Veri Tablosu: Satır, Sütun, Değişken

PSİ 303 — Davranışsal İstatistik için Yazılım Uygulamaları

Öğr. Gör. Oktay Cesur

2026-10-19

Kâğıt yığınından tabloya

Otuz öğrenci aynı formu doldurdu:

Yaşınız? · Kaç kardeşiniz var? · Bu hafta kaç saat ders çalıştınız? · Sınava kendinizi hazır hissediyor musunuz?

Otuz ayrı kâğıt masada duruyor.

  • “Hazır hissedenler daha çok mu çalışmış?”
  • Bu soruyu kâğıtları tek tek çevirerek cevaplamak mümkün mü?

Aynı sorular, ortak bir tablo

Doldurulmuş Anket Formları (3 Kâğıt) Her form bir öğrencinin dört soruya verdiği yanıtlardır Veri Tablosu (Analiz Matrisi) Her form bir satıra, her soru bir sütun başlığına dönüşür Formdaki 4 Soru (Neyi soruyoruz?) Her soru bir sütun başlığına 4 Sütun = 4 Değişken (Ölçülen / Sorulan Özellikler) Kimlik Kod Yaş Kardeş sayısı Çalışma (saat) Hazır mı? 1 Form ➔ 1 Satır (Gözlem Birimi) 1. Öğrenci Formu Kod: K01 1. Yaşınız? 20 2. Kardeş sayısı? 1 3. Çalışma saati? 6,5 4. Hazır mısınız? Evet 1. Satır K01 20 1 6,5 Evet 2. Öğrenci Formu Kod: K02 1. Yaşınız? 22 2. Kardeş sayısı? 3 3. Çalışma saati? 2 4. Hazır mısınız? Hayır 2. Satır K02 22 3 2 Hayır 3. Öğrenci Formu Kod: K03 1. Yaşınız? 21 2. Kardeş sayısı? 0 3. Çalışma saati? 9 4. Hazır mısınız? Evet 3. Satır K03 21 0 9 tek bir hücre Evet Satır = Gözlem Birimi “Kimden söz ediyoruz?” (Her öğrenci bir satır) Sütun = Değişken “Neyi soruyoruz?” (Karşılaştırma sütunla yapılır) Hücre = Değer “O kişinin o soruya cevabı” (Örn. K03 saati: 9)

Tablonun bir satırı neyi anlatır?

Kod Yaş Kardeş sayısı Çalışma (saat) Hazır mı?
K01 20 1 6,5 Evet
K02 22 3 2 Hayır
K03 21 0 9 Evet

Her satır, bir öğrencinin bütün cevaplarını taşıyor.

Gözlem birimi: Verinin hakkında toplandığı birim; tablonun her satırı bir gözlem birimidir.

Tablonun bir sütunu neyi anlatır?

Kod Yaş Kardeş sayısı Çalışma (saat) Hazır mı?
K01 20 1 6,5 Evet
K02 22 3 2 Hayır
K03 21 0 9 Evet

“Çalışma (saat)” sütunu: 6,5 · 2 · 9 → aynı soruya herkesin cevabı

K07 formu: yaş 22, kardeş sayısı 2, hazır Evet. Bu form tabloda nasıl bir satır olur?

Değişken: Gözlem birimleri arasında farklı değerler alabilen özellik; tablonun sütunları çoğunlukla birer değişkendir.

Değer: Bir gözlem biriminin bir değişkendeki karşılığı; tablonun her hücresi bir değerdir.

Hızlı okuma

Kod Bölüm Yaş Kardeş sayısı Çalışma (saat) Hazır mı?
K01 Psikoloji 20 1 6,5 Evet
K02 Psikoloji 22 3 2 Hayır
K03 Psikoloji 21 0 9 Evet
K04 Psikoloji 20 2 4 Hayır
K05 Psikoloji 23 1 7,5 Evet
K06 Psikoloji 21 1 3 Hayır
  1. Tabloda kaç gözlem, kaç değişken var?
  2. “Kendini hazır hisseden” öğrencilerin çalışma saatlerine bakın. Ne fark ediyorsunuz?

Kod sütunu: kimin satırı?

  • K01, K02… isim yerine kimlik kodu
  • Satırı formla, ikinci ölçümle ya da başka bir dosyayla eşleştirmeye yarar
  • Bir özellik değildir, analiz edilmez

Kod 1, 2, 3 gibi sayılar olsa da ortalaması hiçbir şey anlatmaz.

Herkes aynıysa değişken var mı?

Tablodaki “Bölüm” sütunu: altı kişi, hepsi Psikoloji.

  • Bu veri içinde bölüm değişmiyor → bu tablo için bir değişken gibi davranmaz.
  • Aynı sütun, üç bölümden öğrencilerin olduğu bir tabloda gerçek bir değişkendir.

