PSİ 303 — Davranışsal İstatistik için Yazılım Uygulamaları
2026-10-19
Ortalama ve standart sapma bir dağılımı tam olarak anlatır mı?
Çarpıklığın adı kuyruğun bulunduğu taraftan gelir, tepenin bulunduğu taraftan değil.
| Tepe | Kuyruk | Ad | Ortalama ile medyan | Örnek |
|---|---|---|---|---|
| Solda | Sağda | Sağa çarpık (pozitif) | Genellikle ortalama > medyan | Gelir, tepki süresi |
| Sağda | Solda | Sola çarpık (negatif) | Genellikle ortalama < medyan | Kolay sınav notları, yaşam doyumu |
| Katsayı | 0 civarı | Pozitif | Negatif |
|---|---|---|---|
| Çarpıklık | Simetrik | Sağa çarpık | Sola çarpık |
| Basıklık | Normal benzeri | Kalın kuyruk (uç değerler sık) | İnce kuyruk |
Kaba bir yorum (çarpıklık katsayısı için): |katsayı| < 1 hafif; 1–2 belirgin; > 2 güçlü sapma.
Katsayıyı grafikle birlikte okuyun.
Her biri için: tepe nerede, kuyruk hangi yanda, ortalama medyandan büyük mü küçük mü, hangi merkez ve yayılım ölçüsü raporlanmalı?
Normal dağılımda değerlerin yaklaşık:
| Aralık | Oran |
|---|---|
| Ortalama ± 1 SD | %68 |
| Ortalama ± 2 SD | %95 |
| Ortalama ± 3 SD | %99,7 |
Zekâ testi (M = 100, SD = 15): %95’i 70 ile 130 arasında.
Bir öğrencinin iki sınavı: Kendi sınıfına göre hangi derste daha öndedir?
| Ders | Puan | Sınıf ortalaması | SD |
|---|---|---|---|
| Matematik | 70 | 60 | 5 |
| Türkçe | 80 | 75 | 10 |
| Ders | z |
|---|---|
| Matematik | (70 − 60) / 5 = 2,0 |
| Türkçe | (80 − 75) / 10 = 0,5 |
Ham puanı yüksek olan Türkçe; sınıfına göre daha önde olduğu ders matematik.
Sözle: \(z = (\text{puan} - \text{ortalama}) / \text{SD}\)
\[ z = \frac{x - M}{SD} \]
Bir danışanın kaygı ölçeği puanı 52; norm grubunda M = 40, SD = 8.
\[ z = \frac{52 - 40}{8} = 1{,}5 \]
Normal dağılımda z = 1,5’in altında kalan oran ≈ %93
Norm grubu yaklaşık normal dağılıyorsa, danışan grubun yaklaşık %93’ünden daha yüksek kaygı puanı almıştır.
Önce grafiğe bakın; sonra normal dağılım varsayımına güvenin.
jamovi:
Z(kaygi)SPSS: Analyze → Descriptive Statistics → Descriptives → “Save standardized values as variables”
Görsel yer tutucu: Biçim çıktısı
Tür: ekran görüntüsü · Gösterdiği: jamovi Descriptives tablosunda çarpıklık ve basıklık satırları ve yoğunluk eğrisi eklenmiş histogram; yanında hesaplanmış z sütunu · Öğrencinin görmesi gereken: Katsayının ve grafiğin aynı ekranda birlikte okunması.
Sıradaki konu: Tek tek puanlar yerine örneklem ortalamalarının dağılımına bakarsak ne görürüz?