Skip to main content

BLP 1003 Bilgisayar Ağları

Ders Notları

BLP 1003 Bilgisayar Ağları dersi için resmî izlenceyi temel alan haftalık ders notu ve uygulama dağılımı.

Dersin Amacı

Bilgisayar ağları; modern bilişim sistemlerinin, dağıtık uygulamaların ve siber güvenliğin omurgasını oluşturur. Bir verinin bir uçtan diğerine iletilmesi, yalnızca fiziksel bir kablodan sinyal geçmesi değil; katmanlı bir mimaride kurallara (protokollere) bağlı çalışan karmaşık bir işbirliği sürecidir.

Bu dersin temel amacı; öğrencilerin bilgisayar ağlarının çalışma prensiplerini, katmanlı ağ mimarisini (OSI ve TCP/IP), yerel ağlarda Ethernet ve MAC adreslemesini, IPv4 adresleme ve alt ağlara bölme (subnetting) yöntemlerini, temel yönlendirme mekanizmalarını ve kablosuz ağ güvenliğini kavramalarını sağlamaktır. Teorik anlatım, Cisco Packet Tracer simülasyon ortamında adım adım uygulamalar ve temel Cisco IOS komutlarıyla desteklenir.

Öğrenme Çıktıları

Bu dersi başarıyla tamamlayan öğrenciler:

  1. Bilgisayar ağlarını ağ türleri, topolojiler, iletim ortamları ve temel ağ cihazlarının işlevleri açısından sınıflandırır ve karşılaştırır.
  2. Ağ iletişiminde katmanlı mimarinin işlevini OSI ve TCP/IP modelleri üzerinden analiz eder.
  3. Ethernet, MAC adresleme, TCP, UDP ve temel ağ protokollerinin iletişim sürecindeki işlevlerini ayırt eder.
  4. IPv4 adresleme yapısını kullanarak IP adresi, ağ adresi, yayın adresi ve alt ağ (subnetting/CIDR) hesaplamalarını gerçekleştirir.
  5. Farklı ağlar arasındaki iletişimi yönlendirici (router), varsayılan ağ geçidi (default gateway) ve temel yönlendirme mekanizmaları açısından analiz eder.
  6. Kablolu ve kablosuz ağlardaki temel güvenlik risklerini belirler ve uygun temel korunma yöntemleriyle ilişkilendirir.
  7. Cisco Packet Tracer ortamında temel bir ağı cihaz, bağlantı, IPv4 adresleme ve temel Cisco IOS komutlarıyla yapılandırır; test eder ve temel bağlantı sorunlarını teşhis eder.

Notları Nasıl Takip Etmelisiniz?

  1. Önce haftalık plana bakın. İlgili haftanın konu ve sunum notunu açın. Notlar hem ders anlatımı slaytı hem de kendi kendine çalışma dokümanı olarak iki yönlü tasarlanmıştır.
  2. Kavramları problem temelli okuyun. “Protokol nedir?”, “Neden katmanlara ihtiyaç duyarız?”, “2000 hostlu tek bir ağ neden alt ağlara bölünmelidir?” gibi temel soruların gerekçelerini takip edin.
  3. PDU akışını ve paket dönüşümünü izleyin. Verinin uygulamadan kabloya inerken nasıl kapsüllendiğini (veri → segment → paket → çerçeve → bit) ve cihaz geçişlerinde hangi adreslerin değişip hangilerinin sabit kaldığını adım adım takip edin.
  4. Cisco Packet Tracer ile uygulayın. Teorik olarak işlenen her konuyu simülatörde kurun; özellikle Simulation Mode kullanarak paketlerin cihazlar arasındaki hareketini ve protokol başlıklarını gözlemleyin.
  5. Hata senaryolarını test edin. Yanlış maske, hatalı default gateway veya yanlış kablo türü bağlayarak ağın nasıl tepki verdiğini ve sorunun nasıl giderileceğini (troubleshooting) deneyimleyin.
İpucuÖnerilen Çalışma Döngüsü

Konu anlatımını ve sunumu incele → problem ve karar sorularını yanıtla → Packet Tracer topolojisini kur → Simulation Mode’da paket akışını gözlemle → teşhis komutlarıyla (ping, traceroute, show mac-address-table, show ip route) ağı doğrula.

NotTemel Kaynak Kitaplar
  • Behrouz A. Forouzan, Data Communications and Networking, McGraw-Hill.
  • James F. Kurose ve Keith W. Ross, Computer Networking: A Top-Down Approach, Pearson.
  • Andrew S. Tanenbaum ve David J. Wetherall, Computer Networks, Pearson.
  • Cemal Cerit, Cisco Ağ Teknolojileri Yönetimi, Seçkin Yayıncılık.
  • Cisco Networking Academy, Cisco Packet Tracer Eğitim Materyalleri.

Haftalık Plan

Dersin haftalık akışı resmî izlencedeki 12 haftalık plana dayanır. 7. hafta ara sınav ve kapsam tekrarı haftasıdır.

