Gereksinimden Varlık, Nitelik ve Anahtara

BLP 1005 — Veritabanı Yönetim Sistemleri

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-10-20

Bir üye aynı anda üç kitap alırsa?

Kütüphane yöneticisi şunu söylüyor:

Üyelerin adını soyadını, üye numarasını ve telefonunu tutmak istiyoruz. Her kitabın demirbaş numarasını, başlığını ve yazarını da kaydetmeliyiz.

Üyenin adını kitap kaydına mı yazacağız? Üç kitabın adı tek hücreye sığar mı?

Önce kâğıt: iş kuralı ve E-R modeli

İş kuralı: Kurumun verisi hakkında koyduğu, saklanacak bilgiyi ve geçerli koşulları belirten kural.

Varlık–İlişki modeli (E-R modeli): Nesneleri, bilgilerini ve aralarındaki bağları tablolara geçmeden önce gösteren kavramsal model.

Yöneticinin cümlesi bir iş kuralıdır: kütüphanenin hangi bilgiyi saklamak istediğini söyler.

Önce yalnız bunu çözeceğiz; tabloyu ve programı sonra düşüneceğiz.

Gereksinimi “bir şey için bir bilgi sakla” diye ayıralım

Üye için sakla Kitap için sakla
Üye numarası Demirbaş numarası
Ad ve soyad Başlık
Telefon Yazar

“İçin”den önce hep aynı iki sözcük: üye ya da kitap.

“Sakla”dan önceki sözcükler onları tarif eden bilgiler.

Varlık: Hakkında bilgi saklamak istediğimiz, tek tek ayırt edebildiğimiz nesne.

Nitelik: Bir varlığı tarif eden tek bir bilgi.

Varlık kümesi: Aynı türden bütün varlıkların topluluğu.

uye:   uye_numarasi, ad_soyad, telefon
kitap: demirbas_numarasi, baslik, yazar

Yazarın rolünü saklanan bilgi belirler

Gereksinim Yazarın rolü
Kitabın başlığı gibi, yazarın yalnız adını tut Kitabın niteliği
Yazarın doğum yılı ve ülkesini de tut Ayrı varlık

Soru: Bu kavram hakkında kendi bilgilerini de saklayacak mıyız?

Yayınevini nasıl modelleyelim?

Kütüphane yayınevinin adını, adresini ve telefonunu tutacak.

Yayınevi varlık mı, nitelik mi?

Kendi bilgileri var: varlık.

yayinevi: ad, adres, telefon

Modeldeki kararın tabloda bir karşılığı vardır

Kavramsal model Tablo dili Örnek
Varlık kümesi Tablo uye
Nitelik Sütun ad_soyad
Tek bir varlık Satır Ahmet Yılmaz’ın kaydı

“Yazar ayrı varlık olsun mu?” → model kararı.

“Yazar tablosu olsun mu?” → bu kararın sonucu.

Bir üyeyi hangi nitelik ayırt eder?

Bu karşılaştırmada kurum; üye numarası, kimlik numarası ve e-postayı zorunlu ve benzersiz istiyor. Bütün bilgiler kurgudur.

uye_numarasi kimlik_numarasi eposta ad_soyad
201 00000000001 ahmet@example.com Ahmet Yılmaz
202 00000000002 ayse@example.com Ayşe Kaya
203 00000000003 ahmet.y@example.com Ahmet Yılmaz

Hangi nitelikler tek başına bir üyeyi bulmaya yeter?

Üye numarası, kimlik numarası ve e-posta. ad_soyad yetmez.

Aday anahtar, birincil anahtar ve seçim ölçütleri

Aday anahtar: Her varlığı benzersiz belirleyen, boş bırakılamayan ve gereksiz nitelik içermeyen nitelik ya da nitelik grubu.

Birincil anahtar: Adaylar arasından asıl kimlik olarak seçilen anahtar.

Üyede üç aday var. Birincisini seçeceğiz, öbürleri benzersiz olmaya devam edecek.

Ölçüt Karşılaştırma
Değişmezlik E-posta değişebilir.
Kurumun denetimi Kimlik numarasını dış kurum, üye numarasını kütüphane verir.

Seçim: uye_numarasi.

Kitabın nüshası metin kodla ayırt edilebilir

Başlığı ve yazarı aynı olan, raftaki iki kopya (nüsha) olabilir.

Her nüshaya ayrı demirbas_numarasi verilir: K-101.

Anahtarın sayı olması gerekmez: Benzersiz ve dolu bir metin kod da kimlik olabilir.

Bir rafı tek sayı belirleyebilir mi?

101 ve 102 numaralı odalar ile 1 ve 2 numaralı rafların kesişimini gösteren oda–raf ızgarası; oda_no veya raf_no tek başına birden çok hücreye denk gelirken (oda_no, raf_no) çiftinin tek bir hücreyi ve konuyu belirlemesi

Bileşik anahtar: Birden çok niteliğin birlikte oluşturduğu tek anahtar.

(oda_no, raf_no) birlikte bir rafı belirler.

Anahtarın her parçası gerekli mi?

(oda_no, raf_no, konu) grubundan konu çıkarılırsa kimlik bozulur mu?

Hayır. (oda_no, raf_no) yeterlidir. Anahtarın her parçası gerekli olmalı.

uye:   uye_numarasi (PK), ad_soyad, telefon
kitap: demirbas_numarasi (PK), baslik, yazar
raf:   oda_no (PK), raf_no (PK), konu

Karar soruları

  1. Kitap tablosunda baslik birincil anahtar olabilir mi?
  2. Kütüphane, üyenin e-postasını birincil anahtar yaparsa üye adresini değiştirdiğinde ne olur?
  3. Raflar bütün kütüphanede 1’den 40’a kadar numaralansaydı (oda_no, raf_no) hâlâ uygun anahtar olur muydu?

Bu nottan kalanlar

  • Varlık, hakkında bilgi saklamak istediğimiz nesne; nitelik, onu tarif eden tek bir bilgi. Hangisi olduğuna gereksinim karar verir.
  • Model dilinde varlık, nitelik; tablo dilinde tablo, sütun, satır deriz.
  • Aday anahtar kimlik olma koşullarını taşır; birincil anahtar adaylar arasından seçilen asıl kimliktir.
  • Tek nitelik yetmediğinde bileşik anahtar kurulur; her parçası gerekli olmalı.

“Ahmet bu kitabı 1 Ekim’de aldı” bilgisi üyenin mi, kitabın mı?