Sütun ve Anahtar Kısıtları
BLP 1005 — Veritabanı Yönetim Sistemleri
2026-10-20
Tablo kuralı kendisi bilirse
İlk kitap tablomuz yalnız ad ve tip biliyor. Oysa kütüphanenin kuralları var.
| Her üyenin adı soyadı kayıtlı olmalı |
NOT NULL |
Sütun boş bırakılamaz |
| İki üye aynı e-postayı kullanamaz |
UNIQUE |
Değerler birbirinden farklı olmalı |
| Kayıt tarihi, kaydın yapıldığı gün kendiliğinden yazılsın |
DEFAULT |
Değer verilmezse sunucunun yazacağı değer |
Kısıt: Sütuna girebilecek değerleri sınırlayan kural.
Hücrede değer yoksa ne yazarız?
Üye kitabı bugün aldı. iade_tarihi sütununa ne yazacağız?
0 → takvimde 0 diye bir gün yok.
'' (boş metin) → bir metin, tarih değil.
- Hücreyi boş bırakıp “burada değer yok” demek.
NULL: Bir hücrede değer bulunmadığını gösteren özel işaret.
Kısıtları komutta yazmak
CREATE DATABASE IF NOT EXISTS kutuphane_deneme;
USE kutuphane_deneme;
CREATE TABLE IF NOT EXISTS uye (
uye_numarasi INT,
ad_soyad VARCHAR(100) NOT NULL,
eposta VARCHAR(100) UNIQUE,
kayit_tarihi DATE DEFAULT (CURRENT_DATE)
);
Kısıt, sütunun adından ve tipinden sonra yazılır.
ad_soyad VARCHAR(100) NOT NULL → ad soyad vermeden üye eklenirse sunucu kabul etmez.
eposta VARCHAR(100) UNIQUE → aynı e-postayla ikinci üye reddedilir.
kayit_tarihi DATE DEFAULT (CURRENT_DATE) → tarih verilmezse sunucu bugünün tarihini yazar.
DEFAULT (CURRENT_DATE) biçimi MySQL 8.0.13 ve üzerini gerektirir.
Boş kalsın mı?
eposta sütununa NOT NULL yazmadık: üyelik için e-posta zorunlu olmayabilir. ad_soyad her üyede olmalı.
- Her ödünç kaydı bir üyeye aittir → üyeyi gösteren sütun boş kalamaz:
NOT NULL.
- Yeni gelen kitabın henüz rafı olmayabilir → rafı gösteren sütun boş kalabilir.
iade_tarihi kitap henüz geri gelmediği için boştur → NOT NULL yazılmaz.
Satır kimliğini üye tablosuna yazmak
CREATE DATABASE IF NOT EXISTS kutuphane;
USE kutuphane;
CREATE TABLE IF NOT EXISTS uye (
uye_numarasi INT AUTO_INCREMENT,
ad_soyad VARCHAR(100) NOT NULL,
eposta VARCHAR(100) UNIQUE,
kayit_tarihi DATE DEFAULT (CURRENT_DATE),
PRIMARY KEY (uye_numarasi)
);
Bu komut kutuphane veritabanında çalışır.
PRIMARY KEY: Bir sütunu (ya da sütun grubunu) birincil anahtar yapan kısıt. Değerler benzersiz olur, sütun boş bırakılamaz.
AUTO_INCREMENT: Sütuna değer verilmeden satır eklendiğinde sunucunun otomatik sayaçtan yeni bir sayı üretmesi.
Boş bırakılamayan sütuna ayrıca NOT NULL yazmayız: PRIMARY KEY bunu zaten kapsar.
Otomatik artmak anahtar yapar mı?
CREATE TABLE IF NOT EXISTS kitap (
demirbas_numarasi VARCHAR(20),
baslik VARCHAR(200) NOT NULL,
yazar VARCHAR(100),
PRIMARY KEY (demirbas_numarasi)
);
Bu tabloda AUTO_INCREMENT yok. Kod dışarıdan verilir: K-101.
Yine de demirbas_numarasi birincil anahtar mı?
Evet: PRIMARY KEY onu öyle tanımlıyor. Sütunu anahtar yapan benzersiz ve dolu olması, otomatik artması değil.
Bileşik anahtar
CREATE DATABASE IF NOT EXISTS kutuphane_deneme;
USE kutuphane_deneme;
CREATE TABLE IF NOT EXISTS odunc (
uye_numarasi INT,
demirbas_numarasi VARCHAR(20),
alis_tarihi DATE,
iade_tarihi DATE,
PRIMARY KEY (
uye_numarasi,
demirbas_numarasi,
alis_tarihi
)
);
Üç sütun birlikte tek anahtar; üçü de boş bırakılamaz.
Üçlü, ancak alış günü aynı üye–kitap çiftinin her olayını ayırıyorsa yeterli.
Denemeden sonra ana modele dönülür: USE kutuphane;
PRIMARY KEY ve UNIQUE
| Bir tabloda kaç tane? |
En çok bir |
Birden çok sütunda olabilir |
NULL kabul eder mi? |
Hayır |
Evet; NOT NULL ayrıca yazılmadıkça |
eposta benzersiz ama boş kalabilir: her satırı bulmaya yetmez.
1:1 ilişkide yabancı anahtara koyduğumuz tekillik kuralı SQL’de UNIQUE olarak yazılır.
Karar soruları
- Ödünç tablosunda
iade_tarihi sütununa NOT NULL yazarsak ne olur?
eposta için UNIQUE yerine PRIMARY KEY yazsak ne kaybederiz?
- Telefon sütunu için
UNIQUE koymak neden riskli?
Bu nottan kalanlar
- Kısıt sütuna girebilecek değerleri sınırlar:
NOT NULL, UNIQUE, DEFAULT.
- NULL değerin olmadığını söyler; sıfır ya da boş metin değildir.
- PRIMARY KEY benzersizlik ve doluluğu birlikte koyar; AUTO_INCREMENT yalnız değer üretir.
- Tek sütun yetmezse bileşik anahtar: sütunlar birlikte yazılır.
Denemeden sonra ana modele dönülür: USE kutuphane;