PSİ 303 — Davranışsal İstatistik için Yazılım Uygulamaları
2026-10-19
Beşer öğrencinin sınav notları:
| Sınıf | Notlar | Ortalama |
|---|---|---|
| A | 65 · 68 · 70 · 72 · 75 | 70 |
| B | 40 · 55 · 70 · 85 · 100 | 70 |
Ortalamaları aynı. Bu iki sınıf birbirine benziyor mu?
Açıklık: En büyük değer − en küçük değer
| Sınıf | En küçük | En büyük | Açıklık |
|---|---|---|---|
| A | 65 | 75 | 10 |
| B | 40 | 100 | 60 |
Kolay hesaplanır; ama yalnızca iki değere bakar.
A sınıfı (ortalama 70):
| Not | 65 | 68 | 70 | 72 | 75 | Toplam |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ortalamadan fark | −5 | −2 | 0 | 2 | 5 | 0 |
| Farkın karesi | 25 | 4 | 0 | 4 | 25 | 58 |
Farkların toplamı her zaman 0 → kareleri alırız.
\[ s^2 = \frac{\sum (x - \bar{x})^2}{n - 1} = \frac{58}{4} = 14{,}5 \qquad s = \sqrt{14{,}5} \approx 3{,}81 \]
| Sınıf | Varyans | Standart sapma |
|---|---|---|
| A | 14,5 | 3,81 |
| B | 562,5 | 23,72 |
Standart sapma: Uzaklıkların tipik büyüklüğü; verinin kendi biriminde.
Ortalaması aynı iki otobüs hattında beş günlük bekleme süreleri (dakika):
| Hat | Süreler | Ortalama | Standart sapma (SD) |
|---|---|---|---|
| 1 | 10 · 10 · 11 · 9 · 10 | 10 | 0,7 |
| 2 | 2 · 18 · 5 · 15 · 10 | 10 | 6,7 |
Hangi hatta toplantıya geç kalma riskiniz daha yüksek?
Standart sapma burada öngörülebilirliği gösterir; küçük SD her zaman “iyi” anlamına gelmez.
On bir öğrencinin haftalık spor saatleri, sıralanmış:
2 · 3 · 4 · 5 · 6 · 7 · 8 · 9 · 10 · 12 · 25
| Değer | Anlamı | |
|---|---|---|
| 1. çeyrek (Q1) | 4 | Değerlerin yaklaşık dörtte biri bunun altında |
| Medyan (Q2) | 7 | Yarısı altında |
| 3. çeyrek (Q3) | 10 | Yaklaşık dörtte üçü altında |
Alt yarı: 2 · 3 · 4 · 5 · 6 → Q1 = 4; üst yarı: 8 · 9 · 10 · 12 · 25 → Q3 = 10.
Çeyrekler açıklığı (IQR): Q3 − Q1 = 10 − 4 = 6
Uzun kutu yarısı veya bıyık, daha çok kişi demek değildir.
Okuma: “İki sınıfın medyanı benzer. C sınıfındaki notlar çok daha dar bir aralıkta toplanmış; D sınıfında ortadaki yarı bile geniş bir aralığa yayılıyor ve alt uçta diğerlerinden ayrılan bir öğrenci var.”
| Merkez | Yayılım | Ne zaman? |
|---|---|---|
| Ortalama | Standart sapma | Simetrik nicel veri, ölçek puanları |
| Medyan | Çeyrekler açıklığı | Bir yana uzayan nicel veri, uç değerler |
Spor saatleri: M = 8,27 saat, SD = 6,33 saat · Mdn = 7 saat, IQR = 6 saat (yarıların ortası yöntemiyle)
jamovi: Exploration → Descriptives → Dispersion: Std. deviation, Variance, Range, IQR; Percentile Values: Quartiles; Plots: Box plot
SPSS: Analyze → Descriptive Statistics → Explore (kutu grafiği dahil)
Görsel yer tutucu: Yayılım çıktısı
Tür: ekran görüntüsü · Gösterdiği: jamovi Descriptives tablosunda iki sınıf için ortalama, medyan, standart sapma, açıklık, IQR satırları ve altında yan yana iki kutu grafiği · Öğrencinin görmesi gereken: Tablodaki sayılar ile kutu grafiğindeki şekiller arasındaki karşılık.
Sıradaki konu: Ortası ve yayılımı aynı iki dağılım hâlâ farklı olabilir mi? Dağılımın biçimi.