Skip to main content

Uygulama: belge mimarisi ve hedef–kanıt eşlemesi

BGT 201 — Bilgi Güvenliği Yönetimi I

Yazar

Öğr. Gör. Oktay Cesur

Yayınlanma Tarihi

10 Kasım 2026

Görev: hedeflerinizi sürdürülebilir kılacak belge ve kanıt yapısını kurun

NovaPazar adlı kurgusal e-ticaret şirketi için güvenlik hedefleri yazılmıştır. Şimdi bu hedefleri sürdürülebilir kılacak belgeleri ve gerçekleşenin kanıtını belirleyeceksiniz.

Kısa ad Konu Gözlem
is-sorumlusu Ayrıcalıklı hesap sahipliği 25 ayrıcalıklı hesaptan 6’sının belgelenmiş iş sorumlusu yok
erisim-incelemesi Erişim incelemeleri Son üç ayda planlanan 3 erişim incelemesinden yalnız 1’i tamamlanmış
geri-yukleme Geri yükleme denemeleri Son 3 geri yükleme denemesinden 1’i başarısız olmuş
erisim-talebi Erişim talebi yöntemleri BT, İK ve Operasyon farklı yöntemlerle talep iletiyor; geçen ay 20 talepten 8’i standart formla işlenmiş
yonetim-raporu Yönetimin isteği Üst yönetim her güvenlik hedefi için bir iş sahibi ve düzenli rapor istiyor

Şirket, kişiler ve sayılar kurgusaldır.

Bu çalışma, hedeflerinizi ölçütleriyle birlikte belge ve kayıt düzenine bağlar. Hesap sahipliği hedefi (is-sorumlusu) rehber örnek olarak çözülür. Sizin hedefleriniz erisim-incelemesi, geri-yukleme ve erisim-talebi ihtiyaçlarından ikisi olmalıdır. Kısa adlar önceki çalışmayla aynıdır; tablolarda satırları eşleştirmeye yarar, ölçütü ve olguyu yine tam yazarsınız. Önceki çalışmada iki hedef yazdıysanız onları kullanın. Yazmadıysanız seçtiğiniz iki ihtiyaç için bir sonraki slaytta kısa hedef cümlesini şimdi yazın.

Her belge ve kayıt bu hedeflerden birine bağlanacak; bağlanamayan belge listeye girmez.


Hedeflerinizi buraya taşıyın

Rehber hedef (hesap sahipliği, is-sorumlusu): Belgelenmiş iş sorumlusu olan ayrıcalıklı hesap oranı 30 günde 19/25’ten 25/25’e çıkar. İş sahibi BT Hizmetlerinden Sorumlu Yönetici; teknik uygulayıcı BT Sistem Yönetimi Uzmanı.

Hedeflerim

Hedefin kısa adı Hedef ifadesi Ölçüt İş sahibi Teknik uygulayıcı

Hedef ifadesini ve ölçütü buraya geçirmek, belge yapısının hangi hedefe hizmet ettiğini unutmamanızı sağlar. Belge yapısını hedefin ölçütüne göre kuracaksınız: ölçüt hangi sayıyı izliyorsa o sayıyı gösterecek kaydın nereden geleceğini de belirleyeceksiniz.


Şirketin mevcut belge ve kayıtları

Mevcut Durum
Bilgi Güvenliği Politikası Genel; üst yönetimce onaylı. Erişim, hesap sahipliği ve yedekleme başlıkları yok
Hesap listesi BT’nin tuttuğu tablo; “iş sorumlusu” sütunu var, bazı satırlar boş
Yedekleme sistemi günlüğü Her gece yedeğin başarılı ya da başarısız tamamlandığını kendiliğinden yazar
BT uzmanı Kerem’in kişisel notları Geri yükleme adımlarını içerir; onaylı değil, sürümü yok
İK ayrılış formu Ayrılan personelin adı ve tarihi; yetki kapatma alanı yok
Erişim incelemesi Tamamlanan tek incelemenin e-posta yazışması; form ya da liste yok
Üst yönetim raporu Yok

Bu liste, belge ihtiyacını belirlerken yeniden yazmak zorunda olduğunuz şeyleri ve zaten var olanı ayırmanıza yarar. Örneğin yedekleme günlüğü bir kayıttır, ama bir geri yükleme denemesinin kaydı değildir; yalnız yedeğin alındığını söyler. Kerem’in notları bir talimata dönüştürülebilir, ama onaylı ve sürümlü olmadıkça kurumun belgesi sayılmaz. Her hedef için neyin mevcut, neyin eksik ve neyin yeniden düzenlenmesi gerektiğine bu listeye bakarak karar verin.


