İlişkileri Belirlemek ve E-R Diyagramını Çizmek

BLP 1005 — Veritabanı Yönetim Sistemleri

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-10-20

Ödünç tarihleri kime ait?

“Ahmet Yılmaz, K-101 numaralı Nutuk’u 1 Ekim’de aldı, 15 Ekim’de getirdi.”

Bu iki tarihi üyenin bilgisi mi sayacağız, kitabın mı?

İlişki (relationship): İki varlık arasındaki anlamlı bağ.

İlişkiye bir fiille ad veririz:

  • Üye kitap ödünç alır.
  • Raf kitap barındırır.
  • Üye kütüphane kartına sahiptir.

En çok sorusunu iki yönde sormalıyız

Kardinalite (cardinality): Bir varlığın ilişkide öbür varlıktan en çok kaç tanesiyle eşleşebildiği.

İlişki Birinci yön Ters yön Tür
Üye–kitap Üye zaman içinde çok kitap alır. Kitap zaman içinde çok üyeye verilir. N:M
Raf–kitap Raf çok kitap barındırır. Kitap aynı anda en çok bir raftadır. 1:N
Üye–kart Üyenin en çok bir kartı olur. Kart en çok bir üyeye aittir. 1:1

En çok bir olması, mutlaka bir olması mı demek?

Katılım (participation): Bir varlığın ilişkide en az kaç eşleşmesi olması gerektiği.

0: İsteğe bağlı katılım · 1: Zorunlu katılım.

Kitap hakkındaki kural Soru Sınır
En fazla bir rafta durur. En çok kaç raf? 1
Yeni gelen kitabın rafı olmayabilir. En az kaç raf? 0

Bir kitap için raf sayısı: 0–1.

Her ilişkiyi dört sınırla okuyalım

Bir varlıktan bakış Karşı tarafta en az En çok
Üye → kitap (ödünç geçmişi) 0 N
Kitap → üye (ödünç geçmişi) 0 N
Raf → kitap 0 N
Kitap → raf 0 1
Üye → kart 0 1
Kart → üye 1 1

Kutular, çizgiler ve dört sembol

Crow’s Foot (karga ayağı): Varlıkları kutuyla, ilişkileri çizgiyle, kardinalite ve katılımı çizgi uçlarındaki sembollerle gösteren çizim biçimi.

+--------------------------+
| uye                      |
+--------------------------+
| uye_numarasi        PK   |
| ad_soyad                 |
| telefon                  |
+--------------------------+
Sağdaki kutunun ucunda Soldaki kutunun ucunda Okunuş En az En çok
\|\| \|\| Tam bir 1 1
o\| \|o Sıfır ya da bir 0 1
\|< >\| Bir ya da çok 1 N
o< >o Sıfır ya da çok 0 N

Dik çizgi bir, daire sıfır, çatal çok demektir.

Bir kutudan başlayıp karşı uçtaki sınırı oku

uye ||--o| kutuphane_karti

Bir üyeye karşılık kaç kart, bir karta karşılık kaç üye vardır?

Üye ve kütüphane kartı varlıkları arasındaki ilişkinin iki yönde okunması: Üyeden başlandığında kart ucundaki sıfır veya bir (o|) sınırı, karttan başlandığında üye ucundaki tam bir (||) sınırı izlenir.

Ödünç olayının tarihlerini kendi kutusuna koyalım

uye >o--o< kitap

Alış ve iade tarihlerini bu çizgiye nasıl yerleştireceğiz?

Bağlantı varlığı: Çoka çok ilişkinin kendi niteliklerini taşıyan ve ilişkinin yerine konan varlık.

odunc: odunc_id (PK), alis_tarihi, iade_tarihi

Bağlantı varlığıyla çizgiyi okumak

uye ||--o< odunc >o--|| kitap
  • Üye → ödünç: o< — sıfır ya da çok ödünç kaydı.
  • Ödünç → üye: || — tam bir üye.
  • Kitap tarafı aynı.

Çoka çok ilişki iki 1:N ilişkiye ayrıldı.

Raf–kitap çizimini siz çizin

Bir raf boş olabilir veya çok kitap barındırabilir. Kitabın henüz rafı olmayabilir; en çok bir rafı vardır.

raf: oda_no, raf_no, konu · kitap: demirbas_numarasi, baslik, yazar.

Kutuları, anahtarları ve çizgiyi çizin.

raf:   oda_no (PK), raf_no (PK), konu
kitap: demirbas_numarasi (PK), baslik, yazar
raf |o--o< kitap

Kütüphane modelindeki bütün bağları okuyalım

Kütüphane kavramsal E-R diyagramı: Raf ile kitap (sıfır veya bir rafa sıfır veya çok kitap), kitap ile ödünç (tam bir kitaba sıfır veya çok ödünç), üye ile ödünç (tam bir üyeye sıfır veya çok ödünç) ve üye ile kütüphane kartı (tam bir üyeye sıfır veya bir kart) arasındaki ilişkiler ile varlıkların birincil anahtar ve nitelikleri.

Karar soruları

  1. Her üyenin kütüphane kartı olması zorunlu olsaydı uye ||--o| kutuphane_karti çizgisi nasıl değişirdi?
  2. uye >o--o< kitap çizgisini kitaptan başlayarak okuyun.
  3. Ödünç tarihini kitap kutusuna yazsaydık, Nutuk bir üyeden ötekine geçtiğinde ne olurdu?

Bu nottan kalanlar

  • İlişki iki varlık arasındaki bağdır; fiille adlandırılır.
  • Kardinalite en çok, katılım en az eşleşmeyi söyler; ikisi ayrı sorulardır.
  • Crow’s Foot’ta sembolü okurken bir kutudan başlayıp karşı uçtaki sembole bakılır.
  • Çoka çok bir ilişkinin kendi bilgileri varsa bağlantı varlığı kurulur: odunc.

Çizdiğimiz çizgiler tablolarda hangi sütunlara dönüşür?