Sütun ve Anahtar Kısıtları

BLP 1005 — Veritabanı Yönetim Sistemleri

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-10-20

Tablo kuralı kendisi bilirse

İlk kitap tablomuz yalnız ad ve tip biliyor. Oysa kütüphanenin kuralları var.

İş kuralı Kısıt Anlamı
Her üyenin adı soyadı kayıtlı olmalı NOT NULL Sütun boş bırakılamaz
İki üye aynı e-postayı kullanamaz UNIQUE Değerler birbirinden farklı olmalı
Kayıt tarihi, kaydın yapıldığı gün kendiliğinden yazılsın DEFAULT Değer verilmezse sunucunun yazacağı değer

Kısıt: Sütuna girebilecek değerleri sınırlayan kural.

Hücrede değer yoksa ne yazarız?

Üye kitabı bugün aldı. iade_tarihi sütununa ne yazacağız?

  • 0 → takvimde 0 diye bir gün yok.
  • '' (boş metin) → bir metin, tarih değil.
  • Hücreyi boş bırakıp “burada değer yok” demek.

NULL: Bir hücrede değer bulunmadığını gösteren özel işaret.

Sayısal 0, sıfır uzunluklu boş metin ve değerin bulunmadığını belirten NULL arasındaki mantıksal fark

Kısıtları komutta yazmak

CREATE DATABASE IF NOT EXISTS kutuphane_deneme;
USE kutuphane_deneme;
CREATE TABLE IF NOT EXISTS uye (
    uye_numarasi INT,
    ad_soyad VARCHAR(100) NOT NULL,
    eposta VARCHAR(100) UNIQUE,
    kayit_tarihi DATE DEFAULT (CURRENT_DATE)
);

Kısıt, sütunun adından ve tipinden sonra yazılır.

  • ad_soyad VARCHAR(100) NOT NULL → ad soyad vermeden üye eklenirse sunucu kabul etmez.
  • eposta VARCHAR(100) UNIQUE → aynı e-postayla ikinci üye reddedilir.
  • kayit_tarihi DATE DEFAULT (CURRENT_DATE) → tarih verilmezse sunucu bugünün tarihini yazar.

DEFAULT (CURRENT_DATE) biçimi MySQL 8.0.13 ve üzerini gerektirir.

Boş kalsın mı?

eposta sütununa NOT NULL yazmadık: üyelik için e-posta zorunlu olmayabilir. ad_soyad her üyede olmalı.

  • Her ödünç kaydı bir üyeye aittir → üyeyi gösteren sütun boş kalamaz: NOT NULL.
  • Yeni gelen kitabın henüz rafı olmayabilir → rafı gösteren sütun boş kalabilir.
  • iade_tarihi kitap henüz geri gelmediği için boştur → NOT NULL yazılmaz.

Satır kimliğini üye tablosuna yazmak

CREATE DATABASE IF NOT EXISTS kutuphane;
USE kutuphane;
CREATE TABLE IF NOT EXISTS uye (
    uye_numarasi INT AUTO_INCREMENT,
    ad_soyad VARCHAR(100) NOT NULL,
    eposta VARCHAR(100) UNIQUE,
    kayit_tarihi DATE DEFAULT (CURRENT_DATE),
    PRIMARY KEY (uye_numarasi)
);

Bu komut kutuphane veritabanında çalışır.

PRIMARY KEY: Bir sütunu (ya da sütun grubunu) birincil anahtar yapan kısıt. Değerler benzersiz olur, sütun boş bırakılamaz.

AUTO_INCREMENT: Sütuna değer verilmeden satır eklendiğinde sunucunun otomatik sayaçtan yeni bir sayı üretmesi.

Boş bırakılamayan sütuna ayrıca NOT NULL yazmayız: PRIMARY KEY bunu zaten kapsar.

Otomatik artmak anahtar yapar mı?

CREATE TABLE IF NOT EXISTS kitap (
    demirbas_numarasi VARCHAR(20),
    baslik VARCHAR(200) NOT NULL,
    yazar VARCHAR(100),
    PRIMARY KEY (demirbas_numarasi)
);

Bu tabloda AUTO_INCREMENT yok. Kod dışarıdan verilir: K-101.

Yine de demirbas_numarasi birincil anahtar mı?

Evet: PRIMARY KEY onu öyle tanımlıyor. Sütunu anahtar yapan benzersiz ve dolu olması, otomatik artması değil.

Bileşik anahtar

CREATE DATABASE IF NOT EXISTS kutuphane_deneme;
USE kutuphane_deneme;
CREATE TABLE IF NOT EXISTS odunc (
    uye_numarasi INT,
    demirbas_numarasi VARCHAR(20),
    alis_tarihi DATE,
    iade_tarihi DATE,
    PRIMARY KEY (
        uye_numarasi,
        demirbas_numarasi,
        alis_tarihi
    )
);

Aynı üye ve kitap çiftinin farklı günlerdeki ödünç alışları üzerinden üçlü anahtarın satırı tekilleştirmesi

Üç sütun birlikte tek anahtar; üçü de boş bırakılamaz.

Üçlü, ancak alış günü aynı üye–kitap çiftinin her olayını ayırıyorsa yeterli.

Denemeden sonra ana modele dönülür: USE kutuphane;

PRIMARY KEY ve UNIQUE

PRIMARY KEY UNIQUE
Bir tabloda kaç tane? En çok bir Birden çok sütunda olabilir
NULL kabul eder mi? Hayır Evet; NOT NULL ayrıca yazılmadıkça

eposta benzersiz ama boş kalabilir: her satırı bulmaya yetmez.

1:1 ilişkide yabancı anahtara koyduğumuz tekillik kuralı SQL’de UNIQUE olarak yazılır.

Karar soruları

  1. Ödünç tablosunda iade_tarihi sütununa NOT NULL yazarsak ne olur?
  2. eposta için UNIQUE yerine PRIMARY KEY yazsak ne kaybederiz?
  3. Telefon sütunu için UNIQUE koymak neden riskli?

Bu nottan kalanlar

  • Kısıt sütuna girebilecek değerleri sınırlar: NOT NULL, UNIQUE, DEFAULT.
  • NULL değerin olmadığını söyler; sıfır ya da boş metin değildir.
  • PRIMARY KEY benzersizlik ve doluluğu birlikte koyar; AUTO_INCREMENT yalnız değer üretir.
  • Tek sütun yetmezse bileşik anahtar: sütunlar birlikte yazılır.

Denemeden sonra ana modele dönülür: USE kutuphane;