Tablo alanları ne anlama geliyor?

Alan Anlamı Rehber örnekte değeri nereden geliyor?
Belge türü Politika, prosedür, talimat, form ya da dış kaynaklı doküman İşlevinden
Amacı Belgenin hangi kararı, akışı ya da adımı taşıdığı Hedefin gerektirdiği iş
Bağlı iş Belgenin yönettiği işlem Hedefin faaliyeti
Hazırlayan / sahibi / onaylayan Metni yazan / güncelliğinden sorumlu / yürürlüğe sokan Roller arasından ayrı seçilir
Bağlı kayıt İş yapılırken oluşan iz Formun doldurulmuş hâli ya da sistem çıktısı
Doğrulanan olgu Kaydın gösterdiği somut durum Hedefin ölçütü

Belge adı tek başına yeterli bir çıktı değildir. Aynı adı taşıyan iki belge farklı işler yapabilir; bu yüzden amacı ve bağlı işi yazıyoruz. “Doğrulanan olgu” sütunu en önemlilerinden biridir: kaydın neyi kanıtladığını açıkça söyler. Bir hedefin ölçütü “iş sorumlusu belgelenmiş hesap sayısı” ise olgu, bu sayının hangi kayıttan çıkarılacağını göstermelidir.


Rehber: hesap sahipliği (is-sorumlusu) için belge yapısı

Belge türü Belge adı Amacı Bağlı iş
Politika Hesap Sahipliği Politikası Her ayrıcalıklı hesabın belgelenmiş iş sorumlusu olması kuralını koyar Tüm ayrıcalıklı hesaplar
Prosedür Hesap Sahipliği Doğrulama Prosedürü BT, birim yöneticileri ve komite temsilcisi arasındaki doğrulama sırasını belirler Dönemlik sahiplik doğrulaması
Talimat Hesap Sahipliğini Listeye İşleme Talimatı BT uzmanının doğrulanan iş sorumlusunu hesap listesine yazma adımlarını gösterir Hesap listesi güncellemesi
Form Hesap Sahipliği Doğrulama Formu Birim yöneticisinin hesap için iş gerekçesini ve sorumluyu beyan ettiği bilgiyi toplar Birim yöneticisi doğrulaması

Dört belge dört ayrı iş görüyor ve hiçbiri diğerinin tekrarı değil. Kendi tablonuzda bu dört türün hepsinin gerekli olmayabileceğini düşünün: bir hedef için gerçekten eksik olanı ekleyin, mevcut olanı yeniden kullanın ve gereksiz belge eklemeyin.


Rehber: hesap sahipliği (is-sorumlusu) için sorumluluk ve kanıt

Belge Hazırlayan Belge sahibi Onaylayan
Hesap Sahipliği Politikası BT Hizmetlerinden Sorumlu Yönetici BT Hizmetlerinden Sorumlu Yönetici Genel Müdür
Doğrulama Prosedürü BT Hizmetlerinden Sorumlu Yönetici BT Hizmetlerinden Sorumlu Yönetici Bilgi Güvenliği Komitesi
Listeye İşleme Talimatı BT Sistem Yönetimi Uzmanı BT Sistem Yönetimi Uzmanı BT Hizmetlerinden Sorumlu Yönetici
Doğrulama Formu BT Sistem Yönetimi Uzmanı BT Hizmetlerinden Sorumlu Yönetici BT Hizmetlerinden Sorumlu Yönetici
Bağlı kayıt Kayıtla doğrulanan olgu İmzanın beyanı
Doldurulmuş ve onaylı doğrulama formu Her hesap için iş sorumlusunun adı, yöneticinin beyanı ve tarihi Birim yöneticisi hesabın iş gerekçesini uygun bulduğunu ve iş sorumlusunu beyan eder
Güncel hesap listesi dökümü 25 açık hesabın her birinde iş sorumlusu alanının dolu olduğu ve dökümün tarihi İmza yok; döküm sistem çıktısıdır

Talimatı hazırlayan BT uzmanı aynı zamanda talimatın sahibidir, ama onaylayan başka bir roldür; bu tabloda hazırlayan ile onaylayan ayrıdır. İmza listenin güncellendiğini göstermez. Bunun için tarihli güncel hesap dökümü ayrı izdir. İki kaydın ikisi de kesin ve değiştirilemez kanıt değildir.


Rehber: hesap sahipliği (is-sorumlusu) kayıtları yönetime ne söyler?

