iki bağımlılığı yazarız?
  2. “Tabloda iki satırda aynı e-posta yok, o zaman eposta → ogrenci_numarasi doğrudur” diyen birine ne dersiniz?
  3. ders_kodu neden tek başına kayit_defterinin aday anahtarı olamaz?

Bu nottan kalanlar

  • Tek tabloda tekrar eden bilgi üç anomali doğurur: güncelleme, ekleme, silme.
  • Hepsinin ortak kaynağı, bir bilginin başka bir bilgiye bağlı olduğu hâlde onunla aynı satıra yazılmasıdır.
  • X → Y: X’in her değeri için tek bir Y değeri vardır. Bağımlılığı iş kuralı kurar, satırlar yalnızca örnektir.
  • Aday anahtar bütün sütunları belirleyen, küçültülemeyen gruptur. Yapay numara bağımlılıkları değiştirmez.

Defteri her öğrenciye tek satır ayırarak başlatırsak ders ve notları nasıl saklarız?