Üçüncü Normal Form ve Kayıpsız Ayrıştırma

BLP 1005 — Veritabanı Yönetim Sistemleri

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-10-20

Ders tablosunda tekrar nerede?

ders_kodu ders_adi ogretim_uyesi_no ogretim_uyesi_adi ogretim_uyesi_bolumu
BLP1005 Veritabanı Sistemleri 501 Dr. Can Aksoy Bilgisayar Programcılığı
MAT1002 Matematik II 502 Doç. Elif Demir Temel Bilimler
PRG1004 Görsel Programlama 501 Dr. Can Aksoy Bilgisayar Programcılığı

Anahtar tek sütunlu: ders_kodu. Tablo 2NF’de. Yine de Dr. Can Aksoy iki satırda.

Bağımlılık bir zincir kuruyor

Geçişli bağımlılık: Bir anahtar dışı sütunun anahtara aracı bir anahtar dışı sütun üzerinden de bağlı olması.

Ders kodunun öğretim üyesi numarasını, numaranın da ad ve bölüm sütunlarını belirlediğini ve B-C tekrarını gösteren geçişli bağımlılık zinciri

  • Güncelleme: Aksoy’un bölümü değişirse BLP1005 ve PRG1004 satırlarının ikisi de değişmeli.
  • Ekleme: Henüz ders vermeyen 503 numaralı öğretim üyesi tabloya giremez; ders kodu boş bırakılamaz.
  • Silme: MAT1002 kapanıp satırı silinirse Doç. Elif Demir’in adı ve bölümü de gider.

Zinciri ayırmak

ogretim_uyesi — Anahtar: ogretim_uyesi_no

ogretim_uyesi_no ogretim_uyesi_adi ogretim_uyesi_bolumu
501 Dr. Can Aksoy Bilgisayar Programcılığı
502 Doç. Elif Demir Temel Bilimler

ders — Anahtar: ders_kodu · Yabancı anahtar: ogretim_uyesi_no

ders_kodu ders_adi ogretim_uyesi_no
BLP1005 Veritabanı Sistemleri 501
MAT1002 Matematik II 502
PRG1004 Görsel Programlama 501

Üçüncü normal form (3NF): 2NF’de olan ve anahtar dışı sütunlarında geçişli bağımlılık bulunmayan tablo. Her anahtar dışı sütun anahtara doğrudan bağlıdır.

Bu derste tek aday anahtarlı tablolarla çalışıyoruz.

Yabancı anahtar zincir demek değildir

ders tablosunda ogretim_uyesi_no hem anahtar dışı hem yabancı anahtar.

Aksoy hem Veritabanı Sistemleri’ni hem Görsel Programlama’yı yürütüyor: aynı numaranın karşısında iki ders adı var.

Yabancı anahtar iki tabloyu bağlar. Zincir ise bir tablonun içinde, anahtar dışı sütunların birbirini belirlemesidir.

Dört tablo ve üç yabancı anahtar

Kayıt tablosundan öğrenci ve ders tablolarına, ders tablosundan öğretim üyesi tablosuna uzanan üç yabancı anahtar bağlantısı

Her yabancı anahtarın karşılığının bulunması referans bütünlüğünü korur.

Dört tabloya karar verelim

Tablo Anahtar Anahtar dışı sütunlar Karar
ogrenci ogrenci_numarasi ad_soyad, telefon Ad ile telefon birbirini belirlemiyor.
ogretim_uyesi ogretim_uyesi_no adı, bölümü Ad ile bölüm birbirini belirlemiyor.
ders ders_kodu ders_adi, ogretim_uyesi_no Ders adı ile numara birbirini belirlemiyor.
kayit (ogrenci_numarasi, ders_kodu) basari_notu Tek sütun, anahtarın tamamına bağlı.

Sıra: anahtar nedir → bir parçasına bağlı var mı (2NF) → birbirini belirliyorlar mı (3NF).

Bir kayıt satırını geri kuralım

kayit: (101, BLP1005, 85)

  1. 101 → ogrenci’de ara → Ahmet Yılmaz, 05554445566
  2. BLP1005 → ders’te ara → Veritabanı Sistemleri, 501
  3. 501 → ogretim_uyesi’nde ara → Dr. Can Aksoy, Bilgisayar Programcılığı

101 | Ahmet Yılmaz | 05554445566 | BLP1005 | Veritabanı Sistemleri | 501 | Dr. Can Aksoy | Bilgisayar Programcılığı | 85

Başlangıç defterinin ilk satırının aynısı.

Dört kayıt satırının hepsi geri geliyor

ogrenci_numarasi ad_soyad ders_kodu ders_adi ogretim_uyesi_adi basari_notu
101 Ahmet Yılmaz BLP1005 Veritabanı Sistemleri Dr. Can Aksoy 85
101 Ahmet Yılmaz MAT1002 Matematik II Doç. Elif Demir 70
102 Ayşe Kaya BLP1005 Veritabanı Sistemleri Dr. Can Aksoy 90
103 Mehmet Çelik BLP1005 Veritabanı Sistemleri Dr. Can Aksoy 65

PRG1004 bu listede yok: hiçbir öğrenci o dersi almadı, başlangıç tablosunda da satırı yoktu.

Her aramada aradığımız değer, karşı tablonun birincil anahtarıydı.

  • Birincil anahtar tekildir: her değer en çok bir satırda bulunur.
  • Her yabancı anahtarın hedef değeri tabloda bulunur.

Dört kayit satırı, dört satır verdi.

Bağ sütunu unutulursa

ders tablosunu bölerken ogretim_uyesi_no sütununu bırakmayı unuttuk:

ders_kodu ders_adi
BLP1005 Veritabanı Sistemleri
MAT1002 Matematik II
PRG1004 Görsel Programlama

BLP1005’i 501 mi veriyor, 502 mi?

Hiçbir tabloda yazmıyor. Bölmeden önce yazan bilgi, bölme sırasında kayboldu.

Kayıpsız ayrıştırma: Parçalara ayrılan tabloların anahtar sütunlar üzerinden eşlenince başlangıç tablosunun her satırını eksiksiz geri verdiği ve fazladan satır üretmediği ayrıştırma.

Normalizasyon yalnız bölmek değildir: yabancı anahtarlar da bölmenin parçasıdır.

Karar soruları

  1. ogretim_uyesi tablosuna bolum_baskani sütunu eklenip her bölümün tek başkanı varsa tablo hâlâ 3NF’de mi?
  2. kayit tablosunda ders_kodu yabancı anahtarını silseydik hangi bilgi kaybolurdu?
  3. Eşlemeyi telefon sütunu üzerinden yapsaydık ne olabilirdi?

Bu nottan kalanlar

  • Geçişli bağımlılık: A → B ve B → C ise C, A’ya B üzerinden bağlıdır. Zinciri ayırmak için aracı sütun taşınan tabloda anahtar olur, eskisinde yabancı anahtar kalır.
  • 3NF: her anahtar dışı sütun anahtara doğrudan bağlıdır. Yabancı anahtar zincir demek değildir.
  • Kayıpsız ayrıştırma: anahtar bağlarıyla her satır eksiksiz ve fazlasız geri kurulur; bağ sütunu unutulursa bilgi kaybolur.