Neden Veritabanına İhtiyaç Duyarız?

BLP 1005 — Veritabanı Yönetim Sistemleri

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-10-20

Veri ve bilgi: bir değere hangi soruyla bakıyoruz?

Bir kâğıtta yalnız şu yazıyor: 18

Bu sayı ne anlatıyor?

“Atölyeye eylülde 18 başvuru geldi.”

Veri: Kaydedilmiş değerler.

Bilgi: Verilerin bağlam içinde yorumlanmasıyla elde edilen anlam.

Veri Bağlam Bilgi
18 Atölye, eylül, başvuru sayısı Eylülde 18 kişi başvurdu
05552223344 Zeynep Aydın’ın telefon sütunu Zeynep’e bu numaradan ulaşılır

Tablo, satır, sütun ve şema

ad_soyad telefon kayit_tarihi
Can Demir 05551112233 2026-09-10
Zeynep Aydın 05552223344 2026-09-11
Mert Doğan 05553334455 2026-09-11

Tablo: Verinin satır ve sütunlarla düzenlenmiş hâli.

Sütun: Aynı türden bilgilerin bulunduğu adlandırılmış bölüm.

Satır: Tek bir başvurunun değerlerini bir araya getiren bölüm.

Elif Kaya, 05554445566, 2026-09-12 listeye ekleniyor.

Şema: Sütun adlarını ve taşıdıkları değerlerin türünü belirleyen yapı.

Yeni bir satır eklenir; sütun adları ve değer türleri aynı kalır.

Veri değişir, şema korunur.

Aynı telefonu iki yerde tutarsak ne olur?

Zeynep 25 Eylül’de yeniden başvurur; adı ve telefonu yeniden yazılır.

Tekrar: Aynı bilginin birden çok yerde tutulması.

Telefonu değişince yalnız bir başvuruyu düzeltirsek?

Tutarsızlık: Aynı bilgi için birbirini çürüten değerlerin bulunması.

500 TL iki ödemeye birden yeter mi?

Hesapta 500 TL var; bakiyeyi aşan harcamaya izin yok.

İstek Gördüğü bakiye İstediği tutar Tek başına cevap
Yemek 500 TL 350 TL Yeterli
Telefon faturası 500 TL 300 TL Yeterli

350 + 300 = 650 TL: Eldeki paradan 150 TL fazla onay.

Eşzamanlı erişim: Aynı veriye aynı anda birden çok isteğin ulaşması.

Gereken: bakiyeyi sorma ile ödemeye karar vermeyi, ortak kuralı koruyacak biçimde yürütmek.

Bir ödeme kabul edilince ötekinin değerlendirmesi bunu hesaba katmalı.

Excel’de tutsak olmaz mı?

Excel’de liste tutabilir, filtreleyebilir ve düzenleyebiliriz.

Desteklenen ortamlarda aynı çalışma kitabını birlikte düzenleyebiliriz.

Bir belgeyi birlikte düzenlemek ile iki ödemenin hesap kuralına birlikte uymasını sağlamak aynı iş mi?

Birden çok uygulama aynı veriyi kullanıyorsa kuralları ortak bir yerde yönetmek isteriz.

Veritabanı, VTYS ve işletim sistemi benzetmesi

Veritabanı: Birbiriyle ilgili verilerin belirli bir yapıya göre saklanan bütünü.

Veritabanı Yönetim Sistemi (VTYS): Veritabanını oluşturan, saklayan, okuma ve yazma isteklerini karşılayan; erişim yetkilerini ve tanımlanmış veri kurallarını uygulayan yazılım.

MySQL bir VTYS’dir.

İşletim sistemi, birden çok programın ortak bilgisayar kaynaklarını kullanımını düzenler.

VTYS, birden çok kullanıcı ve uygulamanın ortak veriye erişimini düzenler.

Uygulamalar veri dosyalarını ayrı ayrı değiştirmek yerine isteklerini yönetici yazılıma iletir.

İstek gider, yanıt geri döner

İstemci: İsteği hazırlayıp gönderen ve sonucu gösteren program.

Sunucu: İstekleri karşılayan VTYS hizmetinin çalıştığı taraf.

Uygulama (istemci) VTYS (sunucu) Veritabanı istek yanıt okuma / yazma veri

Can Demir’in telefonunu kim bulur?

  1. İstemci arama isteğini sunucuya gönderir.
  2. VTYS isteğin geçerliliğini ve okuma yetkisini denetler.
  3. VTYS aranan satırı bulur, telefon değerini okur.
  4. VTYS sonucu istemciye yanıt olarak gönderir.
  5. İstemci telefonu ekranda gösterir.

Hangi adımda veriye dokunuluyor, hangisinde sonuç gösteriliyor?

Veriye 3. adımda erişilir; ekranda gösterme 5. adımın işidir.

Bu nottan kalanlar

  • Veri kaydedilmiş değer; bilgi onun bağlam içindeki anlamı.
  • Veri tablo ile düzenlenir; tablonun yapısı şema, satırlar veridir.
  • Aynı bilgiyi birden çok yerde tutmak tutarsızlığa yol açar.
  • Aynı veriye aynı anda gelen istekler bir kuralı bozabilir; ortak kuralları ortak bir yerde yönetmek isteriz.
  • Veritabanı veri bütünüdür; VTYS onu yöneten yazılımdır. İstemci isteği gönderir, sunucudaki VTYS veriye erişir.