Alan Hesap sahipliği (is-sorumlusu, öneri)
Bu kayıtlar yönetime hangi bilgiyi sağlıyor? 25 hesabın kaçında iş sorumlusunun belgelendiği (19/25’ten 25/25’e) ve beyanların tarihleri
Bu bilgiyi kim, ne zaman inceliyor? İş sahibi dönem sonunda komiteye sunar; komite temsilcisi dönem sonu toplantısında inceler
Hangi kararı etkiliyor? Hedefin tamamlanmış sayılıp sayılmayacağını, süre uzatımını ve yeni açılan hesapların da aynı kurala bağlanmasını

Bu satır, kayıtların arşivde durmak yerine karara hizmet ettiğini gösteriyor. Rakamlar ve süreler bir standardın zorunlu kıldığı bir sıklık ya da biçim değildir. Komite kayıtlarda tutarsızlık görürse ek bilgi ister.


Görev ve başarı ölçütü

Görev: Seçtiğiniz iki hedef için belge yapısını, sorumluları ve kayıtları tablolara yazın.

Başarı ölçütü:

  1. Her belge belirli bir hedefe ve onun faaliyetine bağlı; hedeften kopuk belge yok.
  2. Her belgenin amacı ve bağlı işi yazılı; belge adı tek başına çıktı sayılmamış.
  3. Hazırlayan, sahip ve onaylayan yazılı; onaylayan ile işi uygulayan aynı kişi değil.
  4. Kayıt sütununda doldurulmuş form ya da sistem çıktısı yazılı; boş form kanıt olarak gösterilmemiş.
  5. Her kayıt için doğruladığı olgu açık; imzanın hangi beyana ait olduğu belirtilmiş.
  6. Mevcut belge ve kayıtlar (yedekleme günlüğü, Kerem’in notları gibi) neyi gösterip neyi göstermediğiyle değerlendirilmiş.
  7. Belge ve kayıtların yönetime hangi bilgiyi sağladığı iki üç cümleyle açıklanmış.

Altıncı ölçüt özellikle önemli: elinizdeki mevcut belgeleri yok saymayın, ama olduğundan fazla bir şey de yüklemeyin. Yedinci ölçüt belge ve kayıtların bir yönetim sistemi içinde neden durduğunu sorar: bu kayıtlar sonuç raporunu nasıl besler, kim bakar ve hangi kararı etkiler.


Belge yapısı tablosu

Hedefin kısa adı Belge türü Belge adı Amacı ve bağlı iş

Her hedef için gerekli olduğunu düşündüğünüz belgeleri yazın. Üç ile altı satır arasında bir sayı bekleyebilirsiniz; satır sayısı değil belgenin işlevi önemlidir.


Sorumluluk tablosu

Hedefin kısa adı Belge Hazırlayan Belge sahibi Onaylayan

Roller dört birimden ve üst yönetimden seçilebilir. Hazırlayan ve onaylayan farklı kişiler olmalı; iş sahibi ile teknik uygulayıcıyı hedef tablosundaki gibi ayrı tutun.


Kayıt ve doğrulanan olgu tablosu

Hedefin kısa adı Bağlı kayıt Kayıtla doğrulanan olgu İmzanın beyanı (varsa)

Kayıt, doldurulmuş formu, sistem çıktısını ya da toplantı tutanağını içerebilir. Olgu sütununa “kayıt tutulur” yazmayın; kaydın hangi somut durumu gösterdiğini yazın: kim, neyi, hangi tarihte.


Yönetim sistemiyle ilişki tablosu

Hedefin kısa adı Bu kayıtlar yönetime hangi bilgiyi sağlıyor? Bu bilgiyi kim, ne zaman inceliyor? Hangi kararı etkiliyor?

Belge ve kayıtlar yalnızca arşivde durmak için değil, izleme ve karar için vardır. Bu tabloya iki üç cümleyle şunu yazın: dönem sonunda iş sahibi komiteye hangi kayıtları dayanak olarak sunuyor ve komite bunlara bakarak neyi karara bağlıyor.


Çapraz kontrol: komşunuzun tablosunu sınayın

Başarı ölçütlerinin 1–5’ini komşunuzun belge yapısı, sorumluluk ve kayıt tablolarına uygulayın. Bulduğunuz her sorunu “satır numarası + sorun + öneri” olarak yazın.

Başkasının tablosunu değerlendirmek kendi hatalarınızı fark etmenin kısa yoludur. Bulguları kişisel yargı olarak değil, yukarıdaki ölçütlere dayanarak yazın. Bir sorun bulamazsanız hangi ölçütlere göre baktığınızı yazın.