Satır her zaman bir kişi mi?

Araştırma Bir satır Neden?
Öğrenci anketi Bir öğrenci Bilgi kişiler hakkında
Klinik seans kayıtları Bir seans Her seansın süresi, tarihi, danışanın (terapiye gelen kişinin) o günkü puanı ayrı
Okullar arası karşılaştırma Bir okul Okulun öğrenci sayısı, başarı ortalaması, bulunduğu ilçe
İki hafta günlük tutma çalışması Bir kişinin bir günü Her gün için ayrı ruh hâli ve uyku kaydı

Aynı kişi, üç ölçüm: iki yazım

Bir gevşeme programında kaygı (bir ölçekten alınan puan; büyük sayı daha çok kaygı) üç kez ölçülüyor: başta, 4. haftada, 8. haftada.

Geniş yazım: bir satır = bir kişi

Kod Başta 4. hafta 8. hafta
K01 32 27 21
K02 28 26 25

Uzun yazım: bir satır = bir ölçüm

Kod Zaman Kaygı
K01 Başta 32
K01 4. hafta 27
K01 8. hafta 21
K02 Başta 28
… … …

Değişkenlerin türleri

Sütunlardaki bilgiler aynı türden değil:

Değişken Örnek değerler Ne tür bilgi?
Hazır mı? Evet, Hayır Bir kategori
Kardeş sayısı 0, 1, 2, 3 Bir miktar
Çalışma (saat) 6,5 · 2 · 9 Bir miktar

Kategorik değişken: Değerleri gruplar/sınıflar olan değişken.

Nicel değişken: Değerleri bir miktarı ya da büyüklüğü gösteren değişken.

Kategoriler sayıyla yazılınca

Kod Hazır mı? (yazı) Hazır mı? (kod)
K01 Evet 1
K02 Hayır 2
K03 Evet 1

1 ve 2 sayı görünüyor, ama hâlâ birer kategori etiketi.

Sütunda sayı olması, değişkeni nicel yapmaz.

Nicel değişkenin iki türü

Kesikli: sayarak elde edilir

  • Kardeş sayısı
  • Hafta içinde kaçırılan ders
  • Bir testteki doğru cevap sayısı

Ara değer yok: 2 ile 3 kardeş arası yok.

Sürekli: ölçerek elde edilir

  • Boy
  • Tepki süresi
  • Çalışma süresi

Her iki değer arasında başka bir değer olabilir.

Kayıt biçimi yanıltabilir

Durum Görünüş Gerçek tür
Yaş “20, 21, 22” diye tam sayı yazılmış Kesikli gibi Sürekli
Kardeş sayısının ortalaması 1,33 çıktı Ondalıklı Değişken hâlâ kesikli; ondalık olan özet
Puan 1–5 arası Likert maddesi Küçük tam sayılar Tartışmalı; sonraki notta

Sınıflandıralım

Aşağıdaki değişkenler kategorik mi, nicel mi? Nicelse kesikli mi, sürekli mi?

  1. Bir uygulamaya günde kaç kez girildiği
  2. Uyku süresi (saat)
  3. Danışanın aldığı terapi türü (bilişsel davranışçı terapi, psikodinamik, şema)
  4. Bir hafıza testinde hatırlanan kelime sayısı
  5. Doğum yeri (il)
  6. Ardışık iki kalp atışı arasındaki süre (milisaniye)
  7. Medeni durum, 1–4 arası kodlanmış

Karar soruları

  1. Bir araştırmacı “verimizde 240 satır var, demek ki 240 katılımcı” diyor. Hangi bilgiyi görmeden bu cümleyi kuramayız?
  2. Bir çalışmada bütün katılımcılar 18 yaşında. Yaş sütunu bu veride ne işe yarar?
  3. Bir öğrenci “kaygı düzeyi” sütununa düşük, orta, yüksek yazmış; bir başkası aynı soruyu 0–100 arası puanla ölçmüş. İki sütunun türü aynı mı?

Bu nottan kalanlar

  • Satır: gözlem birimi; kişi, seans, okul ya da gün olabilir.
  • Sütun: çoğunlukla bir değişken; hücre: değer.
  • Kod sütunu satırı tanımlar, analiz edilmez.
  • Kategorik değişken grup bildirir, nicel değişken miktar bildirir; nicel değişken kesikli (sayılan) ya da sürekli (ölçülen) olabilir.
  • Sütunda sayı görmek, değişkenin türünü söylemez.

Sütunda sayı görmek, o sayılarla her hesabı yapabileceğimiz anlamına gelmez. Kimlik kodlarının ortalaması anlamsızdı, çalışma saatlerinin ortalaması anlamlı; bir takımın forma numaraları ile boyları arasında da aynı fark var.

Sıradaki konu: Bir sütundaki sayılarla hangi hesaplar anlamlıdır?