E-R Modelinden İlişkisel Tablolara

BLP 1005 — Veritabanı Yönetim Sistemleri

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-10-20

Kutunun tablo karşılığı belli; çizgiyi nasıl saklarız?

Kavramsal model Tablo karşılığı
Varlık kutusu Tablo
Nitelik Sütun
PK işaretli nitelik Birincil anahtar

Peki çizgi?

Bağıntı (relation): İlişkisel modelde tablo.

İlişki (relationship): Varlıklar arasındaki bağ.

Dönüşümün görevi, bağın iş kurallarını tabloların yapısında korumaktır.

1:N: raf satırına yazmak yetmez, anahtarı çok tarafı taşır

oda_no (PK) raf_no (PK) konu
101 1 Tarih
101 2 Edebiyat
102 1 Bilim

K-103 ve K-104, (101, 2) rafında duruyor.

Tek hücreye iki kod, her kitap için yeni sütun veya aynı rafı iki satırda yazmak uygun mu?

Yabancı anahtar (foreign key, FK): Başka bir tablodaki satırın birincil anahtarını taşıyan sütun ya da sütun grubu.

demirbas_numarasi (PK) baslik yazar oda_no (FK) raf_no (FK)
K-101 Nutuk Mustafa Kemal Atatürk 101 1
K-102 Veritabanı Sistemleri Ramez Elmasri 102 1
K-103 Safahat Mehmet Akif Ersoy 101 2
K-104 Kürk Mantolu Madonna Sabahattin Ali 101 2

Bire çok ilişkide yabancı anahtar çok tarafındaki tabloya konur.

N:M bağını iki tablodan biri taşıyabilir mi?

Üyeye kitap numarası eklersek Ahmet’in ikinci kitabını nereye yazacağız?

Kitaba üye numarası eklersek bir sonraki ödünçte önceki üyeye ne olacak?

Bağlantı tablosu: İki tablonun birincil anahtarlarını yabancı anahtar olarak ve ilişkiye ait nitelikleri taşıyan tablo.

Ödünç alma olayı için ayrı tablo: odunc.

Ödünç tablosu iki yabancı anahtar taşır

uye tablosundaki uye_numarasi ve kitap tablosundaki demirbas_numarasi birincil anahtarlarının odunc tablosundaki yabancı anahtarlara bağlandığı iki adet bire-çok referans şeması

uye ||--o< odunc ve kitap ||--o< odunc: iki 1:N bağ.

Kural aynı: yabancı anahtarlar çok tarafına, yani odunca.

Ödünç satırını ne ayırt eder?

(uye_numarasi, demirbas_numarasi) yetmez: üye 201, K-101’i ekimde alıp kasımda yeniden alabilir.

Seçenek Anahtar Ne zaman uygun
Bileşik (uye_numarasi, demirbas_numarasi, alis_tarihi) Alış günü aynı üye–kitap çiftinin olaylarını ayırıyorsa
Yapay numara odunc_id Her olayı tek numarayla göstermek istenirse

Bu derste odunc_id ile ilerliyoruz.

Bire bir ilişkide yabancı anahtar nereye konur?

Üye ile kütüphane kartı: bir üyenin en çok bir kartı olur, bir kart en çok bir üyeye aittir.

kart_numarasi (PK) uye_numarasi (FK) duzenleme_tarihi
C-01 201 2026-09-14
C-02 202 2026-09-20

Her kartın bir üyesi zorunlu; her üyenin kartı isteğe bağlı.

Yabancı anahtar tek başına bire bir yapmaz

kart_numarasi (PK) uye_numarasi (FK) duzenleme_tarihi
C-01 201 2026-09-14
C-02 202 2026-09-20
C-03 201 2026-10-02

Üye 201’in artık iki kartı var.

Tekillik kuralı: Bir sütundaki her değerin tabloda en çok bir kez geçmesini isteyen kural.

uye_numarasi sütununa bu kural eklenirse C-03 satırı yazılamaz.

Tabloları örnek satırlarla okuyalım

odunc_id (PK) uye_numarasi (FK) demirbas_numarasi (FK) alis_tarihi iade_tarihi
1 201 K-101 2026-10-01 2026-10-15
2 201 K-102 2026-10-05 2026-10-12
3 202 K-101 2026-10-18 (boş)

uye: 201 Ahmet Yılmaz · 202 Ayşe Kaya.

Yabancı anahtar yanlış değer taşırsa: yetim kayıt

odunc tablosundaki 4 numaralı satırda yer alan 999 yabancı anahtar değerinin uye tablosunda karşılık bulamaması nedeniyle oluşan yetim kayıt

uye tablosunda 201 ve 202 var; 999 yok.

Bu satır kime ait?

Yetim kayıt (orphan record): Gösterdiği satırı bulunmayan kayıt.

Referans bütünlüğü (referential integrity): Bir yabancı anahtar sütunundaki her değer, hedef tablonun birincil anahtarında bulunmalıdır.

Boş değer hiçbir satırı göstermediği için yetim sayılmaz.

Kural iki yerde koruma sağlar

Ekleme ve güncelleme: Hedef tabloda olmayan bir değer yazılamaz.

Silme: Kendisini gösteren satırı olan bir satır silinemez.

Üye 201 oduncta 1 ve 2 numaralı satırlarda. uye tablosundan silinirse bu iki satır yetim kalır.

Yetim kaydı bulun

uye: 201, 202 · kitap: K-101 … K-104

odunc_id uye_numarasi demirbas_numarasi alis_tarihi
1 201 K-101 2026-10-01
2 201 K-102 2026-10-05
3 202 K-101 2026-10-18
5 203 K-102 2026-10-19
6 202 K-150 2026-10-19

Hangi satırlar yetim?

5 (üye 203 yok) ve 6 (kitap K-150 yok).

Üç dönüşüm kuralı

Modeldeki ilişki Tablodaki karşılığı Korunacak ek koşul
raf–kitap, 1:N kitap içinde (oda_no, raf_no) yabancı anahtarı İki sütun birlikte aynı rafı gösterir; raf bağı isteğe bağlıdır.
üye–kitap, N:M odunc içinde üye ve kitap yabancı anahtarları Her olayın kendi anahtarı, alış ve iade tarihi vardır.
üye–kart, 1:1 kutuphane_karti içinde uye_numarasi yabancı anahtarı Üye numarası boş kalmaz ve kartlar arasında tekrarlanmaz.

Karar soruları

  1. kitap tablosuna oda_no ve raf_no yerine yalnız raf_no koyarsak ne bozulur?
  2. odunc tablosuna üyenin adını ve telefonunu da yazsak, Ahmet’in telefonu değişince ne yapmamız gerekir?
  3. Kartlar için uye_numarasi sütununa tekillik kuralını koymazsak hangi iş kuralı bozulur?

Bu nottan kalanlar

  • Kutu tablo, nitelik sütun; çizgi ise yabancı anahtar sütunuyla saklanır.
  • 1:N: yabancı anahtar çok tarafına. N:M: üçüncü bir bağlantı tablosu. 1:1: zorunlu tarafa ve tekillik kuralıyla.
  • Referans bütünlüğü: her yabancı anahtar değerinin hedefte karşılığı olmalı; yoksa yetim kayıt doğar.

Tek tabloda her bilgiyi tutsaydık ne olurdu?