Kayıtları okuma: beş durum hangi sınıfa girer?

Hesap Sahipliği Politikası yürürlüktedir: “Her ayrıcalıklı hesabın belgelenmiş bir iş sorumlusu bulunur.”

Uygunsuzluk: bir gereksinimin karşılanmaması. Eksik kanıt: kural karşılanmış olabilir, ama bunu gösterecek kayıt yok ya da kaydın gerekli bir alanı eksik. Ek bilgi ihtiyacı: kayıtlar tam, ama kararı vermek için sorulması gereken bir olgu kalıyor.

Durum Olgu
Yeni hesap Hesap listesinde geçen ay açılan “siparis_yonetici” hesabının iş sorumlusu alanı boş
Sözlü beyan BT uzmanı “iş sorumlusu boş olan iki hesabın doğrulama formunu aldım ve listeye işledim” diyor; doğrulama formu yok; hesap listesi dökümü bu iddiadan önceki tarihli
Tarihsiz form Yöneticinin imzaladığı doğrulama formunda hesap adı ve iş sorumlusu yazılı; form tarihsiz
Ayrılan sorumlu Hesap listesinde iş sorumlusu “D. Aksoy”; İK listesine göre D. Aksoy geçen ay işten ayrılmış
Tam kayıt Tarihli, imzalı doğrulama formu; hesap listesinde aynı ad; BT işlem kaydı aynı tarihli

Eldeki kayıtların desteklediği sonuçlara göre her durumu üç sınıftan birine ya da “karşılandığı kayıtla gösteriliyor” sınıfına yerleştirin ve gerekçesini yazın.

Durum Sınıf Gerekçe Gereken iş
Yeni hesap
Sözlü beyan
Tarihsiz form
Ayrılan sorumlu
Tam kayıt

Uygunsuzlukta düzeltici işlem gerekir; “Gereken iş” sütununu sınıfa göre doldurun. Gerekçenizde hangi gereksinimi değerlendirdiğinizi, hangi olgunun kayıtla gösterildiğini ve hangisinin gösterilmediğini ayrı yazın. Uygunsuzluk, kayıt dışındaki doğrulanmış gözlemlerle de saptanabilir.

Bir kaydın bulunamaması, işin yapılmadığını tek başına göstermez. Örneğin doğrulama formu bulunamıyorsa iş sorumlusunun atanmadığı sonucu tek başına çıkarılamaz; önce kayıt aranır ve atamanın yapılıp yapılmadığı araştırılır. Kayıt oluşturma veya saklama şartı varsa ve bu şartın karşılanmadığı doğrulanırsa bu da bir uygunsuzluktur. Bu nedenle eksik kanıtı değerlendirirken olayın gerçekleşmesi ile kayıt şartının karşılanmasını ayrı inceleyin; bir kişinin sözlü açıklamasını kayıt yerine koymayın.


Kısa aktarım: düzenli rapor isteği için zincir

Üst yönetim her güvenlik hedefi için bir iş sahibi ve düzenli rapor istiyor (yonetim-raporu). Bu isteği hedeften kayda uzanan bir zincire çevirin.

Halka Sizin yazacağınız
Hedef ifadesi (ölçütle)
Yazılı kural (hangi belge ne diyor?)
İş akışı (kim kimden ne alıyor?)
Uygulama kaydı ve doğruladığı olgu

Bu çalışmada yeni belge yazmıyorsunuz; zinciri baştan sona kuruyorsunuz. Hedef ifadesinde bir ölçüt olmalı: rapor sunulan hedef sayısı gibi bir şey düşünebilirsiniz. Kural, akış ve kayıt bu ölçütle uyumlu olmalı. Kaydın olgusunu yazarken imzanın hangi beyana ait olduğunu da düşünün: toplantı tutanağındaki bir imza görüşmenin yapıldığını gösterir; hedefin gerçekleştiği ayrı kayıtla gösterilir.


Öz değerlendirme

  1. Başarı ölçütlerini satır satır sınayın.
  2. Bir belgeyi kaldırsanız hedef kanıtsız mı kalır, yoksa hiçbir şey değişmez mi?
  3. Hedeften kayda uzanan zinciri sesli olarak okuyabiliyor musunuz?

İkinci soru gereksiz belgeyi ayıklamak için iyi bir sınamadır: bir belgeyi çıkarınca hiçbir şey değişmiyorsa o belge listede gereksizdir. Üçüncü soru hedeften kanıta uzanan yolu bütünüyle görmenizi sağlar; bir halka eksikse okurken takılırsınız.