Hafta Konu Notu / Sunum Açıklama ve Kapsam
1 Protokol ve Veri İletişiminin Temel Yapısı
Bilgisayar Ağlarının Ortaya Çıkışı ve Temel Amaçları
Veri iletişiminin bileşenleri ve ortak kurallar bütünü olarak protokol kavramı; ağların ortaya çıkışını hazırlayan paylaşım ve iletişim gereksinimleri ile bilgisayar ağlarının temel amaçları.
2 Veri, Bit, Sinyal ve İletim Ortamları
Ağ Yapıları: Roller, Bağlantılar ve Topolojiler
Veri–bit–sinyal ilişkisi, temel iletim biçimleri ve iletim ortamları; ağ kapsamları, uçların rolleri, bağlantı ve hedefleme biçimleri ile fiziksel ve mantıksal topolojiler.
3 Ağ Cihazları, Ethernet ve MAC Adresleme NIC, switch, router, AP, firewall; Ethernet standardı ve çerçeve yapısı, MAC adresi anatomisi, switch’in MAC tablosunu öğrenmesi, collision ve broadcast domain ayrımı.
4 Katmanlı Ağ Mimarisi ve OSI Modeli Katmanlama ihtiyacı, diploma analojisi, 100 MB video problemi, OSI 7 katmanı ve işlevleri, PDU kavramı ve kapsülleme/çözümleme adımları (veri → segment → paket → çerçeve → bit).
5 OSI'den TCP/IP'ye: Mimari ve IP
Yerel Ağda İletişim: ARP ve ICMP
OSI görevlerinin TCP/IP katmanlarıyla eşlenmesi, model–protokol–küme ayrımı ve protokol haritası; IP paketi, IP–MAC adres ayrımı, bağlantısız ve en iyi çaba hizmet. Yerel teslimde ARP isteği ve yanıtı, ARP tablosu ile switch MAC tablosu ayrımı, ICMP Echo ve ping sonucunun yorumu.
6 Uygulamaya Ulaşmak: Portlar, TCP ve UDP
Ağ Hizmetleri ve Uygulama Protokolleri
Port, soket ve istek–yanıt portları; TCP ve UDP hizmetleri, bayt akışı, 3 yollu el sıkışma, sıra/onay, kayıp giderme, akış ve yoğunluk denetimi. DHCP, DNS, HTTP/HTTPS, FTP/FTPS/SFTP, e-posta (SMTP, POP3, IMAP), Telnet/SSH ve SNMP; web sayfasının açılmasında protokollerin birlikte çalışması.
7 Ara Sınav Hazırlık ve Kapsam Tekrarı Hafta 1–6 (ÖÇ1–ÖÇ3) kazanım matrisi, katmanlar ve protokoller arası büyük resim, uçtan uca paket yolculuğu analizi, kavramsal kontrol soruları ve simülasyon senaryoları.
8 Bir Cihaz Hedefin Kendi Ağında Olduğunu Nasıl Anlar?
Bir Ağdaki Hangi IP Adreslerini Cihazlara Verebiliriz?
IPv4 adresi, ağ üyeliği, maske ve adres blokları; kullanılabilir ve özel adresler.
9 Bir ağ bloğu eşit büyüklükte kaç alt ağa bölünür?
Packet Tracer’da alt ağları yapılandırmak
Alt ağlara bölme, önek ve blok hesabı; ayrı yayın alanlarında adres planını uygulama.
10 Bir paket farklı bir ağa nasıl ulaşır?
Router hedef IP adresinden hangi yöne gideceğini nasıl bilir?
İnternet üzerindeki router’lar yolları nereden öğrenir?
Statik ve varsayılan rotayla iki LAN’ı haberleştirmek
Yerel ve uzak hedef ayrımı, yönlendirme tablosu, rota öğrenimi ve iki LAN arasında iletim.
11 Kablosuz cihazlar aynı iletim ortamını nasıl paylaşır?
Kablosuz ağa nasıl bağlanırız ve bağlantıyı nasıl güvenli hâle getiririz?
WLAN kurulumu ve hata teşhisi
Paketleri görebiliyorsak neden mesajları okuyamıyoruz?
Kanal paylaşımı ve WLAN bağlantısı; güvenlik, kurulum, hata teşhisi ve paket görünürlüğü.
12 Özel IP kullanan cihazlar internete nasıl çıkar?
Ağdaki iletişimi ve kaynakları nasıl koruruz?
Bir kurumun ağını nasıl kurar, korur ve test ederiz?
NAT/PAT dönüş eşlemesi, erişim politikası ve bütünleşik kurum ağı uygulaması.

Çalışma Notları

Aşağıdaki çalışma notları tanımlar, açıklamalar, örnekler, dikkat edilmesi gereken noktalar ve cevaplı kontrol soruları içerir. Konu notlarının yerine geçmez; ilgili haftaların konu notlarını izledikten sonra tekrar için kullanılır: konu notunu izle → çalışma notunu oku → kontrol sorularını cevaplara bakmadan çöz. Listedeki sıra zorunlu bir çalışma sırası değildir.

İpucuSesli Özetler

Yapay zekâ ile oluşturulmuş sesli özetlere şuradan ulaşabilirsiniz.

Çalışma notu Hafta Kapsadığı konular
Genel Özet: Veri İletişimi ve Ağ Yapıları 1–2 Protokol ve bilgisayar ağı, veri–bit–sinyal ve iletim ortamı, iletim biçimleri, ağdaki roller ve kapsam, bağlantı biçimi ve mesajın hedefi, topolojiler
Genel Özet: Ağ Cihazları ve Katmanlı Mimari 3–4 Ağ cihazları ve görevleri, Ethernet çerçevesi, switch’in öğrenme ve iletim mantığı, katmanlı mimari, OSI sorumlulukları, kapsülleme ve çözümleme
Genel Özet: TCP/IP ve Yerel Ağda İletişim 5 TCP/IP modeli ve protokol ailesi, IP–MAC–port ilişkisi, IP’nin hizmet sınırı, ARP, ARP tablosu ile switch tablosu, ICMP ve ping sonucunun yorumu
Genel Özet: Taşıma ve Uygulama Protokolleri 6 Port ve soket, TCP ve UDP, DHCP, DNS, HTTP ve HTTPS, dosya aktarımı, e-posta, uzak erişim ve ağ yönetimi